Το Δημογραφικό υπονομεύει την οικονομική ανάκαμψη της Ελλάδας

Kαθώς η χώρα βγαίνει από τη 10ετή κρίση και οι προσ­δο­κίες ότι η οικο­νο­μία βρί­σκε­ται στην αρχή ενός ανο­δι­κού κύκλου έχουν αυξηθεί, κοινός τόπος είναι ότι η Ελλάδα βρί­σκε­ται σε δημο­γρα­φικό αδιέ­ξοδο που δεν πλήττει μόνο τον πλη­θυ­σμό της αλλά υπο­νο­μεύει και την οικο­νο­μική ανά­καμψη της χώρας.

Αν σκεφτεί κανείς πως μια αύξηση του πλη­θυ­σμού κατά 100.000 οδηγεί σε άνοδο κατά 3% του κατά κεφαλήν ΑΕΠ, ενώ μια αύξηση των ηλι­κιω­μέ­νων (άνω των 65 ετών) κατά περίπου 50.000 οδηγεί σε μείωση του κατά κεφαλήν ΑΕΠ κατά περίπου 15%, τότε το μέλλον φαντά­ζει ζοφερό, καθώς στο αρνη­τικό σενάριο ο πλη­θυ­σμός της Ελλάδας ανα­μέ­νε­ται να μειωθεί το 2035 ως 1,4 εκατ. και το 2050 ως και 2,5 εκατ., ενώ οι άνω των 65 ετών ανα­μέ­νε­ται να απο­τε­λούν το 27,9% και το 33,1% του πλη­θυ­σμού αντί­στοιχα, από το 20,9% σήμερα, όπως ανα­φέ­ρε­ται στο ρεπορ­τάζ  του Τάσου Μαντι­κίδη στο «Βήμα της Κυρια­κής».

Ο δείκτης γονι­μό­τη­τας

Η μέση Ελλη­νίδα πλέον δεν γεννά δύο παιδιά, που στα­τι­στικά απαι­τού­νται ώστε να φέρει στη ζωή μία κόρη που θα την αντι­κα­τα­στή­σει.

Ο δείκτης γονι­μό­τη­τας της μέσης Ελλη­νί­δας έχει πέσει στα 1,3 παιδιά, όταν τη δεκα­ε­τία του 1960 βρι­σκό­ταν στα 2,3 παιδιά ανά γυναίκα, πάνω από το όριο αντι­κα­τά­στα­σης γενεών (2,1 παιδιά ανά γυναίκα).

Με τους θανά­τους να ξεπερ­νούν τις γεν­νή­σεις, εκα­το­ντά­δες χιλιά­δες νέους και μορ­φω­μέ­νους να έχουν μετα­να­στεύ­σει και την Ελλάδα να έχει έναν από τους πιο γηρα­σμέ­νους πλη­θυ­σμούς στην Ευρώπη, η χώρα όχι μόνο δεν θα μπορεί τις ερχό­με­νες δεκα­ε­τίες να παράγει επαρκή πλούτο για τους πολίτες της, αλλά ίσως βρεθεί αντι­μέ­τωπη με την ίδια τη βιω­σι­μό­τητά της ως ενός σύγ­χρο­νου έθνους-κράτους.

Σήμερα, ζούμε πολύ περισ­σό­τερα χρόνια, είμαστε πιο γερα­σμέ­νοι, κάνουμε λιγότερα παιδιά και λιγότερους γάμους, χωρίζουμε πιο εύκολα, η δομή των νοι­κο­κυ­ριών και των οικο­γε­νειών μας έχει αλλάξει ριζικά, ενώ οι δημο­γρα­φικές εξελίξεις οδηγούν άμεσα τις επό­με­νες δεκαετίες σε μια επιτάχυνση της γήρανσης και σε μια μείωση, μικρότερη ή μεγαλύτερη, του πλη­θυ­σμού μας.

Οι αριθμοί

Σύμφωνα με έρευνα του Εργα­στη­ρίου Δημο­γρα­φικών και Κοι­νω­νικών Αναλύσεων του Πανε­πι­στη­μίου Θεσ­σα­λίας, ο πλη­θυ­σμός της χώρας το 2035 θα κυμαί­νε­ται ανάλογα με τις προ­βο­λές δια­φό­ρων σενα­ρίων από 10,4 έως 9,5 εκατ. σημειώ­νο­ντας μείωση από 0,44 έως και 1,4 εκατ. σε σχέση με σήμερα, ενώ το 2050 θα κυμαί­νε­ται από 10 έως 8,3 εκατ. σημειώ­νο­ντας μείωση από 0,8 έως και 2,5 εκατ. αντί­στοιχα.

Παράλ­ληλα το 2035 το ποσοστό του πλη­θυ­σμού που θα ξεπερνά τα 65 έτη και αυτών που θα ξεπερ­νούν τα 85 έτη από το 20,9% και 3% σήμερα ανα­μέ­νε­ται να αυξη­θούν στο 27,2%-27,9% για τους πρώτους και στο 4,1%- 4,5% για τους δεύ­τε­ρους.

Παράλ­ληλα, το 2050 το ποσοστό του πλη­θυ­σμού που θα ξεπερνά τα 65 έτη ανα­μέ­νε­ται να αυξηθεί στο 30,3% -33,1% και αυτών που ξεπερνά τα 85 έτη να φθάσει το 4,9%-6,5% αντί­στοιχα.

Η συρ­ρί­κνωση του συνο­λι­κού πλη­θυ­σμού που κατα­γρά­φε­ται σε όλα τα σενάρια και η συνε­χιζόμενη γήρανσή του προφανώς αναμένεται να έχουν άμεση επίπτωση και στον πλη­θυ­σμό εργάσιμης ηλικίας ο οποίος φθίνει συνεχώς.

Ειδικότερα, το ποσοστό του πλη­θυ­σμού μεταξύ 15-64 ετών από το 65% σήμερα θα μειωθεί στο 60%-61% το 2035 και στο 54% έως 56,5% το 2050. Η μείωση επιταχύνεται σε όλα τα σενάρια μετά το 2030, η επιτάχυνση δε αυτή οφείλεται κυρίως σε δύο λόγους: στην προ­ο­δευ­τική είσοδο στην ομάδα του πλη­θυ­σμού εργάσιμης ηλικίας των ολι­γο­πληθών γενεών που γεν­νή­θη­καν μετά το 2010 και στην προ­ο­δευ­τική έξοδο από την ομάδα αυτή των πολυ­πληθέστερων γενεών των ετών 1955 -1975.

Η μείωση αυτή θα μειώσει σε σχέση με σήμερα και τον οικο­νο­μικά ενεργό πλη­θυ­σμό κατά 0,5-1 εκατ. το 2035 και κατά 1,1-1,7 εκατ. το 2050.

Αλλαξε δρα­μα­τικά το μετα­πο­λε­μικό τοπίο

Το μετα­πο­λε­μικό δημο­γρα­φικό τοπίο της Ελλάδας άλλαξε δρα­μα­τικά.

Σύμφωνα με την έρευνα, για πρώτη φορά στη δημο­γρα­φική ιστορία μας ο πλη­θυ­σμός των ατόμων ηλικίας 0-14 ετών από τα τέλη της δεκα­ε­τίας του 1990 υπο­λεί­πε­ται αυτού των 65 ετών και άνω (το 2018 οι 65 ετών και άνω ήταν κατά 800.000 περισ­σό­τε­ροι από τα άτομα 0-14 ετών).

Η μείωση της γαμη­λιό­τη­τας και της γεν­νη­τι­κό­τη­τας/γονι­μό­τη­τας, η αύξηση των εκτός γάμου γεν­νή­σεων και των δια­ζυ­γίων και η ανά­δειξη νέων μορφών συμ­βί­ω­σης είχαν σημα­ντι­κές επι­πτώ­σεις. Π.χ. εξα­φα­νί­στη­καν σχεδόν οι διευ­ρυ­μέ­νες οικο­γέ­νειες, οι πολύ­τε­κνες οικο­γέ­νειες και προ­φα­νώς και τα πολυ­μελή νοι­κο­κυ­ριά.

Η μικρή σε μέγεθος πυρη­νική οικο­γέ­νεια που προ­κύ­πτει από γάμο είναι μεν κυρί­αρχη ακόμη, αλλά το ποσοστό των ζευ­γα­ριών που συμ­βιώ­νουν χωρίς γάμο αυξά­νε­ται σταθερά, όπως και ο αριθμός των μονο­γο­νεϊκών οικο­γε­νειών και ο αριθμός των άτεκνων ατόμων (>20% σχεδόν των γυναι­κών που γεν­νή­θη­καν στα τέλη της δεκα­ε­τίας του 1970 δεν θα απο­κτή­σουν ένα παιδί).

Αυξά­νε­ται τέλος και η μέση ηλικία όσων γυναι­κών έχουν απο­κτή­σει ένα πρώτο παιδί (>31 έτη).

Το Δημο­γρα­φικό υπο­νο­μεύει την οικο­νο­μική ανά­καμψη της Ελλάδας