«Βαρίδι» για την ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας το δημογραφικό

Η Ελλάδα προ­βλέ­πε­ται να ανα­πτυ­χθεί, σύμφωνα με τις φθι­νο­πω­ρι­νές προ­βλέ­ψεις της Κομι­σιόν, με ρυθμό 2,3% φέτος και 2,2% το 2026, σημα­ντικά πάνω από την πρό­βλεψη 1,5% και 1,8% στην Ε.Ε. και κοντά σε άλλες χώρες της ευρω­παϊ­κής περι­φέ­ρειας, όπως η Ισπανία (2,3% και 2,1%) και η Πορ­το­γα­λία (1,9% και 2,1%).

Όπως σημειώ­νει ρεπορ­τάζ της Καθη­με­ρι­νής, η σύγκλιση προ­χω­ρεί αλλά αργά, και oι οικο­νο­μο­λό­γοι συμ­φω­νούν ότι μια βασική αιτία, που μπορεί μάλιστα να επι­δει­νώ­σει το πρό­βλημα στο μέλλον, είναι η έλλειψη εργα­τι­κού δυνα­μι­κού. Ο ανα­πλη­ρω­τής γενικός διευ­θυ­ντής Οικο­νο­μι­κών Υπο­θέ­σεων της Ε.Ε., Ντέκλαν Κοστέλο, την περα­σμένη εβδο­μάδα στην Αθήνα είπε ότι μια από τις βασικές προ­κλή­σεις που αντι­με­τω­πί­ζει η Ελλάδα για να προ­χω­ρή­σει ταχύ­τερα, αλλά και με βιώσιμο τρόπο, στη σύγκλιση με την Ε.Ε., είναι η αύξηση της συμ­με­το­χής στην αγορά εργα­σίας, που είναι σήμερα 5% χαμη­λό­τερη από την Ε.Ε. Η Capital Economics, εξάλλου, σημεί­ωνε πριν από λίγες μέρες ότι η έλλειψη εργα­τι­κού δυνα­μι­κού αφήνει πίσω την ελλη­νική οικο­νο­μία σε σύγκριση με άλλες περι­φε­ρεια­κές της Ε.Ε. Σύμφωνα με την ανάλυσή της, ακόμη κι αν αυξηθεί η συμ­με­τοχή στην αγορά εργα­σίας, αυτή θα αντι­σταθ­μί­σει στην καλύ­τερη περί­πτωση τη μείωση του πλη­θυ­σμού, λόγω δημο­γρα­φι­κού, αλλά όχι και τη μείωση μετα­να­στών, που έχει βιώσει η χώρα τα τελευ­ταία χρόνια, σε αντί­θεση με χώρες όπως η Ισπανία και η Πορ­το­γα­λία, που εξα­κο­λου­θούν να προ­σελ­κύ­ουν μετα­νά­στες.

Το δημο­γρα­φικό δεν είναι νέο πρό­βλημα. Σύμφωνα με τον οικο­νο­μο­λόγο Αλέξη Πατέλη, τέως επι­κε­φα­λής του Οικο­νο­μι­κού Γρα­φείου του πρω­θυ­πουρ­γού, «η μείωση του πλη­θυ­σμού αφαιρεί 0,5% από τον ρυθμό ανά­πτυ­ξης ετησίως». Ο ίδιος σημειώ­νει, μάλιστα, ότι ένας λόγος των υψηλών ρυθμών ανά­πτυ­ξης στις ΗΠΑ τα τελευ­ταία χρόνια ήταν οι μετα­νά­στες, που συνει­σέ­φε­ραν στο εργα­τικό δυνα­μικό. Κατά τον καθη­γητή Νίκο Βέττα, γενικό διευ­θυ­ντή του ΙΟΒΕ, εξάλλου, «η μείωση του πλη­θυ­σμού στερεί όχι μόνο εργα­τικό δυνα­μικό, αλλά και μελ­λο­ντική αγο­ρα­στική δύναμη, επη­ρε­ά­ζο­ντας αρνη­τικά τους υπο­ψη­φί­ους επεν­δυ­τές».

Σύμφωνα με παλαιό­τερη μελέτη του ΙΟΒΕ, ο πλη­θυ­σμός της Ελλάδας συρ­ρι­κνώ­θηκε κατά την περίοδο 2011-2021 κατά 441.000 άτομα, ένας αριθμός κοντά στις σημε­ρι­νές ελλεί­ψεις εργα­τι­κού δυνα­μι­κού που κατα­γρά­φουν οι επι­χει­ρη­μα­τίες. Το σενάριο του ΙΟΒΕ μάλιστα προ­έ­βλεπε ότι το 2100 το πραγ­μα­τικό ΑΕΠ ανα­μέ­νε­ται να μειωθεί κατά 31% σε σχέση με το 2019, εξαι­τίας του δημο­γρα­φι­κού, δηλαδή της γήραν­σης και της μείωσης του πλη­θυ­σμού.

Το ίδιο το δημο­γρα­φικό, βεβαίως, δύσκολα επι­λύ­ε­ται, ενώ ακόμη κι αν βελ­τιω­θεί θα απο­δώ­σει καρπούς σε βάθος χρόνου. Ετσι, η συζή­τηση επι­κε­ντρώ­νε­ται στην αύξηση του αριθμού των εργα­ζο­μέ­νων με άλλους τρόπους: μεγα­λύ­τερη συμ­με­τοχή στην αγορά εργα­σίας, κυρίως γυναι­κών, νέων και συντα­ξιού­χων, προ­σέλ­κυση μετα­να­στών, περαι­τέρω μείωση της ανερ­γίας. Η μείωση της ανερ­γίας είναι αυτή που στήριξε την ανά­πτυξη τα προη­γού­μενα χρόνια, αλλά σύμφωνα με τις εκτι­μή­σεις πλη­σιά­ζει στα όριά της, τη λεγό­μενη διαρ­θρω­τική ανεργία.

Η συμ­με­τοχή στην αγορά εργα­σίας έχει, κατά γενική ομο­λο­γία, τα μεγα­λύ­τερα περι­θώ­ρια βελ­τί­ω­σης: στις ηλικίες 20-64 στην Ελλάδα είναι 69%, έναντι 75,9% στην Ε.Ε. (το δεύτερο χαμη­λό­τερο μετά την Ιταλία). Στις γυναί­κες είναι 59,8% έναντι 70,9% στην Ε.Ε. Υπάρχει μια βελ­τί­ωση σε σύγκριση με το 2022, όταν το συνο­λικό ποσοστό ήταν 66% και στις γυναί­κες 55,3%, αλλά σίγουρα υπάρ­χουν κι άλλα περι­θώ­ρια.

Η αύξηση της συμ­με­το­χής στο εργα­τικό δυνα­μικό είναι ενδε­χο­μέ­νως ο πιο δια­χει­ρί­σι­μος πολι­τικά τρόπος για την αύξηση του αριθμού των εργα­ζο­μέ­νων, υπο­στη­ρί­ζουν οικο­νο­μο­λό­γοι. Η προ­σέλ­κυση και ενσω­μά­τωση μετα­να­στών είναι πιο ευαί­σθητη πολι­τικά, όπως έδειξαν και οι αντι­δρά­σεις στη σχετική τρο­πο­λο­γία του τέως υπουρ­γού Μετα­νά­στευ­σης Δημήτρη Καιρίδη.

Σύμφωνα με τον κ. Βέττα, βασικό ζητού­μενο για την αύξηση της απα­σχό­λη­σης είναι η βελ­τί­ωση των αμοιβών. Η μισθωτή εργασία, λέει, υφί­στα­ται μεγάλες επι­βα­ρύν­σεις που αντι­σταθ­μί­ζουν τα κίνητρα για συμ­με­τοχή στο εργα­τικό δυνα­μικό.

Ο Πανα­γιώ­της Καπό­που­λος, επι­κε­φα­λής οικο­νο­μο­λό­γος της Alpha Bank, υπο­στη­ρί­ζει κάτι ανάλογο, ότι πολλοί δεν εργά­ζο­νται γιατί δεν θεωρούν ότι θα τους προ­σφερ­θεί μια ικα­νο­ποι­η­τική θέση εργα­σίας. «Για να αντι­με­τω­πι­σθεί αυτό το πρό­βλημα μπορούν να εφαρ­μο­σθούν πολλές πολι­τι­κές, με κυριό­τε­ρες τις λεγό­με­νες ενερ­γη­τι­κές πολι­τι­κές απα­σχό­λη­σης, όπως το reskilling και το upskilling, όχι απλώς για να είναι σε θέση να μετα­κι­νη­θεί κάποιος από την ανεργία στην απα­σχό­ληση, αλλά για να προ­σβλέ­πει σε αμοιβή αρκετά υψηλή, ώστε να αξίζει να εργα­σθεί».

Το θέμα συν­δέ­ε­ται και με το εκπαι­δευ­τικό σύστημα, σύμφωνα με τον καθη­γητή Πανα­γιώτη Λιαρ­γκόβα, πρόεδρο του ΚΕΠΕ, καθώς αυτό δεν παράγει τις ειδι­κό­τη­τες που ζητού­νται. Οπως λέει, σύμφωνα με το CEDEFOP (Ευρω­παϊκό Κέντρο για την Ανά­πτυξη της Επαγ­γελ­μα­τι­κής Κατάρ­τι­σης) η Ελλάδα είναι η δεύτερη χώρα μετά την Ιταλία με τη μεγα­λύ­τερη ανα­ντι­στοι­χία μεταξύ εκπαί­δευ­σης και αγοράς εργα­σίας. «Είμαστε πολύ πίσω σ’ αυτό. Βγά­ζουμε θεο­λό­γους, που τελικά γίνο­νται οδηγοί ταξί», παρα­τη­ρεί.

Το πρό­βλημα επι­τεί­νει η «μονο­καλ­λιέρ­γεια» του του­ρι­σμού, που προ­σφέ­ρει επο­χιακή απα­σχό­ληση σε νέους κυρίως, απο­τρέ­πο­ντάς τους από την ανα­ζή­τηση μόνιμης απα­σχό­λη­σης με ανάλογη εκπαί­δευση.

Επι­πλέον, προ­σθέ­τει, λείπουν οι υπο­δο­μές, π.χ. για φρο­ντίδα παιδιών και ηλι­κιω­μέ­νων, που θα επέ­τρε­παν μεγα­λύ­τερη συμ­με­τοχή των γυναι­κών στην αγορά εργα­σίας. Τέλος, οι ροές μετα­να­στών στην Ελλάδα όχι μόνο έχουν μειωθεί, αλλά κάποιοι απο­χω­ρούν.

«Οι λύσεις έχουν λιγο­στέ­ψει», ανα­φέ­ρει. «Πρέπει με κάθε τρόπο να ενι­σχυ­θεί η συμ­με­τοχή στην αγορά εργα­σίας, με περισ­σό­τερα κίνητρα και περισ­σό­τε­ρες υπο­δο­μές».

Συμπυ­κνώ­νο­ντας το πρό­βλημα και τις απαι­τού­με­νες παρεμ­βά­σεις, η Τράπεζα της Ελλάδος στην τελευ­ταία ενδιά­μεση έκθεση Νομι­σμα­τι­κής Πολι­τι­κής έγραφε: «Η δημο­γρα­φική γήρανση ανα­μέ­νε­ται να συρ­ρι­κνώ­σει το ποσοστό του πλη­θυ­σμού σε ηλικία εργα­σίας. Αυτό απαιτεί την υιο­θέ­τηση ενερ­γη­τι­κών πολι­τι­κών και προ­γραμ­μά­των εκπαί­δευ­σης και κατάρ­τι­σης στην αγορά εργα­σίας που θα έχουν στόχο την αύξηση της συμ­με­το­χής των γυναι­κών και των νέων στο εργα­τικό δυνα­μικό, τον περιο­ρι­σμό του αριθμού των μακρο­χρό­νια ανέργων και την επα­νέ­νταξη στο εργα­τικό δυνα­μικό όσων έχουν απο­θαρ­ρυν­θεί. Παράλ­ληλα, όμως, απαι­τού­νται και στο­χευ­μέ­νες πολι­τι­κές όσον αφορά την ένταξη των μετα­να­στών και την προ­σέλ­κυση ξένων εργα­ζο­μέ­νων για να αντι­με­τω­πι­στούν οι ήδη παρα­τη­ρού­με­νες ελλεί­ψεις στον αγρο­τικό τομέα και τους κλάδους που σχε­τί­ζο­νται με τον του­ρι­σμό και τις κατα­σκευές».

Πηγή: moneyreview.gr