Το ελάφι, σύμβολο της Ρόδου, σε κρίσιμο σταυροδρόμι!

Το ελάφι Dama dama απο­τε­λεί δια­χρο­νικό σύμβολο της Ρόδου, συν­δε­δε­μένο με την ταυ­τό­τητα και το φυσικό της τοπίο. Ταυ­τό­χρονα, όμως, εξε­λίσ­σε­ται σε πηγή αυξα­νό­με­νης ανη­συ­χίας για την ασφά­λεια οδηγών και τη βιω­σι­μό­τητα του πρω­το­γε­νούς τομέα. Ο υπερ­πλη­θυ­σμός του είδους, οι εκτε­τα­μέ­νες ζημιές στις καλ­λιέρ­γειες και τα συχνά τροχαία ατυ­χή­ματα έχουν μετα­τρέ­ψει το ζήτημα από περι­βαλ­λο­ντικό σε κοι­νω­νικό και οικο­νο­μικό πρό­βλημα πρώτης γραμμής.

Ο αντι­πε­ρι­φε­ρειάρ­χης Πρω­το­γε­νούς Τομέα Φιλή­μο­νας Ζαν­νε­τί­δης επι­ση­μαί­νει ότι οι παρα­γω­γοί βρί­σκο­νται πλέον σε αδιέ­ξοδο, καθώς οι ζημιές στα χωράφια είναι τόσο εκτε­τα­μέ­νες που καθι­στούν πρα­κτικά αδύνατη οποια­δή­ποτε έγκαιρη παρέμ­βαση. Οι αγρότες μιλούν ανοιχτά για οικο­νο­μική «εξά­ντληση», με μειω­μέ­νες απο­δό­σεις και αυξη­μένο κόστος προ­στα­σίας χωρίς ουσια­στικό απο­τέ­λε­σμα. Την ίδια στιγμή, τα στοι­χεία απο­τυ­πώ­νουν τη διά­σταση δημό­σιας ασφά­λειας του προ­βλή­μα­τος. Σύμφωνα με τη Διεύ­θυνση Δασών Δωδε­κα­νή­σου, από το 2021 έως το 2023 κατα­γρά­φη­καν 215 νεκρά ελάφια σε τροχαία ατυ­χή­ματα, ενώ δεκάδες άλλα τραυ­μα­τί­στη­καν. Η Α’ Διεύ­θυνση Αστυ­νο­μίας Δωδε­κα­νή­σου κατέ­γραψε την ίδια περίοδο 27 τροχαία υλικών ζημιών, που οφεί­λο­νταν σε σύγκρουση με ελάφι. Οι οδηγοί, ιδιαί­τερα σε επαρ­χια­κούς δρόμους με περιο­ρι­σμένη ορα­τό­τητα και τις νυχτε­ρι­νές ώρες, δηλώ­νουν εκτε­θει­μέ­νοι.

Ο βιό­το­πος δεν μπορεί να υπο­στη­ρί­ξει πλη­θυ­σμό άνω 3.000 ατόμων

Σε αυτό το πλαίσιο, η επι­στη­μο­νική τεκ­μη­ρί­ωση ανα­δει­κνύ­ε­ται σε κρίσιμο παρά­γο­ντα για τη λήψη απο­φά­σεων. Ο καθη­γη­τής του Γεω­πο­νι­κού Πανε­πι­στη­μίου Αθηνών, Γιώργος Χρι­στο­δου­λό­που­λος, μιλώ­ντας στον Τέρη Χατζη­ιω­άν­νου («Κόσμος»), επι­χει­ρεί να βάλει τα δεδο­μένα στη σωστή τους βάση, απορ­ρί­πτο­ντας ακραίες εκτι­μή­σεις και συναι­σθη­μα­τι­κές προ­σεγ­γί­σεις. Όπως τονίζει, οι ανα­φο­ρές για πλη­θυ­σμό 30.000 ελαφιών δεν επι­βε­βαιώ­νο­νται από τις κατα­γρα­φές του ΟΦΥΠΕΚΑ, οι οποίες εκτι­μούν τον αριθμό μεταξύ 5.000 και 7.000 ζώων. «Όσα λέμε δεν είναι κατά των ελαφιών», υπο­γραμ­μί­ζει, δηλώ­νο­ντας ο ίδιος μέλος της ομάδας ανθρώ­πων που αγαπούν και θέλουν να προ­στα­τεύ­σουν το είδος. Η ουσία, όπως εξηγεί, βρί­σκε­ται στη βιω­σι­μό­τητα του ίδιου του βιό­το­που. «Όταν ένας πλη­θυ­σμός υπε­ραυ­ξά­νε­ται, κατα­στρέ­φει τον βιότοπό του και τελικά κατα­στρέ­φε­ται και ο ίδιος. Αυτή είναι η φυσική εξέλιξη ενός είδους χωρίς έλεγχο». Ο καθη­γη­τής συνδέει άμεσα την παρου­σία των ελαφιών μέσα σε χωριά, καλ­λιέρ­γειες και οδικούς άξονες με την πείνα και την έλλειψη πόρων. Τα καμένα δάση και η υπο­βάθ­μιση των φυσικών ενδιαι­τη­μά­των, ιδιαί­τερα στην Κεντρική και Νότια Ρόδο, ωθούν τα ζώα να ανα­ζη­τούν τροφή και νερό κοντά στον άνθρωπο.

«Το ελάφι δεν είναι ζώο που πλη­σιά­ζει φυσιο­λο­γικά τον άνθρωπο. Όταν το βλέ­πουμε να μπαίνει σε αυλές και δρόμους, αυτό σημαί­νει ότι ο βιό­το­πος δεν το αντέχει πια», σημειώ­νει. Με βάση τη φέρουσα ικα­νό­τητα του ορεινού όγκου της Ρόδου, ο κ. Χρι­στο­δου­λό­που­λος εκτιμά ότι ο βιό­το­πος δεν μπορεί να υπο­στη­ρί­ξει πλη­θυ­σμό άνω των 3.000 ελαφιών, αν και ανα­γνω­ρί­ζει ότι άλλες επι­στη­μο­νι­κές μελέτες τοπο­θε­τούν το εύρος μεταξύ 800 και 5.000 ζώων. Σε κάθε περί­πτωση, κατα­λή­γει στο συμπέ­ρα­σμα ότι ο σημε­ρι­νός πλη­θυ­σμός είναι μεγα­λύ­τε­ρος από αυτόν που μπορεί να αντέξει το οικο­σύ­στημα. Απορ­ρί­πτο­ντας σενάρια που προ­κα­λούν έντονες κοι­νω­νι­κές αντι­δρά­σεις, όπως το κυνήγι, ο καθη­γη­τής προ­κρί­νει ένα οργα­νω­μένο, θεσμικό και μακρο­πρό­θε­σμο σχέδιο δια­χεί­ρι­σης. Η επα­να­κα­τα­μέ­τρηση του πλη­θυ­σμού, όπως εξηγεί, μπορεί σήμερα να γίνει αξιό­πι­στα μέσω αερο­φω­το­γρα­φιών. Παράλ­ληλα, ειση­γεί­ται τη δημιουρ­γία ειδικού φορέα –σε επίπεδο δήμου ή περι­φέ­ρειας– που θα έχει την ευθύνη της παρα­κο­λού­θη­σης και της εφαρ­μο­γής των μέτρων. Κεντρικό εργα­λείο σε αυτή τη στρα­τη­γική είναι η στο­χευ­μένη στεί­ρωση, με επι­στη­μο­νικά ελεγ­χό­με­νες πρα­κτι­κές. «Υπάρχει τεχνο­γνω­σία. Το κυρί­αρχο αρσε­νικό στο χαρέμι μπορεί να στει­ρω­θεί χωρίς ευνου­χι­σμό, ώστε να ελέγ­χε­ται η ανα­πα­ρα­γωγή», εξηγεί, τονί­ζο­ντας ότι η επι­τυ­χία προ­ϋ­πο­θέ­τει σχέδιο, προ­σω­πικό και συνεχή παρα­κο­λού­θηση. Στο ίδιο μήκος κύματος κινού­νται και οι πολι­τι­κές πρω­το­βου­λίες. Ο βου­λευ­τής της ΝΔ Γιάννης Παππάς ανα­φέ­ρει ότι, σε συνερ­γα­σία με τον γενικό γραμ­μα­τέα Δασών Στάθη Στα­θό­πουλο, έχει συμ­φω­νη­θεί η υπο­γραφή στο­χευ­μέ­νης επι­στη­μο­νι­κής μελέτης στις αρχές του νέου έτους, η οποία θα απο­τυ­πώ­νει με ακρί­βεια τον πλη­θυ­σμό και θα προ­τεί­νει βιώσιμα μέτρα δια­χεί­ρι­σης με σεβασμό στη βιο­ποι­κι­λό­τητα. Παράλ­ληλα, στη δημόσια συζή­τηση εξε­τά­ζε­ται ένα μίγμα πολι­τι­κών με ανοιχτά πάρκα σε κατάλ­λη­λες ζώνες, παροχή νερού και τροφής σε απο­μο­νω­μένα σημεία, επι­δο­τού­με­νες περι­φρά­ξεις ύψους 2,5 μέτρων για τις καλ­λιέρ­γειες, ενί­σχυση της οδικής σήμαν­σης και, ως έσχατη λύση, ελεγ­χό­μενη μετα­κί­νηση μέρους του πλη­θυ­σμού σε άλλες περιο­χές της χώρας. Το δια­κύ­βευμα είναι σαφές. Η προ­στα­σία του ελαφιού ως εμβλή­μα­τος της Ρόδου δεν αμφι­σβη­τεί­ται. Αυτό που ζητά πλέον η τοπική κοι­νω­νία είναι λύσεις που θα βασί­ζο­νται στην επι­στήμη, θα δια­σφα­λί­ζουν ανθρώ­πι­νες ζωές και θα επι­τρέ­ψουν στον πρω­το­γενή τομέα να παρα­μεί­νει ζωντα­νός. Σε αυτό το σταυ­ρο­δρόμι, οι ψύχραι­μες και τεκ­μη­ριω­μέ­νες παρεμ­βά­σεις, όπως αυτές του καθη­γητή Γιώργου Χρι­στο­δου­λό­που­λου, φαί­νε­ται να απο­τε­λούν τον μόνο ρεα­λι­στικό δρόμο προς τα εμπρός.

ΦΩΤΟ: Γιάννης Φαρ­μα­κί­δης