Η πολιτισμική αποτύπωση η απάντηση στη γεωπολιτική πραγματικότητα: Η ανάγκη δημιουργίας εθνικού δικτύου τηλεόρασης του Αιγαίου

Προς:

Τους Περι­φε­ρειάρ­χες Νοτίου και Βορείου Αιγαίου και  Βου­λευ­τές των Περι­φε­ρειών

Κύριοι,

Η σύγ­χρονη γεω­πο­λι­τική θεωρία ανα­γνω­ρί­ζει τον πολι­τι­σμό και τον έλεγχο της πλη­ρο­φό­ρη­σης ως θεμε­λιώ­δεις πυλώνες εθνικής ισχύος στο πλαίσιο της ολι­στι­κής κυριαρ­χίας. Τα Μέσα Μαζικής Ενη­μέ­ρω­σης, ανε­ξάρ­τητα από την τεχνο­λο­γική τους υπό­σταση, απο­τε­λούν τον κύριο δίαυλο για τη δια­μόρ­φωση και διάχυση της εθνικής αφή­γη­σης. Σε αυτό το πλαίσιο, η συστη­μα­τική και στρα­τη­γικά σχε­δια­σμένη προ­ώ­θηση του ελλη­νι­κού πολι­τι­σμού, βασι­σμένη στη δια­χρο­νική κλη­ρο­νο­μιά της αρχαίας ελλη­νι­κής γραμ­μα­τείας και φιλο­σο­φίας, απο­τε­λεί προ­τε­ραιό­τητα εθνικού επι­πέ­δου.

Ιδιαί­τερα κρί­σι­μος είναι ο πολι­τι­σμι­κός θησαυ­ρός των νησιών του Αιγαίου, ο οποίος, παρά το βάθος και τον πλούτο του, παρα­μέ­νει ευρέως απροσ­διό­ρι­στος και μη συστη­μα­το­ποι­η­μέ­νος. Από την Ομηρική εποχή έως σήμερα, τα νησιά του ανα­το­λι­κού Αιγαίου ενσαρ­κώ­νουν τη δια­χρο­νική ελλη­νι­κό­τητα: τα αρχαία μαρ­μά­ρινα γλυπτά, τα ελλη­νο­ρω­μαϊκά θέατρα, οι βυζα­ντι­νές εκκλη­σίες με τις ιδιαί­τε­ρες αρχι­τε­κτο­νι­κές τους, τα μεσαιω­νικά κάστρα και οι παρα­δο­σια­κές οικίες απο­τε­λούν τμήμα μιας αδιά­σπα­στης ιστο­ρι­κής και πολι­τι­σμι­κής συνέ­χειας. Πρό­κει­ται για την υλική και άυλη μαρ­τυ­ρία ενός πολι­τι­σμού που, παρά τους δεκάδες αιώνες πιέσεων και ξένων επιρ­ροών, δια­τή­ρησε αμε­τά­βλητα τα βασικά χαρα­κτη­ρι­στικά της ταυ­τό­τη­τάς του, τη γλώσσα, τη θρη­σκευ­τική παρά­δοση, τα ήθη, τα έθιμα και τον τρόπο ζωής. Αυτός ο πολυ­διά­στα­τος πολι­τι­σμι­κός βίος, που ανα­πτύσ­σε­ται εντός του ελλη­νι­κού οικου­με­νι­κού πρω­το­τύ­που, απο­τε­λεί το κεντρικό μήνυμα που οφεί­λουμε να προ­βάλ­λουμε στη διεθνή κοι­νό­τητα.

Υπάρχει μια θεμε­λιώ­δης και καθο­ρι­στική διαφορά ανάμεσα στο να ισχυ­ρι­ζό­μα­στε ότι «τα νησιά είναι ελλη­νικά» και στο να το απο­δει­κνύ­ουμε μέσω της ζωντα­νής πολι­τι­σμι­κής πραγ­μα­το­λο­γίας. Ο λεκτι­κός ισχυ­ρι­σμός, όσο ιστο­ρικά τεκ­μη­ριω­μέ­νος και αν είναι, παρα­μέ­νει στο πεδίο της γλωσ­σι­κής δια­πραγ­μά­τευ­σης και της ιδε­ο­λο­γι­κής αντι­πα­ρά­θε­σης. Αντί­θετα, η προβολή της ελλη­νι­κό­τη­τας μέσω εικόνων -ηχηρά ντο­κι­μα­ντέρ που κατα­γρά­φουν τις τοπικές γιορτές, τη μουσική παρά­δοση, τις ξυλο­γλυ­πτι­κές τεχνι­κές, τις δια­δι­κα­σίες ναυ­πη­γι­κής παρα­δο­σια­κών σκαφών, ή ακόμη και την καθη­με­ρινή ζωή σε ένα νησί του Αιγαίου- μετα­φέ­ρει το μήνυμα σε ένα καθο­λικό επίπεδο επι­κοι­νω­νίας.

Η δύναμη της εικόνας είναι αδιά­σει­στη, γιατί ταξι­δεύει πέρα από τα γλωσ­σικά φράγ­ματα και εμβα­θύ­νει απευ­θείας στο συναι­σθη­μα­τικό και γνω­στικό επίπεδο του παρα­λή­πτη. Εδώ, ο παρα­λή­πτης δεν είναι απο­κλει­στικά η διπλω­μα­τική ή πολι­τική ελίτ στα κέντρα εξου­σίας, αλλά τα εκα­τομ­μύ­ρια των τηλε­θε­α­τών σε όλο τον κόσμο. Αυτή η απευ­θείας σύνδεση με το διεθνές κοινό μετα­τρέ­πει την πολι­τι­σμική πραγ­μα­το­λο­γία σε ένα εργα­λείο μαζικής επι­κοι­νω­νίας, ικανό να δια­μορ­φώ­σει την αντί­ληψη, να προ­κα­λέ­σει συναι­σθη­μα­τική ταύτιση και να εγκα­τα­στή­σει την εικόνα ενός ζωντα­νού, συνε­χούς ελλη­νι­κού πολι­τι­σμού στο συλ­λο­γικό υπο­συ­νεί­δητο της παγκό­σμιας κοινής γνώμης. Η συσ­σώ­ρευση αυτών των εικόνων δημιουρ­γεί μια κριτική μάζα κατα­νό­η­σης και συμπά­θειας που ενι­σχύει τη θέση της χώρας σε κάθε επίπεδο, από την καθη­με­ρινή συζή­τηση έως τα ανώτατα διπλω­μα­τικά επίπεδα, ενώ παράλ­ληλα ενι­σχύει το του­ρι­στικό μας προϊόν. Ενώ ένα κείμενο ή μια δήλωση μπορεί να αμφι­σβη­τη­θεί, μια εικόνα που δείχνει έναν ηλι­κιω­μένο ναυτικό από την Κάλυμνο να επα­να­λαμ­βά­νει μια αρχαία τεχνική, ή μια Θεία Λει­τουρ­γία να πραγ­μα­το­ποιεί­ται σε μια βυζα­ντινή εκκλη­σία του 11ου αιώνα στη Χίο, δεν αφήνει περι­θώ­ρια για αμφι­σβή­τηση. Δημιουρ­γεί μια αντί­ληψη αμε­σό­τη­τας και αυθε­ντι­κό­τη­τας που είναι απί­στευτα απο­τε­λε­σμα­τική. Αυτή η οπτική αφήγηση δε «λέει» απλώς, αλλά «παρου­σιά­ζει». Στο πλαίσιο της σύγ­χρο­νης ψηφια­κής πλη­ρο­φο­ρίας, αυτές οι εικόνες είναι που γίνο­νται viral, που εμπε­δώ­νουν την αντί­ληψη και που, τελικά, ενι­σχύ­ουν το επι­χεί­ρημα της ελλη­νι­κό­τη­τας με έναν τρόπο που η διπλω­μα­τική προ­σέγ­γιση δεν μπορεί τόσο απλά και κατα­νοητά να επι­τύ­χει.

Λαμ­βά­νο­ντας υπόψη τις συνε­χείς αμφι­σβη­τή­σεις της εθνικής κυριαρ­χίας και της ιστο­ρι­κής συνέ­χειας από την τουρ­κική πλευρά, που εντάσ­σο­νται στο πλαίσιο του δόγ­μα­τος της «Γαλά­ζιας Πατρί­δας» και του «Τουρ­κο­λι­βυ­κού μνη­μο­νίου», η δημιουρ­γία Εθνικού Δικτύου Δημό­σιας Τηλε­ό­ρα­σης του Αιγαίου, αποκτά ακόμη μεγα­λύ­τερη σημασία. Η δημιουρ­γία του δικτύου με έδρα τη Ρόδο, είναι επι­τα­κτική ανάγκη, καθώς μόνο έτσι εξα­σφα­λί­ζε­ται η άμεση και μαζική προβολή της ελλη­νι­κό­τη­τας ακόμη και στους κατοί­κους της Μικράς Ασίας. Δεν αρκούν μεμο­νω­μέ­νες εκπο­μπές στο υπάρχον δίκτυο, αλλά απαι­τεί­ται μια συνεχής και εστια­σμένη ροή πολι­τι­σμι­κού λόγου, με έδρα το νησιω­τικό μας σύμπλεγμα. Η δημιουρ­γία ενός τέτοιου δικτύου  απο­τε­λεί ανα­γκαιό­τητα, διότι δε θα είναι απλώς ένα κανάλι επι­κοι­νω­νίας, αλλά ένα εργα­στή­ριο πολι­τι­σμι­κής διπλω­μα­τίας και εθνικής στρα­τη­γι­κής.

Ποιος θα είναι ο ρόλος του:

Ο ρόλος αυτού του πολι­τι­σμι­κού φορέα είναι τριπλός και συμπλη­ρω­μα­τι­κός. Απο­τε­λεί, στην ουσία, μια ολο­κλη­ρω­μένη στρα­τη­γική για την προ­στα­σία και προβολή της ελλη­νι­κό­τη­τας του Αιγαίου. Λει­τουρ­γώ­ντας ως κέντρο Τεκ­μη­ρί­ω­σης και Αρχειο­θέ­τη­σης, θα ανα­λά­βει τη συστη­μα­τική απο­τύ­πωση και ψηφιο­ποί­ηση του άυλου και υλικού πολι­τι­σμού της περιο­χής,  από παρα­δο­σιακά έθιμα και μουσική έως αρχι­τε­κτο­νικά μνημεία και τεχνι­κές ναυ­πη­γι­κής. Αυτή η δρα­στη­ριό­τητα δημιουρ­γεί ένα ανε­κτί­μητο ψηφιακό απο­θε­τή­ριο, δια­σφα­λί­ζο­ντας ότι η πλήρης κλη­ρο­νο­μιά των νησιών θα δια­βιώ­σει για τις επό­με­νες γενιές, χωρίς τον κίνδυνο της λήθης ή της παρα­ποί­η­σης.

Στη συνέ­χεια, μέσω της Διά­χυ­σης και Πλαι­σιο­ποί­η­σης, ο φορέας μετα­τρέ­πει αυτόν τον αρχειακό πλούτο σε ζωντανό και προσιτό αφήγημα. Στόχος του είναι η διπλή προβολή: εγχώρια, για την ενί­σχυση της εθνικής συνεί­δη­σης και της υπε­ρη­φά­νειας, και διεθνής, για τη δια­μόρ­φωση μιας θετικής αντί­λη­ψης για το Αιγαίο στον παγκό­σμιο δημόσιο λόγο. Πλαι­σιώ­νο­ντας τη σύγ­χρονη ζωή των νησιών – την αγρο­τική, του­ρι­στική και θαλάσ­σια οικο­νο­μία τους, το εκπαι­δευ­τικό και επι­χει­ρη­μα­τικό τους δυνα­μικό – μέσα από το πρίσμα της δια­χρο­νι­κής πολι­τι­σμι­κής τους ταυ­τό­τη­τας, απο­δει­κνύει ότι ο ελλη­νι­σμός δεν είναι απλώς ένα αρχαιο­λο­γικό εύρημα, αλλά μια δυνα­μική και συνε­χι­ζό­μενη πραγ­μα­τι­κό­τητα.

Τέλος, και πιο καθο­ρι­στικά, ο φορέας ανα­λαμ­βά­νει τον ρόλο της Αντι­στάθ­μι­σης Αμφι­σβη­τή­σεων. Σε αυτό το πλαίσιο, δε λει­τουρ­γεί αμυ­ντικά, αλλά ως ενερ­γη­τι­κός μηχα­νι­σμός που αντι­στέ­κε­ται σε οποια­δή­ποτε προ­σπά­θεια ανα­θε­ω­ρη­τι­σμού όχι με ρητο­ρική, αλλά με τη συνεχή και αδιά­λει­πτη ροή αυθε­ντι­κού πολι­τι­σμι­κού περιε­χο­μέ­νου. Κάθε ντο­κι­μα­ντέρ, κάθε εκπομπή, κάθε ψηφιο­ποι­η­μένο αρχείο, απο­τε­λεί μια βεβαιω­μένη απά­ντηση. Η συνεχής ροή αυτών των εικόνων και των ιστο­ριών, που μιλούν από μόνες τους, είναι το πιο ισχυρό όπλο έναντι της λήθης και της παρα­ποί­η­σης, καθώς μετα­τρέ­πει την πολι­τι­σμική κλη­ρο­νο­μιά σε αναμ­φι­σβή­τητο στοι­χείο της εθνικής ασφά­λειας και ύπαρξης.

Σε έναν κόσμο όπου τα όπλα συχνά δεν επαρ­κούν να επι­βά­λουν τη μόνιμη ειρήνη, όπου τα όπλα δεν εξα­σφα­λί­ζουν την πραγ­μα­τική ασφά­λεια, και όπου τα όπλα, τελικά, απο­τυγ­χά­νουν να κατα­κτή­σουν τις καρδιές και τα μυαλά των ανθρώ­πων, πρέπει να στρα­φούμε προς τους μόνι­μους και δημιουρ­γι­κούς δρόμους. Υπάρ­χουν τρόποι να επι­τύ­χουμε καλύ­τερα απο­τε­λέ­σματα, να προ­ω­θή­σουμε τα εθνικά μας συμ­φέ­ρο­ντα με πιο έξυπνο, αξιο­πρεπή και απο­τε­λε­σμα­τικό τρόπο. Αυτός ο δρόμος περνά απα­ραί­τητα από τη δύναμη των ιδεών, τη δημιουρ­γι­κό­τητα του πνεύ­μα­τος και την αδιά­σπα­στη πίστη στην αλήθεια του πολι­τι­σμού μας. Ας επεν­δύ­σουμε λοιπόν στον πλούτο του πολι­τι­σμού μας που δε σβήνει με τη βία, αλλά ανθίζει με τη γνώση και την ομορφιά

Γράφει ο Καστα­νά­κης Κων­στα­ντί­νος

Δημο­σιο­γρά­φος ΕΣΗΠΕΠΗΝ.

Μετα­πτυ­χια­κός ΑΠΘ. Δημο­σιο­γρα­φία στην ψηφιακή εποχή.