Η αποτύπωση των υποδομών για τα απορρίμματα στα νησιά. Ο αγώνας του ΦΟΔΣΑ

Απο την εφη­με­ρίδα το Βήμα δημο­σιεύ­θηκε για τα απορ­ρίμ­ματα το παρα­κάτω κείμενο:

Το καλο­καίρι λόγω του­ρι­σμού οι όγκοι των απορ­ριμ­μά­των τετρα­πλα­σιά­ζο­νται, οι ΧΥΤΑ είναι ανε­παρ­κείς και έχουν φτάσει ή ξεπε­ρά­σει τα όριά τους, ενώ το 91% των παρα­γό­με­νων σκου­πι­διών στο Αιγαίο θάβεται και μόνο το 9% ανα­κυ­κλώ­νε­ται

Στην Τήνο και στην Ανδρο ανα­ζη­τεί­ται ενα­γω­νίως λύση για τη δια­χεί­ριση των σκου­πι­διών. H Σαντο­ρίνη, η «βιτρίνα» του ελλη­νι­κού του­ρι­σμού, εξυ­πη­ρε­τεί­ται από μια χωμα­τερή που τα καλο­καί­ρια ξεχει­λί­ζει.

Στην Κάλυμνο η κατά­σταση είναι τόσο τραγική που η Τουρκία προ­σφέρ­θηκε να βοη­θή­σει, καθώς η Κως δεν εγκρί­νει την υποδοχή επι­πλέον απορ­ριμ­μά­των στον ΧΥΤΑ της. Και η λίστα των νησιών που ανα­ζη­τούν έστω μια μετα­βα­τική λύση για τη διάθεση των αστικών απο­βλή­των στην Περι­φέ­ρεια Νοτίου Αιγαίου (Κυκλά­δες και Δωδε­κά­νησα) χρόνο με τον χρόνο μακραί­νει.

Ειδικά κατά την υψηλή σεζόν του καλο­και­ριού, οπότε, λόγω υπερ­του­ρι­σμού, οι όγκοι των σκου­πι­διών τετρα­πλα­σιά­ζο­νται, οι περιο­ρι­σμέ­νες υπο­δο­μές δεν επαρ­κούν, ενώ η ανα­κύ­κλωση – με εξαί­ρεση τη Ρόδο και τη Σύρο – είναι άγνωστη λέξη. Το 91% των παρα­γό­με­νων απορ­ριμ­μά­των, ήτοι περίπου 285 χιλιά­δες τόνοι ετησίως, θάβεται ή δεμα­το­ποιεί­ται προ­κει­μέ­νου να απο­στα­λεί αλλού για επε­ξερ­γα­σία ή διάθεση.

Αλλά και οι δια­θέ­σι­μοι ΧΥΤΑ (Χώροι Υγειο­νο­μι­κής Ταφής Απορ­ριμ­μά­των) έχουν φτάσει ή ξεπε­ρά­σει τα όριά τους με συνέ­πεια πολλοί να κιν­δυ­νεύ­ουν με κατάρ­ρευση λόγω υπερ­κο­ρε­σμού. Δεμα­το­ποι­η­μένα σκου­πί­δια παρα­μέ­νουν για καιρό εκτε­θει­μένα, με απο­τέ­λε­σμα να απο­συ­ντί­θε­νται και να δια­σκορ­πί­ζο­νται από τους ανέμους ακόμη και σε προ­στα­τευό­με­νες περιο­χές ή σε του­ρι­στι­κούς προ­ο­ρι­σμούς, όπως συμ­βαί­νει με εκείνα που έχουν απο­τε­θεί στη χωμα­τερή της Σαντο­ρί­νης, ενός χώρου κοντά στα Φηρά, αλλά και στο νοσο­κο­μείο του νησιού.

Υπο­δο­μές πιάνουν φωτιά είτε λόγω των υψηλών θερ­μο­κρα­σιών είτε για… άγνω­στους λόγους. Μόνο τους τελευ­ταί­ους μήνες πυρ­κα­γιές έκαψαν δεμα­το­ποι­η­μένα σκου­πί­δια στον χώρο παλιάς χωμα­τε­ρής στη Μήλο, όπως και στην Ανδρο, ενώ φωτιές «πέρασαν» από τους ΧΥΤΑ Σερίφου και Κω.

25 Χώροι Υγειο­νο­μι­κής Ταφής αντί για 33

Σύμφωνα με το νέο Περι­φε­ρειακό Σχέδιο Δια­χεί­ρι­σης Απορ­ριμ­μά­των (ΠΕΣΔΑ) Νοτίου Αιγαίου, το οποίο προ­σφά­τως εγκρί­θηκε, αντί για 33 Χώρους Υγειο­νο­μι­κής Ταφής (ΧΥΤ) που θα έπρεπε να λει­τουρ­γούν, όπως προ­έ­βλεπε ο προη­γού­με­νος σχε­δια­σμός του 2016, σήμερα υπάρ­χουν μόνο 25 (12 στα Δωδε­κά­νησα και 13 στις Κυκλά­δες) εκ των οποίων:

5 ΧΥΤ (Αγα­θο­νήσι, Αστυ­πά­λαια, Λειψοί, Καστελ­λό­ριζο, Νίσυρος) λει­τουρ­γούν χωρίς Απόφαση Εγκρι­σης Περι­βαλ­λο­ντι­κών Ορων (ΑΕΠΟ) ή με ληγ­μέ­νους περι­βαλ­λο­ντι­κούς όρους.

16 ΧΥΤ χωρίς άδεια λει­τουρ­γίας ή με άδεια που έχει λήξει (Φολέ­γαν­δρος, Κύθνος, Κίμωλος, Σέριφος, Σίφνος, Μύκονος, Αγα­θο­νήσι, Αστυ­πά­λαια, Λειψοί, Πάτμος, Κάρ­πα­θος, Νίσυρος, Μεγίστη, Βόρεια Ρόδος, Σύμη, Τήλος).

1 ΧΥΤ, στο Καστελ­λό­ριζο (χωρίς ΑΕΠΟ και άδεια λει­τουρ­γίας), είναι κορε­σμέ­νος και δεν θα επε­κτα­θεί.

Ο ΧΥΤ Βόρειας Ρόδου έχει σχεδόν κορε­στεί και έχουν επι­σπευ­σθεί οι δια­δι­κα­σίες για την κατα­σκευή νέου σκάμ­μα­τος έκτα­κτης ανάγκης.

9 ΧΥΤ δεν έχουν επαρκή υπο­λει­πό­μενο όγκο και θα πρέπει να επε­κτα­θούν (Σύρος, Κίμωλος, Μύκονος, Πάρος, Αγα­θο­νήσι, Αστυ­πά­λαια, Κάρ­πα­θος, Κως, Τήλος).

Από τους 25 Χώρους Υγειο­νο­μι­κής Ταφής επαρκή υπο­λει­πό­μενο όγκο ώστε να δέχο­νται σκου­πί­δια έχουν μόνο οι 14 (Ανάφη, Ιος, Φολέ­γαν­δρος, Κέα, Κύθνος, Σέριφος, Σίφνος, Αμοργός, Νάξος, Λειψοί, Πάτμος, Νίσυρος, Νότια Ρόδος, Σύμη). Επίσης, έξι νησιά (Κάλυ­μνος, Λέρος, Ανδρος, Θήρα, Τήνος, Μήλος) δεν έχουν ΧΥΤ και η κατά­σταση επι­χει­ρεί­ται να αντι­με­τω­πι­στεί με δεμα­το­ποί­ηση απορ­ριμ­μά­των και προ­σω­ρινή απο­θή­κευσή τους, ως μετα­βα­τική δια­χεί­ριση (η οποία συχνά κατα­λή­γει στη δημιουρ­γία νέων χωμα­τε­ρών), έως την κατα­σκευή μόνιμων υπο­δο­μών.

Μετα­φο­ρές, χωμα­τε­ρές και πρό­στιμα

Σύμφωνα με τα όσα ανα­φέ­ρει στο «Βήμα» ο γενικός διευ­θυ­ντής του Φορέα Δια­χεί­ρι­σης Στερεών Απο­βλή­των (ΦΟΔΣΑ) Νοτίου Αιγαίου Χρήστος Γαμ­βρού­δης, σε ορι­σμένα νησιά δίχως ΧΥΤ γίνεται θαλάσ­σια μετα­φορά των συμ­μεί­κτων τους σε άλλα νησιά, όπως της Κάσου και της Χάλκης στη Ρόδο, της Σικίνου στην Ιο, των Μικρών Κυκλά­δων στη Νάξο, της Θηρα­σίας στη Σαντο­ρίνη, της Αντι­πά­ρου στην Πάρο, των Αρκιών στην Πάτμο, των Ψερίμου και Τελέν­δου στην Κάλυμνο. Επι­πλέον, εξα­κο­λου­θούν να υφί­στα­νται οκτώ χωμα­τε­ρές (Χώροι Ανε­ξέ­λεγ­κτης Διά­θε­σης Απορ­ριμ­μά­των – ΧΑΔΑ) σε Ιο, Θήρα, Μήλο, Κάλυμνο, Σύμη, Μύκονο, Τήνο και Φολέ­γαν­δρο, για τις οποίες η χώρα κατα­βάλ­λει πρό­στιμο στην ΕΕ.

Ετσι σήμερα το 91% των παρα­γό­με­νων σκου­πι­διών στο Αιγαίο θάβεται και μόλις το 9% ανα­κυ­κλώ­νε­ται ή ανα­κτά­ται. Ο ΦΟΔΣΑ, ο οποίος ανέλαβε το 2020 την αρμο­διό­τητα της κατα­σκευής και δια­χεί­ρι­σης των υπο­δο­μών, δρο­μο­λο­γεί δια­γω­νι­σμούς για νέα έργα. Σύμφωνα με τον κ. Γαμ­βρούδη, στη Σαντο­ρίνη έχει δημο­πρα­τη­θεί μέσω ΣΔΙΤ (Σύμπραξη Δημό­σιου – Ιδιω­τι­κού Τομέα) η κατα­σκευή μονάδας επε­ξερ­γα­σίας απορ­ριμ­μά­των, η οποία ωστόσο θα υλο­ποι­η­θεί έπειτα από 3-4 χρόνια.

Αυτή τη στιγμή ο Δήμος Θήρας επε­ξερ­γά­ζε­ται σχέδιο μετα­βα­τι­κής δια­χεί­ρι­σης. Στην Τήνο, ο φορέας εξα­σφά­λισε χρη­μα­το­δό­τηση και δημο­πρά­τησε την κατα­σκευή ενός ΧΥΤΥ (Χώρος Υγειο­νο­μι­κής Ταφής Υπο­λειμ­μά­των) και μιας μονάδας επε­ξερ­γα­σίας βιο­α­πο­βλή­των. Το Ελεγ­κτικό Συνέ­δριο έχει δώσει το πράσινο φως και ανα­μέ­νε­ται η έγκριση από τις επι­τε­λι­κές δομές ΕΣΠΑ των συναρ­μό­διων υπουρ­γείων. Το ίδιο και για τη σύμβαση στην Ανδρο που αφορά δύο μονάδες προ­ε­πε­ξερ­γα­σίας και κομπο­στο­ποί­η­σης και έναν ΧΥΤΑ.

«Δεν δου­λεύ­ουν οι πιο πολλές εγκα­τα­στά­σεις»

«Για τα έργα σε Ανδρο και Τήνο έχουμε προ­χω­ρή­σει και πιστεύω ότι έως το τέλος της χρονιάς θα έχουν συμ­βα­σιο­ποι­η­θεί και θα ξεκινά η κατα­σκευή τους. Για τη Λέρο – εκεί σήμερα γίνεται δεμα­το­ποί­ηση στον παλιό ΧΑΔΑ – μόλις πήραμε το ΟΚ από τη Δια­χει­ρι­στική και αρχές Σεπτεμ­βρίου θα υπο­γρά­ψουμε τη σύμβαση για να κατα­σκευά­σουμε έναν ΧΥΤΥ και μια μονάδα επε­ξερ­γα­σίας βιο­α­πο­βλή­των» σημειώ­νει ο ίδιος, επι­ση­μαί­νο­ντας ωστόσο ότι τα προ­βλή­ματα του ΦΟΔΣΑ είναι τερά­στια καθώς παρα­λαμ­βά­νει από τους δήμους εγκα­τα­στά­σεις σε τραγική κατά­σταση. «Οι περισ­σό­τε­ρες εγκα­τα­στά­σεις δεν δου­λεύ­ουν – ως επί το πλεί­στον οι μονάδες επε­ξερ­γα­σίας στραγ­γι­σμά­των. Σε άλλες δεν έχουν γίνει σωστά οι κατά καιρούς επι­χω­μα­τώ­σεις. Δρο­μο­λο­γούμε λύσεις, αλλά χρεια­ζό­μα­στε πίστωση χρόνου» τονίζει.

Περισ­σό­τερα  στην ανα­κύ­κλωση, λιγό­τερα για ταφή

Λύση μέσω της ενί­σχυ­σης των ποσο­στών ανα­κύ­κλω­σης και την εκτροπή απο­βλή­των από την ταφή, με την ανά­πτυξη δικτύων και συστη­μά­των χωρι­στής συλ­λο­γής και μετα­φο­ράς ανα­κυ­κλώ­σι­μων υλικών και βιο­α­πο­βλή­των, προωθεί το επι­τε­λείο του γενικού γραμ­μα­τέα Συντο­νι­σμού Δια­χεί­ρι­σης Απο­βλή­των του ΥΠΕΝ Μανώλη Γρα­φά­κου προ­κει­μέ­νου να ανα­κου­φι­στούν μικροί νησιω­τι­κοί δήμοι (όπως και ορεινοί) κάτω των 10.000 μόνιμων κατοί­κων.

Ειδι­κό­τερα, με νέα ρύθμιση η οποία θα περι­λη­φθεί στο πολυ­νο­μο­σχέ­διο του υπουρ­γείου, το οποίο θα τεθεί το επόμενο διά­στημα σε δημόσια δια­βού­λευση, το ΥΠΕΝ (ή ο Ελλη­νι­κός Οργα­νι­σμός Ανα­κύ­κλω­σης) θα μπορεί να συνά­πτει με την Κεντρική Ενωση Δήμων Ελλάδας προ­γραμ­μα­τική σύμβαση και να ανα­λαμ­βά­νει για λογα­ρια­σμό των δήμων την προ­μή­θεια της κατάλ­λη­λης υπο­δο­μής για την υλο­ποί­ηση της χωρι­στής συλ­λο­γής και μετα­φο­ράς ανα­κυ­κλώ­σι­μων υλικών και βιο­α­πο­βλή­των. Επίσης, θα μπορεί να ανα­λαμ­βά­νει δράση για την παροχή υπη­ρε­σιών σχετικά με την εφαρ­μογή της χωρι­στής συλ­λο­γής και μετα­φο­ράς ανα­κυ­κλώ­σι­μων υλικών και βιο­α­πο­βλή­των.

Η παροχή του εξο­πλι­σμού και των υπη­ρε­σιών στους δήμους σχε­διά­ζε­ται να χρη­μα­το­δο­τεί­ται από τους πόρους του τέλους ταφής που κατα­βάλ­λουν οι δήμοι για όσα σκου­πί­δια δεν ανα­κυ­κλώ­νουν. Για τη διε­νέρ­γεια της δια­γω­νι­στι­κής δια­δι­κα­σίας που θα ανα­δεί­ξει τους ανα­δό­χους ή τα σχήματα που θα ανα­λά­βουν τα έργα θα μπορεί στην προ­γραμ­μα­τική σύμβαση να συμ­βάλ­λε­ται και ο Φορέας Δια­χεί­ρι­σης Στερεών Απο­βλή­των (ΦΟΔΣΑ), ο οποίος θα πρέπει απο­δε­δειγ­μένα να δια­θέ­τει τεχνική επάρ­κεια και ικανή στε­λέ­χωση.

Οι ρυθ­μί­σεις

Γενι­κό­τερα, το νομο­σχέ­διο θα περι­λαμ­βά­νει πολλές ρυθ­μί­σεις για τη δια­χεί­ριση των απο­βλή­των στην Ελλάδα. Μεταξύ άλλων, θα δοθεί η δυνα­τό­τητα άμεσης παρέμ­βα­σης του ΥΠΕΝ για την αντι­με­τώ­πιση έκτα­κτων περι­πτώ­σεων στη δια­χεί­ριση απο­βλή­των που ενέχουν άμεσο κίνδυνο για το περι­βάλ­λον ή απειλή για τη δημόσια υγεία. Ειδι­κό­τερα, ο υπουρ­γός Περι­βάλ­λο­ντος θα μπορεί να ανα­θέ­τει στον γενικό γραμ­μα­τέα Συντο­νι­σμού Δια­χεί­ρι­σης Απο­βλή­των την υλο­ποί­ηση οποιου­δή­ποτε πρό­σφο­ρου μέτρου, περι­λαμ­βα­νο­μέ­νης και της μετα­φο­ράς των απο­βλή­των σε νομίμως λει­τουρ­γού­σες εγκα­τα­στά­σεις δια­χεί­ρι­σης σκου­πι­διών.

Επίσης, θα προ­ω­θη­θεί η συνέ­νωση φορέων προ­κει­μέ­νου να επι­τευ­χθεί οικο­νο­μία κλί­μα­κας και θα δημιουρ­γη­θούν οι ΦΟΔΣΑ Βορείου Αιγαίου (Λέσβος, Χίος), Θεσ­σα­λίας (Λάρισα, Μαγνη­σία) και Δυτικής Ελλάδας (Αιτω­λο­α­καρ­να­νία, Ηλεία, Αχαΐα). Τέλος, θα τεθούν οι βάσεις για τη δημιουρ­γία ενός ενιαίου πανελ­λα­δι­κού συστή­μα­τος εγγυο­δο­σίας που θα λει­τουρ­γή­σει στο τέλος του 2025.

Πηγή: tovima.gr