Ερευνα: Ανακαλύφθηκαν στην Κέα τα παρασιτικά σκουλήκια του Ιπποκράτη

Βρε­τα­νοί και Έλληνες επι­στή­μο­νες ανα­κά­λυ­ψαν αυγά παρα­σι­τι­κών σκου­λη­κιών μέσα σε αρχαία κόπρανα που βρέ­θη­καν σε ανα­σκα­φές τάφων στις τοπο­θε­σίες Αγία Ειρήνη και Κεφάλα της νήσου Κέας (Τζιάς).

Πρό­κει­ται πιθα­νό­τατα για τα ίδια παρά­σιτα που ανα­φέ­ρει ο Ιππο­κρά­της πριν από 2.500 χρόνια. Είναι η πρώτη φορά που ανα­κα­λύ­πτο­νται απτές ενδεί­ξεις σε νησί του Αιγαίου γι’ αυτά τα παρά­σιτα που ανα­φέ­ρο­νταν στα αρχαιο­ελ­λη­νικά ιατρικά κείμενα.

Οι ερευ­νη­τές, με επι­κε­φα­λής τον Πιρς Μίτσελ και την Εβιλένα Ανα­στα­σίου του Τμή­μα­τος Αρχαιο­λο­γίας και Ανθρω­πο­λο­γίας του Πανε­πι­στη­μίου του Κέι­μπριτζ, που έκαναν τη σχετική δημο­σί­ευση στο περιο­δικό αρχαιο­λο­γι­κής επι­στή­μης “Journal of Archaeological Science”, μελέ­τη­σαν με σύγ­χρονα μικρο­σκό­πια χώμα από απο­συν­θε­μένα κόπρανα, που βρέθηκε στην επι­φά­νεια 25 πυε­λι­κών οστών σκε­λε­τών σε τάφους της νεο­λι­θι­κής εποχής (4η χιλιε­τία π.Χ.), της εποχής του Χαλκού (2η χιλιε­τία π.Χ.) και της ρωμαϊ­κής περιό­δου (146 π.Χ. – 330 μ.Χ.).

Η μελέτη απο­κά­λυψε σε τέσ­σε­ρις από τους 25 σκε­λε­τούς (ποσοστό 16%) ότι μέσα στα αρχαία κόπρανα υπήρχαν υπήρχαν αυγά από δύο είδη εντε­ρι­κών παρα­σι­τι­κών σκω­λή­κων (έλμιν­θες): την ασκα­ρίδα (Ascaris lumbricoides) μήκους έως 30 εκα­το­στών και την τρι­χου­ρίδα (Trichuris trichiura) μήκους τριών έως πέντε εκα­το­στών. Το πρώτο παρά­σιτο βρέθηκε σε δείγ­ματα από την εποχή του Χαλκού και μετά, ενώ το δεύτερο από τη νεο­λι­θική εποχή και μετά.

Στα κείμενά του ο Ιππο­κρά­της και οι μαθητές τον 4ο και τον 3ο αιώνα π.Χ., περι­γρά­φο­ντας τις ασθέ­νειες και ειδι­κό­τερα τα παρά­σιτα που ταλαι­πω­ρού­σαν τους αρχαί­ους Έλληνες, ανα­φέ­ρουν τρία είδη σκω­λή­κων του εντέρου: τη στρογ­γυλή έλμινθα (μεγάλο στρογ­γυλό σκου­λήκι), την πλατιά έλμινθα (μεγάλο πλατύ σκου­λήκι, πιθανώς η σημε­ρινή «ταινία») και την ασκα­ρίδα (μικρό στρογ­γυλό σκου­λήκι).

Οι ερευ­νη­τές επι­ση­μαί­νουν ότι αν και έχουν κατά καιρούς ανα­σκα­φεί πολλά αρχαιο­ελ­λη­νικά απο­χω­ρη­τή­ρια, συνήθως δεν έχουν ληφθεί δείγ­ματα για να γίνει ανάλυση παρα­σί­των. Έτσι, μέχρι τώρα οι αρχαιο­λό­γοι, οι ιστο­ρι­κοί και οι άλλοι επι­στή­μο­νες μόνο εικα­σίες μπο­ρού­σαν να κάνουν για τα είδη των παρα­σί­των που περι­γρά­φο­νταν από τους αρχαί­ους για­τρούς.

Οι ερευ­νη­τές θεωρούν ότι η έρευνά τους έφερε στο φως μερικά από αυτά τα είδη των ιππο­κρα­τι­κών παρα­σί­των. Πιστεύ­ουν ότι η ασκα­ρίδα που βρέθηκε στην Κέα, είναι το ίδιο παρά­σιτο που περι­γρά­φε­ται στα αρχαία ιατρικά κείμενα ως έλμινθα στρογ­γυλή.

Οι λοι­μώ­ξεις από τέτοια εντε­ρικά παρά­σιτα ανα­φέ­ρε­ται ότι προ­κα­λού­σαν διάφορα συμ­πτώ­ματα όπως εμετούς, διάρ­ροια, πυρετό, ρίγη, καούρα, πρήξιμο στο στομάχι κ.α. Ως θερα­πεία χορη­γείτο συνήθως ένα μίγμα με βότανα (όπως το σέσελι), νερό και μέλι.

«Η ανα­κά­λυψη αυγών εντε­ρι­κών παρα­σί­των τόσο νωρίς όσο η νεο­λι­θική περί­ο­δος στην Ελλάδα απο­τε­λεί σημα­ντική πρόοδο στο πεδίο μας. Πρό­κει­ται για την αρχαιό­τερη εύρεση παρα­σι­τι­κών σκω­λή­κων στην αρχαία Ελλάδα» δήλωσε η Ε.Ανα­στα­σίου. Στην έρευνα συμ­με­τείχε επίσης από ελλη­νι­κής πλευράς η Ανα­στα­σία Παπα­θα­να­σίου της Εφο­ρείας Παλαιο­αν­θρω­πο­λο­γίας και Σπη­λαιο­λο­γίας.

Οι ερευ­νη­τές ανέ­φε­ραν ότι δεν μπορεί να είναι κανείς σίγου­ρος, με βάση τα νέα ευρή­ματα, πόσο μεγάλο μέρος του πλη­θυ­σμού της αρχαίας Ελλάδας και ιδίως του Αιγαίου έπασχε από παρα­σι­τι­κές εντε­ρι­κές λοι­μώ­ξεις. Θεωρούν πάντως αξιο­ση­μεί­ωτο ότι, καθώς η μελέτη των δειγ­μά­των τους κάλυψε ένα χρονικό διά­στημα άνω των 4.000 ετών, ανι­χνεύ­θη­καν μόνο δύο είδη παρα­σί­των. ‘Αλλες έρευνες στη Βόρεια Ευρώπη και στην Κύπρο έχουν εντο­πί­σει μια μεγα­λύ­τερη ποι­κι­λία αρχαίων παρα­σί­των.

Τα δύο είδη που εντο­πί­σθη­καν στην Κέα, είναι παρά­σιτα, τα οποία εξα­πλώ­νο­νται συνήθως μετά από μόλυνση των χεριών, των υδάτων ή της τροφής με ανθρώ­πινα κόπρανα, ιδίως στους αγρο­τι­κούς πλη­θυ­σμούς με κακές συν­θή­κες υγιει­νής. Και τα δύο παρά­σιτα, η ασκα­ρίδα (που προ­κα­λεί τη λοίμωξη ασκα­ρί­αση) και η τρι­χου­ρίδα (που προ­κα­λεί την λοίμωξη τρι­χου­ρί­αση), θεω­ρού­νται ότι έχουν μολύνει τους ανθρώ­πους από τα βάθη της εξέ­λι­ξης, συνεπώς είναι πιθανό να μετα­φέρ­θη­καν στην Κέα από τους πρώτους κατοί­κους της.

^{Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ}