Γ. Χατζής, προέδρος ΠΟΞ: Συμμαχία τουρισμού και βιομηχανίας για μια βιώσιμη και ανταγωνιστική οικονομία

Η ανα­ζή­τηση ενός στα­θε­ρού και βιώ­σι­μου ανα­πτυ­ξια­κού μοντέ­λου παρα­μέ­νει ζητού­μενο για την ελλη­νική οικο­νο­μία. Στο επί­κε­ντρο της συζή­τη­σης επα­νέρ­χε­ται το δίλημμα: του­ρι­σμός ή βιο­μη­χα­νία; Μήπως όμως πρό­κει­ται για ψευ­δο­δί­λημμα; Καθώς η παγκό­σμια οικο­νο­μία αλλάζει και οι επεν­δύ­σεις απαι­τούν νέες ισορ­ρο­πίες, όλο και περισ­σό­τε­ροι ειδικοί επι­ση­μαί­νουν την ανάγκη για ένα συν­θε­τικό μοντέλο που θα αξιο­ποιεί τα πλε­ο­νε­κτή­ματα και των δύο κλάδων. Το παρόν άρθρο στο ΑΠΕ – ΜΠΕ, του Γ. Χατζή, προ­έ­δρου ΠΟΞ, εξε­τά­ζει τις προ­κλή­σεις και τις ευκαι­ρίες αυτής της προ­σέγ­γι­σης.

Ολό­κληρο το άρθρο:

Το τελευ­ταίο διά­στημα επα­νέρ­χε­ται στο προ­σκή­νιο η συζή­τηση για την ανάγκη μετά­βα­σης της χώρας σε ένα δια­φο­ρε­τικό παρα­γω­γικό μοντέλο. Συχνά, η συζή­τηση αυτή διε­ξά­γε­ται με όρους ιδε­ο­λο­γι­κής φόρ­τι­σης ή και υπερ­βο­λι­κών απλου­στεύ­σεων: άλλοτε γίνεται λόγος για την ανάγκη ενί­σχυ­σης της βιο­μη­χα­νίας, άλλοτε για τη μείωση της εξάρ­τη­σης από τις υπη­ρε­σίες και τον του­ρι­σμό. Σπανίως, όμως, εξε­τά­ζε­ται το θέμα με βάση τα πραγ­μα­τικά δεδο­μένα, τις δημο­σιο­νο­μι­κές συν­θή­κες και το ανα­πτυ­ξιακό πλαίσιο που θέτει η συμ­με­τοχή της χώρας στην Ευρω­παϊκή Ένωση. Κι όμως, χωρίς σαφή επί­γνωση αυτών των παρα­μέ­τρων, ο όρος “παρα­γω­γικό μοντέλο” παρα­μέ­νει ένα θεω­ρη­τικό κατα­σκεύ­α­σμα, κενό ουσια­στι­κού περιε­χο­μέ­νου.

Η Ελλάδα αντι­με­τω­πί­ζει σήμερα μια σειρά από διαρ­θρω­τι­κές αδυ­να­μίες. Η υπέρ­με­τρη συμβολή της ιδιω­τι­κής κατα­νά­λω­σης στη δημιουρ­γία του ΑΕΠ, το χαμηλό ποσοστό επεν­δύ­σεων παγίου κεφα­λαίου και το επίμονα αρνη­τικό ισο­ζύ­γιο τρε­χου­σών συναλ­λα­γών δεί­χνουν ότι η χώρα δεν παράγει αρκετά εμπο­ρεύ­σιμα αγαθά και υπη­ρε­σίες προς εξαγωγή. Σ’ αυτό το περι­βάλ­λον, οι τομείς με διεθνή προ­σα­να­το­λι­σμό δεν απο­τε­λούν πρό­βλημα, αλλά κομμάτι της λύσης. Κι όμως, η δημόσια συζή­τηση συνε­χί­ζει να παρου­σιά­ζει τον του­ρι­σμό ως έναν τομέα που μονο­πω­λεί πόρους εις βάρος άλλων δρα­στη­ριο­τή­των, αγνο­ώ­ντας ότι στην πραγ­μα­τι­κό­τητα λει­τουρ­γεί ως στα­θε­ρο­ποι­η­τι­κός μηχα­νι­σμός για ολό­κληρη την οικο­νο­μία.

Οι αριθμοί είναι απο­κα­λυ­πτι­κοί. Το 2024, οι εισπρά­ξεις από τον εισερ­χό­μενο του­ρι­σμό ξεπέ­ρα­σαν τα 21 δισ. ευρώ, συμ­βάλ­λο­ντας άμεσα στο 13% του ΑΕΠ. Επι­πλέον, το 84% των εισπρά­ξεων προ­έρ­χε­ται από το εξω­τε­ρικό, γεγονός που μετα­φρά­ζε­ται σε καθαρά εξα­γω­γική δρα­στη­ριό­τητα, και επι­τρέ­πει την κάλυψη άνω του 70% του ελλείμ­μα­τος του ισο­ζυ­γίου αγαθών. Η συνο­λική επί­δραση του του­ρι­στι­κού τομέα στην οικο­νο­μία, αν συνυ­πο­λο­γι­στούν οι έμμεσες και οι επα­γό­με­νες επι­δρά­σεις, φτάνει σύμφωνα με τις εκτι­μή­σεις των οικο­νο­μι­κών ινστι­τού­των τα 80 δισ. ευρώ. Παράλ­ληλα, ο τομέας συνε­χί­ζει να λει­τουρ­γεί θετικά στο ισο­ζύ­γιο απα­σχό­λη­σης και να ενι­σχύει την κοι­νω­νική συνοχή, ιδιαί­τερα σε περιο­χές με περιο­ρι­σμέ­νες εναλ­λα­κτι­κές μορφές παρα­γω­γής.

Αυτό φυσικά δεν σημαί­νει ότι η μετα­ποί­ηση δεν έχει κατα­γρά­ψει πρόοδο. Το αντί­θετο. Την τελευ­ταία δεκα­ε­τία, ο κλάδος ανέ­καμψε σταθερά: η προ­στι­θέ­μενη αξία αυξή­θηκε, η παρα­γωγή έφτασε σε υψηλά 15ετίας, και οι εξα­γω­γές (εξαι­ρου­μέ­νων των πετρε­λαιοει­δών) υπερ­δι­πλα­σιά­στη­καν. Οι επεν­δύ­σεις παγίου κεφα­λαίου στον κλάδο τρι­πλα­σιά­στη­καν, ενώ ενι­σχύ­θηκε ιδιαί­τερα ο τομέας τρο­φί­μων και ποτών. Ωστόσο, το εμπο­ρικό έλλειμμα της μετα­ποί­η­σης παρα­μέ­νει υψηλό —25 δισ. ευρώ το 2022— γεγονός που υπο­γραμ­μί­ζει ακόμα περισ­σό­τερο τη σημασία του του­ρι­σμού, ο οποίος μπορεί να απορ­ρο­φή­σει κρα­δα­σμούς και να συμ­βά­λει στην ευρύ­τερη εξω­τε­ρική ισορ­ρο­πία της οικο­νο­μίας.

Συνεπώς, το ερώτημα δεν μπορεί να είναι “του­ρι­σμός ή βιο­μη­χα­νία”. Το πραγ­μα­τικό ερώτημα είναι πώς θα αξιο­ποι­η­θούν τα συγκρι­τικά πλε­ο­νε­κτή­ματα κάθε τομέα, έτσι ώστε να δημιουρ­γη­θεί ένα πλέγμα εξω­στρε­φών δρα­στη­ριο­τή­των με αμοι­βαία ενί­σχυση. Οι πιο άμεσοι αντα­γω­νι­στές μας, όπως η Ισπανία και η Πορ­το­γα­λία, απο­δει­κνύ­ουν ότι κάτι τέτοιο είναι εφικτό. Στην Πορ­το­γα­λία, ο του­ρι­σμός συνει­σφέ­ρει στο 16% του ΑΕΠ και η μετα­ποί­ηση στο 12%. Στην Ισπανία, τα αντί­στοιχα ποσοστά είναι 13% και 11%. Δεν πρό­κει­ται για “δίλημμα”, αλλά για αλλη­λο­τρο­φο­δο­τού­με­νους πυλώνες ανά­πτυ­ξης.

Η σημασία του του­ρι­σμού δεν περιο­ρί­ζε­ται στους μακρο­οι­κο­νο­μι­κούς δείκτες. Ο τομέας αυτός παίζει καίριο ρόλο στη δημο­γρα­φική στα­θε­ρό­τητα των νησιών και των παρα­με­θό­ριων περιο­χών. Είναι χαρα­κτη­ρι­στικό ότι οι μόνες περι­φέ­ρειες που κατέ­γρα­ψαν αύξηση πλη­θυ­σμού την τελευ­ταία δεκα­ε­τία ήταν αυτές με έντονη του­ρι­στική δρα­στη­ριό­τητα: το Νότιο Αιγαίο, η Κρήτη και, σε μικρό­τερο βαθμό, τα Ιόνια Νησιά. Όσο πιο του­ρι­στικά ανε­πτυγ­μένη είναι μια περιοχή, τόσο μεγα­λύ­τε­ρες οι πιθα­νό­τη­τες να έχει αυξηθεί ο πλη­θυ­σμός της, ενώ σε περιο­χές χαμηλής του­ρι­στι­κής ανά­πτυ­ξης παρα­τη­ρεί­ται εντο­νό­τερη εγκα­τά­λειψη. Σε πολλές περι­πτώ­σεις, ο του­ρι­σμός λει­τουρ­γεί ως το μονα­δικό αντί­βαρο απέ­να­ντι στην ερήμωση — και αυτό αποκτά ιδιαί­τερη σημασία σε νησιω­τι­κές ή απο­μο­νω­μέ­νες περιο­χές με εθνικό απο­τύ­πωμα.

Ο του­ρι­σμός ενι­σχύει επίσης την απα­σχό­ληση κοι­νω­νικά ευαί­σθη­των ομάδων. Το 47% των εργα­ζο­μέ­νων στον τομέα είναι γυναί­κες —ένα σημα­ντικά υψη­λό­τερο ποσοστό από τον μέσο όρο της οικο­νο­μίας— ενώ ένα τρίτο των εργα­ζο­μέ­νων είναι ηλικίας κάτω των 30 ετών. Ο τομέας αυτός στη­ρί­ζει τη μικρο­ε­πι­χει­ρη­μα­τι­κό­τητα, προ­σφέ­ρει εισό­δημα σε τοπικές κοι­νω­νίες και λει­τουρ­γεί σε μεγάλο βαθμό με εγχώρια παρα­γό­με­νες υπη­ρε­σίες και προ­ϊ­ό­ντα.

Αν κάτι προ­κύ­πτει με σαφή­νεια από όλα τα παρα­πάνω, είναι ότι η Ελλάδα δεν έχει την πολυ­τέ­λεια να απορ­ρί­πτει ή να υποτιμά ό,τι λει­τουρ­γεί. Δεν μπορεί να υιο­θε­τεί τεχνη­τούς δια­χω­ρι­σμούς ανάμεσα σε τομείς που έχουν απο­δεί­ξει τη δυνα­μική και την εξω­στρέ­φειά τους. Ο του­ρι­σμός και η βιο­μη­χα­νία μπορούν να συνυ­πάρ­ξουν, να ενι­σχυ­θούν και να συμ­βά­λουν από κοινού στην οικο­δό­μηση μιας πραγ­μα­τικά βιώ­σι­μης και αντα­γω­νι­στι­κής οικο­νο­μίας. Αρκεί να τους δούμε χωρίς προ­κα­τα­λή­ψεις.

Πηγή: capital.gr