Οι ζωές του Σουκιούρμπεη και του Κωνσταντίνου του Υδραίου – Δύο ιστορικά παράλληλα γεγονότα

Του Θεό­δω­ρου Μιχ.

Παπαγεωργίου΄Αρχοντα

Δικαιο­φύ­λακα της Μ.τ.Χ.Ε.

Για την πολύ­τιμη συμβολή της ορθό­δο­ξης πίστης στη δια­μόρ­φωση και ανά­πτυξη της εθνικής συνεί­δη­σης, δεν είναι πιστεύω τυχαίο ότι μέσα από τις παρα­δό­σεις που μεγά­λω­σαν και διέ­πλα­σαν γενιές και γενιές στο νησί της Ρόδου και όχι μόνο, δια­σώ­θη­καν έντονα μετα­φε­ρό­με­νες διδα­κτικά από γενιά σε γενιά, δύο παρό­μοιες ιστο­ρίες, δύο παρό­μοια ιστο­ρικά γεγο­νότα με δια­φο­ρε­τική όμως κατά­ληξη.

Και τα δύο ιστο­ρικά γεγο­νότα εξε­λί­χτη­καν στη Ρόδο και αφορούν Έλληνες που άλλαξαν την πίστη τους, πρό­δω­σαν τα ιδανικά της πατρί­δας τους και έφθασαν σε υψηλές θέσεις τις οθω­μα­νι­κής διοί­κη­σης.

Μάλιστα και τα δύο αυτά ιστο­ρικά περι­στα­τικά αφορούν όχι ροδίτες που αλλα­ξο­πί­στη­σαν, αλλά πρόσωπα που για δια­φο­ρε­τι­κές αιτίες, λόγους, βρέ­θη­καν στο νησί από άλλες περιο­χές του ελλα­δι­κού χώρου.

Η πρώτη ιστορία είναι του ξακου­στού Σου­κιούρ­μπεη. Το κανο­νικό όνομα του Σου­κιούρ­μπεη ήταν Γεώρ­γιος Μαυ­ρο­μι­χά­λης. Γόνος της γνωστής οικο­γέ­νειας των Μαυ­ρο­μι­χα­λαίων της Μάνης και ανιψιός του Πέτρου Μαυ­ρο­μι­χάλη δηλαδή του Πετρό­μπεη, του γνωστού οπλαρ­χη­γού στην επα­νά­στα­σης του 1821.

Ο Γεώρ­γιος Μαυ­ρο­μι­χά­λης, το 1700, στην τελευ­ταία μάχη των Ορλω­φι­κών, μικρός αιχ­μα­λω­τί­στηκε από τους Τούρ­κους, έγινε γενί­τσα­ρος και μεγά­λωσε στα στρα­τό­πεδα και τα σαράγια της Πόλης. Γρήγορα ξεχώ­ρισε για τις διοι­κη­τι­κές ικα­νό­τη­τές του και με διαρ­κείς ανα­βαθ­μί­σεις έφθασε σε υψηλά αξιώ­ματα. ΄Ετσι το 1822 έφθασε να διο­ρι­σθεί από την Πύλη Διοι­κη­τής της Ρόδου και έτσι να μείνει γνωστός στην ιστορία σαν Σου­κιούρ­μπεης.

Ο Σου­κιούρ­μπεης σαν Διοι­κη­τής της Ρόδου έμεινε ονο­μα­στός για δύο πράγ­ματα. Από τη μια επειδή ήταν πολύ σκληρός και άγριος στη συμπε­ρι­φορά του. Ο λαός μάλιστα τον παρο­μοί­αζε σαν δράκο καθώς η αγριάδα που είχε καθρε­φτι­ζό­ταν έντονα και στην ολο­στρόγ­γυλη μορφή του προ­σώ­που του, με χαρα­κτη­ρι­στικά τερά­στια μου­στά­κια και φρύδια και πελώρια μάτια.

Από την άλλη όμως ο Σου­κιούρ­μπεης έμεινε επίσης ονο­μα­στός για την άτεγκτη και χωρίς δια­κρί­σεις δικαιο­σύνη, που με σκλη­ρό­τητα απέ­νειμε προς όλους ανε­ξαι­ρέ­τως.

Πολλές φορές μάλιστα ο Σου­κιούρ­μπεης ήταν αυτός ο ίδιος που σαν δήμιος απο­κε­φα­λί­ζο­ντας με τη χαν­τζάρα του εκτε­λούσε τις σκληρές κατα­δι­κα­στι­κές απο­φά­σεις του, χωρίς να χαρί­ζε­ται σε κανέναν. Ακόμη και αν επρό­κειτο για τους στρα­τιώ­τες της φρουράς του, με χαρα­κτη­ρι­στική την περί­πτωση που απο­κε­φά­λισε στρα­τιώτη της φρουράς του επειδή παρά­κουσε τις εντολές του και μετα­χει­ρί­στηκε χυδαία σκλα­βω­μέ­νους κατοί­κους του νησιού.

Ο Σιου­κούρ­μπεης ωστόσο παρότι σαν ανώ­τα­τος αξιω­μα­τού­χος της Πύλης υπη­ρε­τούσε πιστά την οθω­μα­νική αυτο­κρα­το­ρία και τους τούρ­κους, ποτέ δεν είχε ξεχάσει την κατα­γωγή του. ΄Ετσι μια ημέρα πριν ακόμη να γίνει Διοι­κη­τής της Ρόδου, πήγε στον Πύργο των Μαυ­ρο­μι­χα­λαίων στο Λιμενί της Μάνης, ντυ­μέ­νος τούρκος ναύ­αρ­χος για να φιλήσει το χέρι και να ζητήσει την ευχή της μάνας του.

Η Μαυ­ρο­μι­χά­λαινα όμως, έχοντας ακουστά ότι ο γιος της είχε γίνει γενί­τσα­ρος και είχε για τα καλά τουρ­κέ­ψει, σαν αυστηρή Σπαρ­τιά­τισσα μάνα και αυτή, όμοια με τις προ­γο­νές της που απαι­τού­σαν από τα αγόρια τους να γυρί­σουν από τις μάχες είτε φέρ­νο­ντας ως νικητές την ασπίδα τους, είτε να τους μετα­φέ­ρουν ένδο­ξους νεκρούς πάνω στην ασπίδα τους, ούτε καν θέλησε να τον δεχθεί σαν γιο της. ΄Εμεινε σαν βράχος τελείως ασυ­γκί­νητη αν και έβλεπε τον τούρκο ναύαρχο να περι­δια­βαί­νει με άνεση τους δια­δρό­μους και τα δωμάτια του Πύργου, ακόμα γνωστά και απο­τυ­πω­μένα στο μυαλό του από παιδί.

Ο Σιου­κούρ­μπεης ωστόσο παρότι απο­χώ­ρησε ταπει­νω­μέ­νος και συντε­τριμ­μέ­νος από την άρνηση της μητέρας του να τον δεχτεί, δεν μετα­νό­ησε. Παρέ­μεινε να υπη­ρε­τεί φανα­τικά και χωρίς δισταγ­μούς την Πύλη και συνέ­χισε να προ­ά­γε­ται σε ανώ­τα­τους βαθμούς. Ασφαλώς όμως απόλυτα πια ψυχικά ταπει­νω­μέ­νος και δυστυ­χής, αφού μόνο ένας δυστυ­χι­σμέ­νος θα εκδη­λω­νό­ταν στην καθη­με­ρι­νό­τητά του με τόση βαρ­βα­ρό­τητα και θα εκτό­νωνε τα συμπλέγ­ματά του με ένα τέτοιο σκληρό πρόσωπο σε ολό­κληρη την υπό­λοιπη ζωή του.

Η δεύτερη ιστορία είναι του Κων­στα­ντί­νου Δημαρά. Ή καλύ­τερα, έτσι όπως έμεινε γνωστός, του Νεο­μάρ­τυρα Κων­στα­ντί­νου του Υδραίου.

Ο Κων­στα­ντί­νος Δημαράς, γεν­νή­θηκε στην ΄Υδρα και το 1792 σε ηλικία 16 ετών ήλθε στη Ρόδο για να εργα­στεί. Φιλό­τι­μος και ευφυής όπως ήταν, δια­κρί­θηκε και γρήγορα βρέθηκε να υπη­ρε­τεί στην αυλή του Χασά­μπεη Πασά ή αλλιώς του Χασάν Καπιτάν, όπως ονο­μα­ζό­ταν ο τότε τούρκος Διοι­κη­τής της Ρόδου. Αυτός όμως για να δια­τη­ρή­σει τον Κων­στα­ντίνο στην αυλή του και να τον κάνει έμπιστό του, απο­φά­σισε άγουρο έφηβο ακόμη, ουσια­στικά με τη βία να τον εξι­σλα­μί­σει. Κατά τη διάρ­κεια λοιπόν μιας νυχτε­ρι­νής δια­σκέ­δα­σης φώναξαν τον Χότζα και του επέ­βα­λαν το σουνέτι, τη γνωστή θρη­σκευ­τική τελετή του ισλάμ. Αμέσως μετά του έβαλαν ένα άσπρο σαρίκι στο κεφάλι, τον έντυσαν ακριβά σαν Αγά και τον ονό­μα­σαν και παρέ­μεινε πια ο έμπι­στος Χασάν της αυλής του Χασά­μπεη Πασά.

Κάποια μέρα όμως και ο Χασάν, όπως ακριβώς και ο Σιου­κούρ­μπεης, ντυ­μέ­νος ακριβά σαν τούρκος αξιω­μα­τού­χος, πήγε στην ΄Υδρα να επι­σκε­φτεί τη μάνα του και να προ­σφέ­ρει πλούσια πεσκέ­σια.

Μόλις όμως η μητέρα του κατά­λαβε ότι ο τούρκος που πλου­σιο­ντυ­μέ­νος σαν αγάς έμπαινε στο σπίτι, δεν ήταν άλλος παρά ο ξενι­τε­μέ­νος γιός της και ακού­γο­ντας και το σού­σουρο των απο­δο­κι­μα­σιών του κόσμου από τα γει­το­νικά σοκάκια, αμέσως και χωρίς δεύτερη κου­βέ­ντα τον έδιωξε και αυτή από το σπίτι.

Ωστόσο, αντί­θετα από τον Σιου­κούρ­μπεη, ο Κων­στα­ντής συντα­ρά­χτηκε βαθειά στην ψυχή του και συντα­ρά­χτηκε μάλιστα τόσο πολύ από τον τρόπο που έφτασε να τον αντι­με­τω­πί­σει η ίδια η μάνα του, που αμέσως μετα­νό­ησε πικρά για την πράξη του να δεχθεί να αλλα­ξο­πι­στή­σει προ­δί­δο­ντας πατρίδα και θρη­σκεία.

Γυρ­νώ­ντας λοιπόν στη Ρόδο συντε­τριμ­μέ­νος, μόλις απο­βι­βά­στηκε από το καράβι στο λιμάνι δεν πήγε στο σαράι του Πασά που διέμενε, αλλά κατευ­θείαν πήγε να εξο­μο­λο­γη­θεί σε ορθό­δοξο ιερέα, στον πνευ­μα­τικό που είχε και εμπι­στευό­ταν πριν ακόμη να εξι­σλα­μι­στεί. Τότε ο πνευ­μα­τι­κός του, βλέ­πο­ντας τα ειλι­κρινή δάκρυά του και τη μετά­νοια του νεαρού Κων­στα­ντή, τον συγ­χώ­ρησε και ταυ­τό­χρονα τον συμ­βού­λεψε να φύγει αμέσως από τη Ρόδο και να πάει να ζήσει σε ένα άλλο μέρος. Να απο­κο­πεί τελείως από το περι­βάλ­λον που ζούσε, ό,τι πλούτη και τιμές και αν αυτό του χάριζε, και να αφο­σιω­θεί στον Θεό και στην Εκκλη­σία.

Ο Κων­στα­ντής πράγ­ματι τον άκουσε και έφυγε κρυφά από τη Ρόδο. Αρχικά πήγε στην Κριμαία όπου σαν χρι­στια­νός πλέον έζησε εκεί τρία ολό­κληρα χρόνια. Όμως η ψυχή του δεν ησύχαζε και ανα­ζη­τούσε διαρκώς εξι­λέ­ωση. Από την Κριμαία βρέθηκε λοιπόν στην Πόλη, επι­σκέ­φθηκε τον Πατριάρχη Γρη­γό­ριο τον Ε΄ και αυτός τον παρό­τρυνε και έγινε Μοναχός στη Μονή Ιβήρων στο Αγιο Όρος.

Όμως και πάλι η ψυχή του Κων­στα­ντή δεν ησύχαζε και παρόλο ότι γνώριζε τι τον περί­μενε, επι­ζη­τώ­ντας το λυτρω­τικό μαρ­τύ­ριο επέ­στρεψε στη Ρόδο για να γνω­στο­ποι­ή­σει σε όλο το νησί τη μετά­νοιά του και όχι μόνο. Με το ράσο και το καλυμ­μαύκι του Μοναχού, παρου­σιά­στηκε μπροστά στον ίδιο στον Χασά­μπεη Πασά για να του επι­στρέ­ψει όλα τα αξιώ­ματα και τα πολυ­τελή τούρ­κικα ενδύ­ματα που του είχε δώσει.

Ομως, όπως ήταν ανα­με­νό­μενο, ο Χασά­μπεης Πασάς αγρίεψε και διέταξε να συλ­λά­βουν τον Κων­στα­ντή και να τον πετά­ξουν στα μπου­ντρού­μια, που ήταν στο σημε­ρινό Καστέλλο. Εκεί επί πέντε ολό­κλη­ρους μήνες ο Κων­στα­ντής βασα­νί­στηκε με φρικτά μαρ­τύ­ρια, μήπως και υπο­κύ­ψει και αλλα­ξο­πι­στή­σει ξανά.

Ομως πλέον ο Κων­στα­ντής είχε γίνει ένας άλλος άνθρω­πος. Και όχι μόνο δεν υπέ­κυ­πτε αλλά η ψυχή του καθη­με­ρινά και γιγα­ντω­νό­ταν και πιο πολύ. Το κορυ­φαίο όμως ήταν ότι ήδη όλος ο ορθό­δο­ξος πλη­θυ­σμός του σκλα­βω­μέ­νου νησιού της Ρόδου και των γύρω νησιών που είχαν δια­δο­θεί όλα αυτά, παρα­κο­λου­θούσε στενά τα δια­δρα­μα­τι­ζό­μενα, φτά­νο­ντας στο σημείο ακόμη εν ζωή να ηρω­ο­ποι­ή­σει και αγιο­ποι­ή­σει τον Κων­στα­ντή για το σθένος και την πίστη του.

Τελικά ο Χασά­μπεης Πασάς φτά­νο­ντας σε από­γνωση και μη γνω­ρί­ζο­ντας πώς αλλιώς να δια­χει­ρι­στεί το ζήτημα, στις 14 Νοεμ­βρίου του 1800 διέταξε και κρέ­μα­σαν τον Κων­στα­ντή σε μια μεγάλη μουριά που ήταν κοντά στην παραλία της Ακα­ντιάς, στη θέση που είναι το σημε­ρινό παλιό εργο­στά­σιο της ΔΕΗ.

Αντί­θετα όμως με τις επι­διώ­ξεις Πασά και πάλι η είδηση του φρικτού, με απαγ­χο­νι­σμό θανάτου του Κων­στα­ντή, δεν έκλεισε τον κύκλο των κοι­νω­νι­κών αντι­δρά­σεων, αλλά συντά­ραξε ακόμη πιο πολύ τη θρη­σκευό­μενη βαθειά κοι­νω­νία ολό­κλη­ρου του νησιού.

Καθώς μάλιστα η όλη στάση ζωής του Κων­στα­ντή απο­τέ­λεσε φωτεινό παρά­δειγμα ηρω­ϊ­σμού και αγιο­σύ­νης, ο τότε Μητρο­πο­λί­της Ρόδου Αγάπιος εκφρά­ζο­ντας θαραλ­λέα και απο­φα­σι­στικά τα αισθή­ματα της κοι­νω­νίας, απαί­τησε απο­φα­σι­στικά και υπό την απειλή εξέ­γερ­σης του κόσμου, έλαβε από τον Πασά τη σορό του Κων­στα­ντή για να ταφεί με τις τιμές που άρμοζε.

Μεγάλο πλήθος σκλα­βω­μέ­νων ελλη­νορ­θό­δο­ξων κατοί­κων από όλο το νησί, με επι­κε­φα­λής του Ιερείς τους, έσπευ­σαν να τιμή­σουν τον νεκρό και να τον συνο­δεύ­σουν στην τελευ­ταία κατοι­κία του. Τρία χρόνια αργό­τερα, ήλθε στη Ρόδο και παρέ­λαβε τα λείψανά του η ίδια η μητέρα του και τα μετέ­φερε στην Υδρα, αφή­νο­ντας μόνο την τίμια κάρα και την ωλένη του χεριού σε αργυρή λει­ψα­νο­θήκη στον ναό των Εισο­δίων της Θεο­τό­κου στο Νιοχώρι, παρα­μέ­νο­ντας μέχρι το 1992 που μετα­φέρ­θηκε τιμη­τικά και η τιμία κάρα του στη γενέ­τειρά του την ΄Υδρα.

Το έτος 1952, λίγο μετά την ενσω­μά­τωση της Δωδε­κα­νή­σου στον εθνικό κορμό, με ενέρ­γειες του τότε Μητρο­πο­λίτη Ρόδου Σπυ­ρί­δωνα προς το Οικου­με­νικό Πατριαρ­χείο Κων­στα­ντι­νου­πό­λεως και σύμφωνα με απόφαση της Αγίας και Ιεράς Συνόδου του Οικου­με­νι­κού Πατριαρ­χείου, ο Άγιος-Νεομάρτυρας Κων­στα­ντί­νος ο Υδραίος, ανα­κη­ρύ­χτηκε Προ­στά­της και Πολιού­χος Άγιος της Ρόδου, στη θέση του μέχρι τότε Αγίου Φανου­ρίου, και έκτοτε πανη­γυ­ρικά γιορ­τά­ζε­ται κάθε χρόνο στις 14 Νοεμ­βρίου, διδά­σκο­ντας πάντα τις αρετές και τις αξίες της Χρι­στια­νο­σύ­νης και του Ελλη­νι­σμού.