Αβυσσαλέες διαφορές στους κατώτατους μισθούς των χωρών της ΕΕ

Η Αυτό­ματη Τιμα­ριθ­μική Ανα­προ­σαρ­μογή, η περι­βό­ητη ΑΤΑ, στην Ελλάδα έχει συν­δε­θεί από πολλούς με την εποχή της μεγάλης ρεμού­λας. Με την εποχή της μεγάλης ανα­τρο­πής της πλά­στιγ­γας, από την πλευρά που ευνο­ούσε τις ελίτ στην πλευρά των «μη προ­νο­μιού­χων». Συν­δέ­ε­ται η ΑΤΑ με την εποχή της οικο­νο­μι­κής ασυ­δο­σίας, του πρώτου υπερ­δα­νει­σμού της Ελλάδας, της απο­βιο­μη­χά­νι­σης, της επι­κρά­τη­σης της φιλο­σο­φίας της ήσσονος προ­σπά­θειας.

Την τελευ­ταία επτα­ε­τία, τα χρόνια της κρίσης που οι μισθοί, οι συντά­ξεις, οι από κάθε πηγή «απο­δο­χές», οι τιμές των ακι­νή­των και των αξιών εν γένει έχουν καταρ­ρεύ­σει, η ΑΤΑ της δεκα­ε­τίας του ’80 παρά τα ενοχικά συναι­σθή­ματα που φέρνει σε πολλούς ή τη θλίψη για το τέλος μιας «παλιάς καλής εποχής» που φέρνει σε άλλους, αντι­με­τω­πί­ζε­ται από τους Ελληνες και σαν ένα άπιαστο όνειρο. Σαν κάτι που πέρασε ανε­πι­στρε­πτί. Οποια­δή­ποτε μισθο­λο­γική αύξηση είναι καλο­δε­χού­μενη και τέλος πάντων μαχητή και ασφαλώς θεμιτή. Αλλά η αυτό­ματη ανα­προ­σαρ­μογή των μισθών ανάλογα με την αύξηση του τιμα­ρίθ­μου μοιάζει εξω­πραγ­μα­τική.

Δεν συμ­με­ρί­ζο­νται τις σκέψεις και τα αισθή­ματα αυτά οι άλλοι ευρω­παϊ­κοί λαοί και οι ηγέτες τους. Εκεί οι μισθο­λο­γι­κές αυξή­σεις αντι­με­τω­πί­ζο­νται ως κίνητρο για οικο­νο­μική και επαγ­γελ­μα­τική δρα­στη­ριό­τητα και πρόοδο. Και όταν πρό­κει­ται για τον κατώ­τατο μισθό, αυτός αντι­με­τω­πί­ζε­ται ως ελά­χι­στη αμοιβή της εργα­σίας προ­κει­μέ­νου αυτή να εξα­σφα­λί­ζει την αξιο­πρεπή δια­βί­ωση του εργα­ζο­μέ­νου. Στη Γαλλία, για παρά­δειγμα, η κυβέρ­νηση δια­βε­βαιώ­νει ότι σέβεται την «αρχή της αυτό­μα­της ανα­προ­σαρ­μο­γής του κατώ­τα­του μισθού» και ότι δεσμεύ­ε­ται απ’ αυτή καθώς «συνιστά τον ακρο­γω­νιαίο λίθο του γαλ­λι­κού κοι­νω­νι­κού μοντέ­λου» και εξα­σφα­λί­ζει την αδιαμ­φι­σβή­τητη παρα­δοχή ότι «κάθε εργασία πρέπει να αμεί­βε­ται με έναν μισθό δίκαιο και αξιο­πρεπή».

Οι δια­βε­βαιώ­σεις αυτές δόθηκαν εξαι­τίας εισήγησης-σοκ (έτσι τη χαρα­κτη­ρί­ζει ακόμα και η συντη­ρη­τική εφη­με­ρίδα «Le Figaro») που υπέ­βα­λαν ανε­ξάρ­τη­τοι οικο­νο­μο­λό­γοι προ­κει­μέ­νου όχι μόνο να απο­συν­δε­θεί ημε­ρο­λο­γιακά η ανα­προ­σαρ­μογή του κατώ­τα­του μισθού με την 1η Ιανουα­ρίου κάθε έτους, αλλά και να ανα­θε­ω­ρη­θεί πλήρως το σύστημα υπο­λο­γι­σμού του, με στόχο να τερ­μα­τι­στεί ο αυτό­μα­τος καθο­ρι­σμός της ετήσιας αύξησης με βάση τον πλη­θω­ρι­σμό και τις εν γένει εξε­λί­ξεις σε επίπεδο τιμών στη χώρα. Παρεν­θε­τικά θα πρέπει να επι­ση­μαν­θεί εδώ ότι η «ΑΤΑ α λα γαλλικά» δεν αφορά όλα τα μισθο­λο­γικά κλι­μά­κια, πόσω μάλλον τα «ρετιρέ», όπως θα λέγαμε με ορο­λο­γία 80s.

«Είναι μια έκθεση ανε­ξάρ­τη­των ειδικών. Οι ισχύ­ο­ντες κανόνες απο­σκο­πούν στη δια­τή­ρηση της αγο­ρα­στι­κής δύναμης των εργα­ζο­μέ­νων που αμεί­βο­νται με τον χαμη­λό­τερο μισθό. Η κυβέρ­νηση δεν προ­τί­θε­ται να ανα­θε­ω­ρή­σει το σύστημα αυτό­μα­της ανα­προ­σαρ­μο­γής»σημειώ­νε­ται σε άκρως πολι­τική ανα­κοί­νωση του γαλ­λι­κού υπουρ­γείου Εργα­σίας. Η επι­τροπή των ανε­ξαρ­τή­των ειδικών, πάντως, διο­ρί­στηκε από την ίδια την κυβέρ­νηση και την αρμόδια υπουργό Μιριέλ Πενικό για να γνω­μο­δο­τή­σει εν όψει των δια­πραγ­μα­τεύ­σεων για την υπο­γραφή νέας εθνικής συλ­λο­γι­κής σύμ­βα­σης εργα­σίας που ξεκι­νούν με τους κοι­νω­νι­κούς εταί­ρους στις 18 Δεκεμ­βρίου.

Τρεις ομάδες κρατών

Οπως δείχνει έρευνα της «Figaro» (βασί­ζε­ται σε στοι­χεία της Eurostat), οι δια­φο­ρές των κατώ­τα­των μισθών στις 28 χώρες-μέλη της ΕΕ είναι αβυσ­σα­λέες, καθότι αβυσ­σα­λέες είναι και οι δια­φο­ρές στο κόστος ζωής στις χώρες-μέλη. Ετσι ο λόγος μεταξύ του χαμη­λό­τε­ρου κατώ­τα­του μισθού στην ΕΕ που έχει η Βουλ­γα­ρία (235 ευρώ καθαρά μηνιαίως) και του υψη­λό­τε­ρου που χορηγεί το Λου­ξεμ­βούργο (1.998 ευρώ) είναι 1 προς 8,5.

Σχη­μα­τικά θα δια­κρί­ναμε τρεις ομάδες κρατών ανα­φο­ρικά με το ύψος του κατώ­τα­του μισθού που έχουν θεσπί­σει, συν μια φωτεινή εξαί­ρεση, εκείνη του Λου­ξεμ­βούρ­γου, που «είναι μια κατη­γο­ρία μόνο του», καθώς ο νεο­προ­σλη­φθείς ανει­δί­κευ­τος και άπειρος εργα­ζό­με­νος ενθυ­λα­κώ­νει για την ακρί­βεια 1.998,59 ευρώ μηνιαίως. Στην πρώτη κατη­γο­ρία κατα­τάσ­σο­νται έξι χώρες της Βόρειας Ευρώπης (Ιρλαν­δία, Βέλγιο, Ολλαν­δία, Γερ­μα­νία, Γαλλία και Βρε­τα­νία) όπου οι βασικοί κυμαί­νο­νται από τα 1.397 ευρώ (στη Βρε­τα­νία) έως τα 1.563,25 ευρώ στην (πρώην φτωχή και ευερ­γε­τη­θείσα μαζί με την Ελλάδα, την Ισπανία και την Πορ­το­γα­λία από τα περί­φημα Μεσο­γειακά Ολο­κλη­ρω­μένα Προ­γράμ­ματα των 80s και του Ανδρέα Παπαν­δρέου ασφαλώς) Ιρλαν­δία.

Η δεύτερη κατη­γο­ρία περι­λαμ­βά­νει πέντε μεσο­γεια­κές και… μεσαίου εισο­δή­μα­τος χώρες της ΕΕ (Ισπανία, Σλο­βε­νία, Μάλτα, Ελλάδα και Πορ­το­γα­λία), όπου ο κατώ­τα­τος μισθός κυμαί­νε­ται από τα 649,83 ευρώ (στην Πορ­το­γα­λία) μέχρι τα 825,65 ευρώ (στην Ισπανία). Στην Ελλάδα η Eurostat κατα­γρά­φει για το 2017 (την 1η Ιουλίου συγκε­κρι­μένα, διότι οι μετρή­σεις της Στα­τι­στι­κής Υπη­ρε­σίας της ΕΕ γίνο­νται κάθε εξάμηνο) κατώ­τατο μισθό 684 ευρώ.

Η τρίτη κατη­γο­ρία συγκε­ντρώ­νει τις νεο­φώ­τι­στες χώρες της Κεντρι­κής και Ανα­το­λι­κής Ευρώπης. Πρό­κει­ται για τις Πολωνία, Εσθονία, Κροατία, Σλο­βα­κία, Τσεχία, Ουγ­γα­ρία, Λετονία, Λιθουα­νία, Ρου­μα­νία και Βουλ­γα­ρία, όπου οι κατώ­τα­τοι μισθοί ξεκι­νούν από τα 235 ευρώ στη Βουλ­γα­ρία και φθάνουν μέχρι τα 473,27 ευρώ στην Πολωνία. Αίσθηση προ­κα­λεί η κατά­ταξη της πρώην Γιου­γκο­σλα­βι­κής Δημο­κρα­τίας της Σλο­βε­νίας στη δεύτερη κατη­γο­ρία, η οποία πάντως μετέχει και στην ευρω­ζώνη. Από την τρίτη κατη­γο­ρία χωρών στην ευρω­ζώνη μετέ­χουν η Σλο­βα­κία και οι τρεις πρώην Σοβιε­τι­κές Δημο­κρα­τίες της Βαλ­τι­κής, η Εσθονία, η Εσθονία και η Λιθουα­νία.

Εξι χώρες, η Ιταλία, η Κύπρος, η Αυστρία, η Δανία, η Σουηδία και η Φιν­λαν­δία, δεν έχουν θεσπί­σει ενιαίο κατώ­τατο μισθό για τους εργα­ζο­μέ­νους (σημειω­τέον ότι η Γερ­μα­νία προ­σφά­τως θέσπισε). Στις χώρες αυτές οι κατώ­τα­τοί μισθοί για διά­φο­ρες επαγ­γελ­μα­τι­κές κατη­γο­ρίες καθο­ρί­ζο­νται με τις συλ­λο­γι­κές συμ­βά­σεις εργα­σίας.

Ενιαίος ευρω­παϊ­κός μισθός

Οι μεγάλες μισθο­λο­γι­κές δια­φο­ρές που παρα­τη­ρού­νται στην ΕΕ θέτουν τερά­στια ζητή­ματα αντα­γω­νι­σμού μεταξύ των κρατών-μελών. Συχνό είναι το φαι­νό­μενο επι­χει­ρή­σεις να μετε­γκα­θί­στα­νται για να εκμε­ταλ­λευ­θούν το φθηνό εργα­τικό δυνα­μικό μιας γει­το­νι­κής χώρας – και οι δια­φο­ρές στους συντε­λε­στές φορο­λό­γη­σης ασφαλώς παίζουν σπου­δαίο ρόλο σε τέτοιες επι­χει­ρη­μα­τι­κές απο­φά­σεις.

Στην περί­φημη ομιλία του στη Σορ­βόννη για την Ευρώπη, στα τέλη Σεπτεμ­βρίου, ο Εμα­νουέλ Μακρόν σημεί­ωσε ότι «ο κατώ­τα­τος μισθός πρέπει να ορί­ζε­ται με βάση την οικο­νο­μική πραγ­μα­τι­κό­τητα κάθε χώρας». Ο γάλλος πρό­ε­δρος πρό­σθεσε όμως ότι «προ­ο­δευ­τικά θα πρέπει οι μισθοί αυτοί να συγκλί­νουν». Αλλά και ο πρό­ε­δρος της Κομι­σιόν – και ένας από τους τελευ­ταί­ους ειλι­κρι­νείς ευρω­παϊ­στές ηγέτες που έχουν απο­μεί­νει… – Ζαν-Κλοντ Γιούν­κερ έχει επα­νει­λημ­μέ­νως ταχθεί υπέρ της καθιέ­ρω­σης ενός κοινού ευρω­παϊ­κού κατώ­τα­του μισθού. Ο δρόμος πάντως προς την κατεύ­θυνση αυτή μοιάζει ακόμα μακρύς. Διότι η Ευρω­παϊκή Επι­τροπή δεν έχει καμία ειδική αρμο­διό­τητα σε ό,τι αφορά τους μισθούς. Πρό­κει­ται για ένα μείζον μεταρ­ρυθ­μι­στικό ζήτημα που επα­φί­ε­ται στη συνεν­νό­ηση των εθνικών κυβερ­νή­σεων. Στην ευρω­παϊκή Βαβέλ δηλαδή…

Το ΒΗΜΑ