Kατάργηση του μεταφορικού ισοδύναμου για την επαναφορά των μειωμένων συντελεστών ΦΠΑ!!!

• Από την ιδε­ο­λο­γική επιλογή του ΣΥΡΙΖΑ να καταρ­γή­σει ένα δομικό αντι­στάθ­μι­σμα έως την επί­μο­χθη προ­σπά­θεια επα­να­φο­ράς σε ασταθές περι­βάλ­λον • Mόνο η άμεση ανα­κα­τεύ­θυνση πόρων από το μετα­φο­ρικό ισο­δύ­ναμο μπορεί να χρη­μα­το­δο­τή­σει βιώσιμη μείωση 30% στους συντε­λε­στές ΦΠΑ

Η φορο­λο­γική πολι­τική στα νησιά δεν είναι λογι­στική άσκηση. Eίναι πολι­τική συνοχής, κοι­νω­νι­κής δικαιο­σύ­νης και αντα­γω­νι­στι­κό­τη­τας. Για πάνω από δύο δεκα­ε­τίες, οι μειω­μέ­νοι συντε­λε­στές ΦΠΑ λει­τούρ­γη­σαν ως θεσμο­θε­τη­μένο αντί­βαρο στο αυξη­μένο κόστος μετα­φο­ράς και δια­βί­ω­σης, κατο­χυ­ρώ­νο­ντας στοι­χειώδη ισο­τι­μία για νοι­κο­κυ­ριά και επι­χει­ρή­σεις του αρχι­πε­λά­γους.

Η ανα­τροπή ήρθε με πολι­τική απόφαση. Στο πακέτο μεταρ­ρυθ­μί­σεων της κυβέρ­νη­σης ΣΥΡΙΖΑ προς τους ευρω­παϊ­κούς θεσμούς εντά­χθηκε ρητά η κατάρ­γηση των νησιω­τι­κών εκπτώ­σεων ΦΠΑ «στο όνομα της δικαιο­σύ­νης» και του «εξορ­θο­λο­γι­σμού» της βάσης του φόρου.

Η προ­σπά­θεια αντι­στάθ­μι­σης μέσω του μετα­φο­ρι­κού ισο­δύ­να­μου απο­δεί­χθηκε ανε­παρ­κής, γρα­φειο­κρα­τική και δημο­σιο­νο­μικά δαπα­νηρή.

Σήμερα, μέσα σε περι­βάλ­λον αβε­βαιό­τη­τας και στε­νό­τη­τας, ο μόνος τρόπος να απο­κα­τα­στα­θεί η νησιω­τική ισορ­ρο­πία είναι καθαρός: κατάρ­γηση του μετα­φο­ρι­κού ισο­δύ­να­μου και ανα­κα­τεύ­θυνση των πόρων του στην καθο­λική επα­να­φορά της μείωσης 30% στους συντε­λε­στές ΦΠΑ των νησιών.

Η θέση αυτή δεν είναι σύνθημα στη­ρί­ζε­ται σε ιστο­ρικά δεδο­μένα, επίσημα έγγραφα και τεκ­μη­ριω­μέ­νες παρεμ­βά­σεις θεσμι­κών φορέων.

Η θεσμική λογική της 30% μείωσης και η ιστο­ρική δια­δρομή

Η έκπτωση 30% στους ισχύ­ο­ντες συντε­λε­στές ΦΠΑ στα νησιά του Αιγαίου εφαρ­μό­στηκε την 1η Ιανουα­ρίου 1993, με την πλήρη εναρ­μό­νιση της χώρας στο ευρω­παϊκό πλαίσιο ΦΠΑ. Δεν ήταν χαρι­στική πολι­τική, αλλά θεσμο­θε­τη­μένο αντι­στάθ­μι­σμα στη νησιω­τική επι­βά­ρυνση, προ­εγ­γε­γραμ­μένο ήδη στον αρχικό νόμο-πλαίσιο και υλο­ποι­η­μένο με την ένταξη στο ενιαίο καθε­στώς ΦΠΑ της ΕΕ. Η ιστορία του μέτρου, από την πρό­βλεψη έως την εφαρ­μογή του, κατα­γρά­φε­ται ως μέρος της οργα­νι­κής σχέσης της νησιω­τι­κής οικο­νο­μίας με την εθνική φορο­λο­γική αρχι­τε­κτο­νική, η οποία ανα­γνώ­ριζε ότι χωρίς έκπτωση, οι τιμές στα νησιά θα απο­συν­δέ­ο­νταν από τα εισο­δή­ματα και την αντα­γω­νι­στι­κό­τητα του του­ρι­στι­κού προ­ϊ­ό­ντος.

Η κατάρ­γηση ήρθε πολύ αργό­τερα, ως επιλογή πολι­τι­κής που απέρ­ριψε την εξαί­ρεση θεω­ρώ­ντας την «αδικία», παρά το γεγονός ότι η εξαί­ρεση υπήρξε ο μηχα­νι­σμός απο­κα­τά­στα­σης μιας άλλης, πολύ πραγ­μα­τι­κής αδικίας: του κόστους από­στα­σης.

Από ιδε­ο­λο­γική στό­χευση  σε πολι­τική πράξη

Το κρίσιμο ντο­κου­μέ­ντο που έγειρε τη ζυγαριά βρί­σκε­ται στο ίδιο το επίσημο πακέτο μέτρων της τότε κυβέρ­νη­σης προς την Ευρω­παϊκή Επι­τροπή το 2015. Στην ενότητα για τη μεταρ­ρύθ­μιση του ΦΠΑ, μετά την περι­γραφή της δομής των συντε­λε­στών, ανα­φέ­ρε­ται ρητά ότι, «στο πλαίσιο των προ­σπα­θειών για προ­ώ­θηση της δικαιο­σύ­νης, η μεταρ­ρύθ­μιση θα εξα­λεί­ψει τις εκπτώ­σεις, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων εκείνων στα νησιά, και θα εξορ­θο­λο­γί­σει τις απαλ­λα­γές».

Η δια­τύ­πωση αυτή δεν αφήνει περι­θώ­ρια παρερ­μη­νειών: η κατάρ­γηση των μειω­μέ­νων νησιω­τι­κών συντε­λε­στών δεν ήρθε ως «απαί­τηση» τρίτων, αλλά ως ελλη­νική πολι­τική πρόταση, ενταγ­μένη σε ένα συνο­λικό σχέδιο αύξησης εσόδων μέσω παρα­με­τρι­κών παρεμ­βά­σεων.

Η ιστο­ρική μνήμη επι­βε­βαιώ­νε­ται και από την εγχώρια συζή­τηση: σε κείμενα και δημό­σιες παρεμ­βά­σεις της περιό­δου γίνεται σαφής αναφορά στην επιλογή αυτή ως μέρος μιας αφή­γη­σης «φορο­λο­γι­κής δικαιο­σύ­νης», με τον τότε υπουργό Οικο­νο­μι­κών να επι­κα­λεί­ται ακριβώς τα ίδια επι­χει­ρή­ματα προς τους θεσμούς. Η φράση «As part of efforts to promote fairness, the reform will eliminate discounts including on islands…» δεσμεύει πολι­τικά την πρόθεση και εξηγεί το ιδε­ο­λο­γικό υπό­βα­θρο της κατάρ­γη­σης.

Η «αντι­στάθ­μιση» που δεν λει­τούρ­γησε: τι είναι και πώς εφαρ­μό­στηκε το μετα­φο­ρικό ισο­δύ­ναμο

Για να αμβλυν­θούν οι συνέ­πειες, προ­κρί­θηκε το μετα­φο­ρικό ισο­δύ­ναμο (Μ.Ι.). Η φιλο­σο­φία του ήταν να επι­δο­τη­θεί η μετα­φορά επι­βα­τών και εμπο­ρευ­μά­των ώστε το θαλάσ­σιο κόστος να προ­σεγ­γί­ζει το χερσαίο. Θεσμικά, η κυβέρ­νηση το παρου­σί­ασε ως μόνιμη πολι­τική νησιω­τι­κό­τη­τας, με πιλο­τική εφαρ­μογή από τον Ιούλιο 2018 στα νησιά που έως το τέλος του 2017 είχαν μειω­μέ­νους συντε­λε­στές ΦΠΑ και με προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό 50 εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ για το δεύτερο εξάμηνο του 2018 και 150 εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ ετησίως από το 2019 για καθο­λική επέ­κταση. Τα ποσά αυτά θα καλύ­πτο­νταν από το εθνικό Πρό­γραμμα Δημο­σίων Επεν­δύ­σεων, με ανα­ζή­τηση πρό­σθε­των ευρω­παϊ­κών πόρων.

Ωστόσο, η απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα του μέτρου αμφι­σβη­τή­θηκε εξαρχής από τον πλέον αρμόδιο επι­στη­μο­νικό και επαγ­γελ­μα­τικό φορέα.

Το Οικο­νο­μικό Επι­με­λη­τή­ριο Ελλάδος το χαρα­κτή­ρισε θετικό ως αρχή στή­ρι­ξης, τόνισε όμως ρητά ότι «σε καμία περί­πτωση δεν μπορεί να θεω­ρη­θεί οικο­νο­μικό αντι­στάθ­μι­σμα στην κατάρ­γηση των μειω­μέ­νων συντε­λε­στών ΦΠΑ», επι­ση­μαί­νο­ντας ότι η εφαρ­μογή του είναι περί­πλοκη και γρα­φειο­κρα­τική, ότι απο­κλείει μη μόνι­μους κατοί­κους και ότι δεν δια­σφα­λί­ζε­ται η μετα­κύ­λιση του οφέλους στον τελικό κατα­να­λωτή.

Όταν οι αριθμοί  συγκρού­ο­νται με  την πραγ­μα­τι­κό­τητα

Το Μ.Ι. απορ­ροφά πολύ­τι­μους πόρους χωρίς να υπο­κα­θι­στά τη λει­τουρ­γία του ΦΠΑ στις τιμές ραφιού και στην καθη­με­ρι­νό­τητα. Τα 50 εκατ. του 2018 και τα 150 εκατ. ετησίως από το 2019 συνι­στούν σημα­ντικό δημο­σιο­νο­μικό βάρος που θα μπο­ρούσε να λει­τουρ­γή­σει ως ευθεία χρη­μα­το­δό­τηση της επα­να­φο­ράς των μειω­μέ­νων συντε­λε­στών. Η δια­πί­στωση αυτή δεν είναι θεω­ρη­τική.

Σε περι­φε­ρειακό επίπεδο, στην κορύ­φωση της δημό­σιας συζή­τη­σης, ακού­στηκε από επίσημα χείλη ένα ξεκά­θαρο μήνυμα προς τον τότε πρω­θυ­πουργό:

«Ακυ­ρώ­στε το μετα­φο­ρικό ισο­δύ­ναμο και δώστε πίσω στα νησιά μας τους μειω­μέ­νους συντε­λε­στές ΦΠΑ» είχε ζητήσει από το βήμα του 13ου Περι­φε­ρεια­κού Συνε­δρίου Νοτίου Αιγαίου που πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε τον Απρίλιο του 2018 στη Ρόδο, ο περι­φε­ρειάρ­χης Γιώργος Χατζη­μάρ­κος απευ­θυ­νό­με­νος στον τότε πρω­θυ­πουργό Αλέξη Τσίπρα, που είχε επι­χει­ρη­μα­το­λο­γή­σει με το αντι­στάθ­μι­σμα του μετα­φο­ρι­κού ισο­δύ­να­μου.

Η φράση συμπύ­κνωσε την εμπει­ρία των τοπικών κοι­νω­νιών που είδαν το Μ.Ι. να μην «γράφει» στις τιμές, ενώ ο χαμη­λό­τε­ρος ΦΠΑ έγραφε πάντα.

Γιατί το Μ.Ι. δεν μπορεί να αντι­κα­τα­στή­σει τον μειω­μένο ΦΠΑ

Η απά­ντηση βρί­σκε­ται στη φύση των δύο εργα­λείων. Ο ΦΠΑ είναι ορι­ζό­ντιος, αυτό­μα­τος και καθο­λι­κός: μειώνει απευ­θείας την τελική τιμή κάθε συναλ­λα­γής σε αγαθά και υπη­ρε­σίες, από το καλάθι του σούπερ μάρκετ έως την εστίαση και τη διαμονή. Το Μ.Ι., αντί­θετα, είναι δια­δι­κα­στικά σύνθετο, προ­ϋ­πο­θέ­τει απο­δεί­ξεις και συμ­ψη­φι­σμούς, απο­κλείει τμήματα του πλη­θυ­σμού και δεν αγγίζει ευρύ­τα­τες κατη­γο­ρίες δαπανών, ιδίως εκείνες που δια­μορ­φώ­νουν το του­ρι­στικό προϊόν. Ακόμη και στις μετα­φο­ρές, η τελική μετα­κύ­λιση στον επιβάτη δεν είναι εξα­σφα­λι­σμένη, καθώς μεσο­λα­βούν εμπο­ρι­κές πολι­τι­κές και αδια­φά­νειες στις αλυ­σί­δες κόστους. Το ΟΕΕ είχε προει­δο­ποι­ή­σει έγκαιρα ότι όσα δεν είναι καθο­λικά και αυτο­μα­το­ποι­η­μένα, κατα­λή­γουν να «χάνο­νται» πριν φτάσουν στον νησιώτη ή τον επι­σκέ­πτη.

Η δημο­σιο­νο­μική  εξίσωση: πώς βρί­σκο­νται οι πόροι για  τη μείωση 30%

Η χρη­μα­το­δό­τηση της επα­να­φο­ράς μπορεί να προ­κύ­ψει από την πλήρη κατάρ­γηση του Μ.Ι. και την ανα­κα­τεύ­θυνση των πόρων του. Η εξίσωση είναι καθαρή: αντί να επι­δο­τεί­ται έμμεσα και με μεγάλες τριβές ένα κομμάτι του κόστους μετα­φο­ράς, επι­δο­τεί­ται ευθέως ολό­κληρη η κατα­νά­λωση στα νησιά μέσω της μείωσης του ΦΠΑ, που μειώνει την τιμή στην πηγή. Στο παρελ­θόν, όταν κατα­γρά­φο­νταν οι απο­κλί­σεις κόστους του Μ.Ι., περι­φε­ρεια­κοί θεσμοί και φορείς από το Νότιο Αιγαίο έως τα μικρά νησιά τόνιζαν ότι το μέτρο δεν έχει την ισχύ ενός ορι­ζό­ντιου φόρου, ζητώ­ντας επι­στροφή στο απο­δε­δειγ­μένα λει­τουρ­γικό σύστημα του μειω­μέ­νου ΦΠΑ. Η ώριμη τεκ­μη­ρί­ωση που ζητή­θηκε από το Υπουρ­γείο Οικο­νο­μι­κών, με εκτί­μηση δημο­σιο­νο­μι­κού κόστους και οφέλους, έθεσε το ζήτημα ξανά στον πυρήνα της πολι­τι­κής ατζέ­ντας των νησιών.

Τι σημαί­νει στην πράξη «μείωση 30%» για τιμές και υπη­ρε­σίες

Η επα­να­φορά της ιστο­ρι­κής μείωσης 30% στους συντε­λε­στές ΦΠΑ στα νησιά, με βάση τη λογική εφαρ­μο­γής της περιό­δου που ίσχυε ο θεσμός, μετα­φρά­ζε­ται σε άμεση πτώση του κανο­νι­κού συντε­λε­στή από το 24% περίπου στο 17%, του μειω­μέ­νου από το 13% περίπου στο 9% και του υπερ­μειω­μέ­νου από το 6% περίπου στο 4%. Η αναγωγή είναι ενδει­κτική, απο­τυ­πώ­νει όμως το μέγεθος της παρέμ­βα­σης και το γιατί στις νησιω­τι­κές οικο­νο­μίες η έκπτωση λει­τουρ­γούσε ως ανάσα ρευ­στό­τη­τας και ως εργα­λείο τιμο­λό­γη­σης που έφτανε στον κατα­να­λωτή.

Επι­πτώ­σεις στο προϊόν: από το καλάθι του ταξι­διώτη ως το  «πακέτο» προ­ο­ρι­σμού

Η του­ρι­στική οικο­νο­μία των νησιών δομεί­ται πάνω σε χιλιά­δες καθη­με­ρι­νές συναλ­λα­γές. Η μείωση του ΦΠΑ απο­τυ­πώ­νε­ται αθροι­στικά στο κόστος δια­μο­νής, στην εστίαση, στις τοπικές μετα­κι­νή­σεις, στο λια­νε­μπό­ριο και στις εμπει­ρίες, άρα στο συνο­λικό «καλάθι» του ταξι­διώτη. Ακόμη και μικρές μειώ­σεις στις τελικές τιμές μπορούν να αυξή­σουν τη διάρ­κεια δια­μο­νής, να βελ­τιώ­σουν τον δείκτη ικα­νο­ποί­η­σης, να ενι­σχύ­σουν το μέσο ημε­ρή­σιο έσοδο ανά επι­σκέ­πτη και να παρα­τεί­νουν την επο­χι­κό­τητα.

Στον αντί­ποδα, το Μ.Ι. ούτε αγγίζει τον μη μόνιμο επι­σκέ­πτη όπως επι­ση­μάν­θηκε ρητά, ούτε έχει τρόπο να εγγυ­η­θεί ότι η όποια ενί­σχυση ναύλων περνά στην τελική ζήτηση, με απο­τέ­λε­σμα το του­ρι­στικό προϊόν να μην καρ­πώ­νε­ται μετρή­σιμα οφέλη. Η κριτική του ΟΕΕ ήταν πρό­δρο­μος αυτής της δια­πί­στω­σης, καθώς τεκ­μη­ρί­ωσε ότι ο μηχα­νι­σμός δεν καλύ­πτει μη μόνι­μους κατοί­κους, δηλαδή το μεγα­λύ­τερο μέρος της του­ρι­στι­κής δαπάνης.

Πέρα από την άμεση μείωση των τιμών, ο μειω­μέ­νος ΦΠΑ ενι­σχύει την επεν­δυ­τική όρεξη μικρο­με­σαίων επι­χει­ρή­σεων φιλο­ξε­νίας και εστί­α­σης, καθώς βελ­τιώ­νει τα περι­θώ­ρια, μειώνει την ανάγκη για βρα­χυ­πρό­θε­σμη χρη­μα­το­δό­τηση και διευ­κο­λύ­νει την ανα­βάθ­μιση υπη­ρε­σιών. Σε προ­ο­ρι­σμούς με υψηλό μετα­φο­ρικό κόστος πρώτων υλών, η μείωση του ΦΠΑ σε τρόφιμα και ποτά λει­τουρ­γεί ως φρένο ανα­τι­μή­σεων, άρα ως ασπίδα έναντι διεθνών δια­κυ­μάν­σεων τιμών. Με άλλα λόγια, η φορο­λο­γική έκπτωση σε νησί λει­τουρ­γεί σε περισ­σό­τερα από ένα επίπεδα: κρατά αντα­γω­νι­στική την τελική τιμή, στα­θε­ρο­ποιεί τις προ­μή­θειες και δημιουρ­γεί κίνητρο για καλύ­τε­ρες επεν­δύ­σεις σε ποιό­τητα.

Κοι­νω­νική δικαιο­σύνη στην πράξη: ο ΦΠΑ ως πιο δίκαιο εργα­λείο από στο­χευ­μέ­νες επι­δο­τή­σεις

Η κατάρ­γηση εξαι­ρέ­σεων στο ΦΠΑ προ­βλή­θηκε το 2015 ως «μέτρο δικαιο­σύ­νης». Στην πράξη, όμως, δικαιο­σύνη για τα νησιά σημαί­νει να πλη­ρώ­νει ο κάτοι­κος και ο επι­σκέ­πτης όσο περίπου θα πλήρωνε στην ηπει­ρω­τική Ελλάδα, παρά το πρό­σθετο κόστος μετα­φο­ράς και δια­νο­μής. Ο ΦΠΑ, ως ορι­ζό­ντιος και αδιά­κρι­τος μηχα­νι­σμός, επι­τυγ­χά­νει αυτή τη δικαιο­σύνη καλύ­τερα από ένα σύνθετο σύστημα επι­δο­τή­σεων μετα­φο­ρών, το οποίο προ­ϋ­πο­θέ­τει κρι­τή­ρια, απο­κλει­σμούς και ενδε­χό­με­νες στρε­βλώ­σεις. Η ίδια η κυβερ­νη­τική δέσμευση του 2015 για κάλυψη στόχων μέσα από «παρα­με­τρικά» μέτρα, απο­τυ­πώ­νο­ντας τον στόχο αύξησης εσόδων από ΦΠΑ μέσω κατάρ­γη­σης εκπτώ­σεων, δείχνει ότι η επιλογή δεν ήταν τεχνική ανα­γκαιό­τητα αλλά ιδε­ο­λο­γικό πρό­ταγμα.

Τι πρέπει  να γίνει τώρα

Η λύση είναι μονο­σή­μα­ντη. Πρώτον, κατάρ­γηση του μετα­φο­ρι­κού ισο­δύ­να­μου και πλήρης ανα­κα­τεύ­θυνση των σχε­τι­κών πιστώ­σεων στην κάλυψη του δημο­σιο­νο­μι­κού κόστους από την επα­να­φορά της μείωσης 30% στους νησιω­τι­κούς συντε­λε­στές ΦΠΑ. Δεύ­τε­ρον, ορι­ζό­ντια εφαρ­μογή σε όλα τα νησιά, χωρίς γρα­φειο­κρα­τικά φίλτρα και εισο­δη­μα­τικά κρι­τή­ρια που ακυ­ρώ­νουν τη στό­χευση και την απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα. Τρίτον, θεσμική θωρά­κιση του μέτρου ως πολι­τι­κής νησιω­τι­κό­τη­τας, με σαφές χρο­νο­διά­γραμμα και ρήτρα στα­θε­ρό­τη­τας, ώστε επι­χει­ρή­σεις και εργα­ζό­με­νοι να σχε­διά­ζουν με ορί­ζο­ντα. Τέταρ­τον, τεχνική παρα­κο­λού­θηση της μετα­κύ­λι­σης του οφέλους στις τελικές τιμές, όχι όμως μέσω εξα­ντλη­τι­κής γρα­φειο­κρα­τίας, αλλά με δειγ­μα­το­λη­πτι­κούς ελέγ­χους και εργα­λεία δια­φά­νειας στην αλυσίδα τιμο­λό­γη­σης.

Σε πολι­τικό επίπεδο, η χώρα οφείλει να ανα­με­τρη­θεί με την πραγ­μα­τι­κό­τητα: η νησιω­τι­κό­τητα δεν είναι εξαί­ρεση που πρέπει να εξα­λει­φθεί, είναι ιδιαι­τε­ρό­τητα που πρέπει να εξι­σορ­ρο­πη­θεί.

Το είχε πει με σαφή­νεια ο περι­φε­ρειάρ­χης Νοτίου Αιγαίου κ. Γιώργος Χατζη­μάρ­κος, ζητώ­ντας «να ακυ­ρω­θεί το μετα­φο­ρικό ισο­δύ­ναμο» και «να δοθούν πίσω οι μειω­μέ­νοι συντε­λε­στές ΦΠΑ». Η φράση αυτή απο­τυ­πώ­νει όχι ένα τοπι­κι­στικό αίτημα, αλλά μια εθνική οικο­νο­μική λογική.