Οι επιπτώσεις της νέας κρίσης στον τουρισμό

εν εξε­λί­ξει σύρραξη στο Ιράν δια­μορ­φώ­νει ένα νέο, ρευστό τοπίο και εισάγει ένα νέο επίπεδο αβε­βαιό­τη­τας για τον εισερ­χό­μενο ελλη­νικό του­ρι­σμό το 2026. Οπως προ­κύ­πτει από τα πρώτα συμπε­ρά­σματα και τις εκτι­μή­σεις κορυ­φαίων παρα­γό­ντων της ελλη­νι­κής του­ρι­στι­κής αγοράς και οικο­νο­μίας, το κοινό μήνυμα που εκπέ­μπε­ται είναι η ανάγκη για ψυχραι­μία. Οι εκτι­μή­σεις συγκλί­νουν στο ότι η κρι­σι­μό­τητα της κατά­στα­σης εξαρ­τά­ται άμεσα από τη διάρ­κεια και την ένταση των πολε­μι­κών επι­χει­ρή­σεων. Μια σχετικά σύντομη κρίση επι­τρέ­πει την ταχεία διόρ­θωση της αγοράς και τη στα­διακή απο­κλι­μά­κωση του ενερ­γεια­κού κόστους, ενώ μια παρα­τε­τα­μένη σύγκρουση απειλεί να επι­δει­νώ­σει τον πλη­θω­ρι­σμό, να πλήξει τη διεθνή εφο­δια­στική αλυσίδα και να δημιουρ­γή­σει σημα­ντικά προ­βλή­ματα στην ευρύ­τερη οικο­νο­μία. Αυτά απο­τε­λούν κοινή συνι­στα­μένη των εκτι­μή­σεων κορυ­φαίων παρα­γό­ντων της του­ρι­στι­κής βιο­μη­χα­νίας στους οποίους απευ­θύν­θηκε η «Καθη­με­ρινή» επι­χει­ρώ­ντας να ιχνη­λα­τή­σει τα επόμενα βήματα για τον ελλη­νικό του­ρι­σμό μέσα στην κρίση.

Στο πεδίο, οι πρώτες επι­πτώ­σεις είναι ήδη ορατές. Του­ρι­στι­κοί φορείς αλλά και ιδιώτες πελάτες από το εξω­τε­ρικό απευ­θύ­νουν καθη­με­ρινά ερω­τή­σεις σε Ελληνες ξενο­δό­χους και πρά­κτο­ρες για την κατά­σταση που επι­κρα­τεί στην Ελλάδα. Αρκετές αερο­πο­ρι­κές εται­ρείες έχουν στα­μα­τή­σει τις πτήσεις από τους περισ­σό­τε­ρους προ­ο­ρι­σμούς της Μέσης Ανα­το­λής προς την Αθήνα, όπως και προς άλλες ευρω­παϊ­κές πόλεις. Αλλά­ζουν, δε, δυνα­μικά το πρό­γραμμά τους καθώς παρα­κο­λου­θούν και αντα­πο­κρί­νο­νται στις εξε­λί­ξεις. Αν και δεν κατα­γρά­φε­ται κύμα ακυ­ρώ­σεων παρά μόνο μεμο­νω­μέ­νες περι­πτώ­σεις για το πρώτο δεκα­πεν­θή­μερο του Μαρτίου, η αγορά κινεί­ται σε ρυθμούς ανα­μο­νής. Κρα­τή­σεις που ανα­με­νό­ταν να απο­κτή­σουν δεσμευ­τικό χαρα­κτήρα αυτή την περίοδο μετα­κυ­λί­ο­νται σε δεύτερο χρόνο, καθώς οι περισ­σό­τε­ροι ταξι­διώ­τες επι­λέ­γουν να αξιο­λο­γή­σουν πρώτα την εξέλιξη της κατά­στα­σης. Απο­τε­λεί επίσης κοινό τόπο πως στο απευ­κταίο σενάριο που θα εκδη­λω­θούν ασύμ­με­τρες επι­θέ­σεις από εξτρε­μι­στές σε ευρω­παϊ­κές και άλλες πόλεις, η κατά­σταση θα λάβει ακόμη σοβα­ρό­τε­ρες και δύσκολο να εκτι­μη­θούν δια­στά­σεις. Σε δεύτερο επίπεδο δια­τυ­πώ­νε­ται ανη­συ­χία κατά πόσον η έστω και βρα­χυ­πρό­θε­σμη εκτό­ξευση του ενερ­γεια­κού κόστους θα επη­ρε­ά­σει τους ταξι­διω­τι­κούς προ­ϋ­πο­λο­γι­σμούς, συρ­ρι­κνώ­νο­ντας τη ζήτηση για ταξίδια.

Επί του παρό­ντος πάντως η άμεση προσοχή παρα­μέ­νει στραμ­μένη σε ενδε­χό­με­νες εξε­λί­ξεις, όπως ταξι­διω­τι­κές οδηγίες από μεγάλες αγορές από τις οποίες η Ελλάδα αντλεί επι­σκέ­πτες. Ιδιαί­τερη έμφαση δίνεται επίσης στο κατά πόσον θα υπάρξει εμπλοκή ελλη­νι­κών προ­ο­ρι­σμών, και βασικά της Κρήτης λόγω της αμε­ρι­κα­νι­κής βάσης στη Σούδα, στη δημόσια συζή­τηση και επι­και­ρό­τητα, κάτι που θα μπο­ρούσε να δημιουρ­γή­σει πρό­βλημα στην εικόνα της χώρας ως ασφα­λούς ταξι­διω­τι­κού προ­ο­ρι­σμού. Παρ’ όλα αυτά, η επι­τυ­χής δια­χεί­ριση κρίσεων του πρό­σφα­του παρελ­θό­ντος, με προ­ε­ξάρ­χουσα αυτή της παν­δη­μίας, λει­τουρ­γεί θετικά στην εμπι­στο­σύνη που υπάρχει για την Ελλάδα.

Η κρίση ξέσπασε σε κρίσιμη περίοδο για τον του­ρι­σμό

Αυτή η ισχυρή γεω­πο­λι­τική στα­θε­ρό­τητα και η εικόνα ασφά­λειας δημιουρ­γούν μια συγκρα­τη­μένη αισιο­δο­ξία σε ορι­σμέ­νους κύκλους. Εκτι­μά­ται ότι, υπό προ­ϋ­πο­θέ­σεις, η Ελλάδα θα μπο­ρούσε να βγει ακόμη και «κερ­δι­σμένη», προ­σελ­κύ­ο­ντας επι­σκέ­πτες που αξιο­λο­γού­σαν άλλους προ­ο­ρι­σμούς (όπως το Ντου­μπάι, η Αίγυ­πτος και η Τουρκία), οι οποίοι τώρα αντι­με­τω­πί­ζουν άμεσο θέμα λόγω του πολέμου. Μετά και τη χρονιά-ρεκόρ του 2025, ο ελλη­νι­κός του­ρι­σμός δια­θέ­τει απο­δε­δειγ­μένη δομική ανθε­κτι­κό­τητα. Για να θωρα­κι­στεί όμως ορι­στικά απέ­να­ντι σε μελ­λο­ντι­κές κρίσεις απαι­τού­νται πλέον βαθιές μεταρ­ρυθ­μί­σεις σε τομείς ζωτικής σημα­σίας, όπως οι υπο­δο­μές, η χωρο­τα­ξία, η ενερ­γειακή αυτο­νο­μία και η βέλ­τι­στη δια­χεί­ριση των προ­ο­ρι­σμών.

Είμαστε σε καλή θέση εκκί­νη­σης

Του Ανδρέα Α. Ανδρε­άδη, συνι­δρυτή και διευ­θύ­νο­ντος εταίρου Sani/Ikos Group

Με δεδο­μένο ότι ο πόλεμος στο Ιράν είναι σε πλήρη εξέλιξη, κάθε εκτί­μηση είναι παρα­κιν­δυ­νευ­μένη. Θα επι­χει­ρήσω εντού­τοις να αναλύσω τις επι­πτώ­σεις του πλέον πιθανού για εμένα σενα­ρίου, με βάση και τις εξαγ­γε­λίες του προ­έ­δρου Τραμπ και του Ισραήλ αλλά και σειράς ανα­λυ­τών. Με βάση αυτό το σενάριο, οι πολε­μι­κές επι­χει­ρή­σεις θα ολο­κλη­ρω­θούν σε μεγάλο βαθμό σε τέσ­σε­ρις έως έξι εβδο­μά­δες και στη συνέ­χεια θα υπάρξει προ­σπά­θεια συνεν­νό­η­σης με το όποιο καθε­στώς, κάτι εξαι­ρε­τικά αβέβαιο. Ασχετα εάν αυτό δεν συμβεί και εκδη­λω­θεί εμφύ­λιος ή άλλες εσω­τε­ρι­κές εξε­λί­ξεις, δύσκολα το Ιράν θα συνε­χί­σει να χτυπάει με drones και πυραύ­λους τις γει­το­νι­κές χώρες πέραν αυτού του δια­στή­μα­τος. Υπό αυτό το σενάριο, θα προ­χω­ρήσω σε μια πρώτη εκτί­μηση για τις συνέ­πειες στον του­ρι­σμό της χώρας μας.

Πρώτα από όλα πρέπει να υπάρ­χουν ψυχραι­μία και καθαρό μυαλό. Οφείλω να ανα­γνω­ρίσω ότι η κυβέρ­νηση ενήρ­γησε με εξαι­ρε­τικά αντα­να­κλα­στικά και σωστές κινή­σεις στην κρίση αυτή, αντί­στοιχα θετικές με την κρίση στον Εβρο. Αυτό μας τοπο­θε­τεί σε πολύ καλή θέση εκκί­νη­σης, ως μια χώρα ασφαλή με πολύ ενι­σχυ­μένη εικόνα στα μάτια των Ευρω­παίων και των Αμε­ρι­κα­νών. Πιστεύω ότι η εικόνα status και ασφά­λειας της χώρας είναι ίσως καλύ­τερη από ποτέ. Επο­μέ­νως όσον αφορά τον του­ρι­σμό και τις προ­ο­πτι­κές του, η θέση μας πρέπει να είναι business as usual, χωρίς φοβίες, να μη βγά­λουμε μόνοι μας τα μάτια μας. Παράλ­ληλα, ένα σημα­ντικό κομμάτι των αντα­γω­νι­στών μας στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο και στη Μέση Ανατολή, ακόμη και υπό το θετικό σενάριο, θα δει αναμ­φί­βολα ακυ­ρώ­σεις και τη ζήτηση για τους επό­με­νους μήνες να υπο­χω­ρεί σημα­ντικά. Αυτό θα συμβεί σε δύο επίπεδα: στο πρώτο είναι Ντου­μπάι, Αμπου Ντάμπι, Κατάρ, Αίγυ­πτος και στο δεύτερο Τουρκία και δυστυ­χώς Κύπρος. Επο­μέ­νως, λογικά πρέπει να ανα­μέ­νουμε ότι κερ­δι­σμέ­νες θα είναι οι εντός Ε.Ε. χώρες της Μεσο­γείου (ίσως με εξαί­ρεση την Κύπρο), με πρώτο επίπεδο τις Ισπανία, Γαλλία, Ιταλία, Πορ­το­γα­λία και δεύτερο την Ελλάδα και μικρό­τε­ρους προ­ο­ρι­σμούς όπως η Κροατία.

Τι πρέπει να κάνουμε εμείς; Πρέπει πολι­τεία, τοπική αυτο­διοί­κηση και ο ευρύ­τε­ρος του­ρι­στι­κός τομέας, εργα­ζό­με­νοι και επι­χει­ρη­μα­τίες, να δώσουμε τον καλύ­τερο εαυτό μας, προ­σφέ­ρο­ντας εξαι­ρε­τι­κές υπη­ρε­σίες σε λογικό κόστος, κινη­τρο­δο­τώ­ντας έτσι και προ­σελ­κύ­ο­ντας την αυξη­μένη ζήτηση και το κύμα ακυ­ρώ­σεων από κάποιους από τους αντα­γω­νι­στές μας. Επι­σκέ­πτες που δεν θα διά­λε­γαν τη χώρα μας υπό άλλες συν­θή­κες, έχουμε την ευκαι­ρία να τους κάνουμε δικούς μας. Φυσικά κανείς δεν εύχεται να συμ­βαί­νουν τέτοιες τρα­γω­δίες, ούτε μπορεί να χαί­ρε­ται για την τρα­γω­δία του Ιράν και τα προ­βλή­ματα των αντα­γω­νι­στών μας. Εντού­τοις, υπό αυτές τις συν­θή­κες παρου­σιά­ζε­ται μια ευκαι­ρία όχι μόνο για ακόμη μία θετική χρονιά το 2026, αλλά και για τα χρόνια που έρχο­νται. Οφεί­λουμε να την αξιο­ποι­ή­σουμε.

Ενα σημα­ντικό κομμάτι των αντα­γω­νι­στών μας στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο και στη Μέση Ανατολή, ακόμη και υπό το θετικό σενάριο, θα δει αναμ­φί­βολα ακυ­ρώ­σεις και τη ζήτηση για τους επό­με­νους μήνες να υπο­χω­ρεί σημα­ντικά. Αυτό θα συμβεί σε δύο επίπεδα: στο πρώτο είναι Ντου­μπάι, Αμπου Ντάμπι, Κατάρ, Αίγυ­πτος και στο δεύτερο Τουρκία και δυστυ­χώς Κύπρος. Επο­μέ­νως λογικά πρέπει να ανα­μέ­νουμε ότι κερ­δι­σμέ­νες θα είναι οι εντός Ε.Ε. χώρες της Μεσο­γείου (ίσως με εξαί­ρεση την Κύπρο), με πρώτο επίπεδο τις Ισπανία, Γαλλία, Ιταλία, Πορ­το­γα­λία και δεύτερο την Ελλάδα.

Ανθε­κτι­κός ο κλά­δο­ςσε εξω­γε­νείς κρίσεις

Του Γιάννη Χατζή, προ­έ­δρου Πανελ­λή­νιας Ομο­σπον­δίας Ξενο­δό­χων

Η σύγκρουση που έχει ξεκι­νή­σει στο Ιράν είναι ακόμη σε πρώιμη φάση και γι’ αυτό απαι­τεί­ται ψυχραι­μία στις εκτι­μή­σεις. Κάθε γεω­πο­λι­τική ένταση στη Μέση Ανατολή επη­ρε­ά­ζει ανα­πό­φευ­κτα το διεθνές κλίμα ασφά­λειας, το κόστος λει­τουρ­γίας και την ψυχο­λο­γία των ταξι­διω­τών, αλλά την ίδια στιγμή έχει οδυ­νη­ρές συνέ­πειες για τους αμάχους, που πλη­ρώ­νουν πάντοτε το βαρύ­τερο τίμημα. Το κρίσιμο στοι­χείο δεν είναι μόνο η σημε­ρινή στρα­τιω­τική διά­σταση, αλλά η πιθα­νό­τητα κλι­μά­κω­σης ή εμπλο­κής περισ­σό­τε­ρων περι­φε­ρεια­κών δυνά­μεων. Εκεί θα κριθεί το πραγ­μα­τικό εύρος των επι­πτώ­σεων.

Η Ελλάδα, ως χώρα της Ανα­το­λι­κής Μεσο­γείου, βρί­σκε­ται γεω­γρα­φικά πιο κοντά στις εξε­λί­ξεις σε σχέση με άλλες ευρω­παϊ­κές χώρες, χωρίς να απο­τε­λεί μέχρι σήμερα άμεσο μέρος της σύγκρου­σης. Κάθε κρίση έχει το δικό της απο­τύ­πωμα στην οικο­νο­μία και στην κοι­νω­νία. Ωστόσο, η πρό­σφατη εμπει­ρία της Ουκρα­νίας υπεν­θύ­μισε ότι πέρα από το τερά­στιο κόστος σε ανθρώ­πι­νες ζωές εντεί­νο­νται και οι διε­θνείς πλη­θω­ρι­στι­κές πιέσεις, υπάρ­χουν δια­τα­ρα­χές στις αλυ­σί­δες εφο­δια­σμού και ενι­σχύ­ε­ται η αβε­βαιό­τητα στις αγορές.

Η Ουκρα­νία είναι πράγ­ματι πιο κοντά στην Ελλάδα από ό,τι το Ιράν σε όρους χιλιο­μέ­τρων. Παρ’ όλα αυτά, σε ένα παγκο­σμιο­ποι­η­μένο περι­βάλ­λον η πραγ­μα­τική «από­σταση» δεν μετριέ­ται μόνο γεω­γρα­φικά, αλλά και με βάση τις οικο­νο­μι­κές και γεω­πο­λι­τι­κές αλλη­λε­ξαρ­τή­σεις, ιδίως όταν μια αντι­πα­ρά­θεση λαμ­βά­νει χαρα­κτη­ρι­στικά σύγκρου­σης δι’ αντι­προ­σώ­πων, όπου οι συνέ­πειες ξεπερ­νούν κατά πολύ τα φυσικά σύνορα των εμπλε­κό­με­νων χωρών.

Παρά τις προ­κλή­σεις, ο ελλη­νι­κός του­ρι­σμός έχει απο­δεί­ξει δια­χρο­νικά σημα­ντική ανθε­κτι­κό­τητα απέ­να­ντι σε εξω­γε­νείς κρίσεις, μέσα από ορι­σμέ­νες εκ των οποίων έχει μάλιστα βγει κερ­δι­σμέ­νος. Μετά από περιό­δους έντονης αβε­βαιό­τη­τας, όπως η χρη­μα­το­οι­κο­νο­μική κρίση της προη­γού­με­νης δεκα­ε­τίας, η παν­δη­μία και οι επι­πτώ­σεις του πολέμου στην Ουκρα­νία, ο κλάδος κατόρ­θωσε να ανα­κάμ­ψει, κυρίως μέσω της προ­σαρ­μο­στι­κό­τη­τας των επι­χει­ρή­σεων, της δια­φο­ρο­ποί­η­σης των αγορών-στόχων και της δια­τή­ρη­σης της διε­θνούς ελκυ­στι­κό­τη­τας της χώρας. Η γεω­πο­λι­τική στα­θε­ρό­τητα της Ελλάδας και η συμ­με­τοχή της σε ευρω­παϊ­κούς και διε­θνείς θεσμούς παρα­μέ­νουν βασικοί παρά­γο­ντες εμπι­στο­σύ­νης για επι­σκέ­πτες και επεν­δυ­τές. Ωστόσο, η ανθε­κτι­κό­τητα αυτή δεν μπορεί να θεω­ρεί­ται δεδο­μένη, ούτε αυτο­νό­ητη.

Στόχοι επι­βί­ω­σης οι μεταρ­ρυθ­μί­σεις

Του Γιάννη Ρέτσου, αντι­προ­έ­δρου και CEO Electra Hotels, προ­έ­δρου ∆.Σ. ΙΟΒΕ

Οι σει­ρή­νες ήχησαν και οι βομ­βαρ­δι­σμοί ξεκί­νη­σαν στην ευρύ­τερη περιοχή της Μέσης Ανα­το­λής, πιο έντονα και βίαια από ό,τι εδώ και πολλά χρόνια. Μια νέα Συνθήκη της Γιάλτας ίσως προ­ε­τοι­μά­ζε­ται, με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ να προ­σπα­θούν να ανα­τρέ­ψουν το σκληρό, θεο­κρα­τικό καθε­στώς του Ιράν, ενώ την ίδια στιγμή οι περισ­σό­τε­ρες χώρες του Κόλπου που δέχο­νται επι­θέ­σεις από αέρος δεν αντι­δρούν, περι­φε­ρεια­κές υπερ­δυ­νά­μεις όπως η Τουρκία και το Πακι­στάν κοι­τά­ζουν αλλού, ενώ Ρωσία και Κίνα τηρούν εκκω­φα­ντική σιωπή. Η Ευρώπη φαί­νε­ται αμήχανη και διχα­σμένη, μη κατα­φέρ­νο­ντας για ακόμη μία φορά να δείξει πυγμή, ισχύ και ενιαία δράση.

Η Ελλάδα μέχρι στιγμής δείχνει ωρι­μό­τητα και απο­φα­σι­στι­κό­τητα, σπεύδει να στη­ρί­ξει έμπρα­κτα την Κύπρο και δηλώνει παρούσα στην υπε­ρά­σπιση των ανα­το­λι­κών συνόρων της Ευρώπης. Αυτά βέβαια δεν αμβλύ­νουν τις συνέ­πειες αυτής της γεω­πο­λι­τι­κής κόλασης στην οικο­νο­μία μας. Το πόσες και ποιες θα είναι αυτές, θα εξαρ­τη­θεί από τη διάρ­κεια του πολέμου. Αν λήξει σχετικά σύντομα, εντός δύο – τριών εβδο­μά­δων, οι επι­πτώ­σεις θα μπο­ρέ­σουν να αμβλυν­θούν. Η δεδο­μένη και κατα­κό­ρυφη αύξηση του ενερ­γεια­κού κόστους θα απο­κλι­μα­κω­θεί στα­διακά, οι αγορές, έχοντας προ­ε­ξο­φλή­σει και ενσω­μα­τώ­σει τις επι­πτώ­σεις στις αξίες των εται­ρειών, θα ανα­κάμ­ψουν, ενώ ευά­λω­τοι σε τέτοιες συν­θή­κες τομείς, όπως ο του­ρι­σμός και οι μετα­φο­ρές, θα έχουν χρόνο ανά­καμ­ψης και ανά­κτη­σης απω­λειών. Αν βέβαια εξε­λι­χθεί σε μεσο­μα­κρο­χρό­νια σύγκρουση, τότε μιλάμε για μια απο­λύ­τως δια­φο­ρε­τική κατά­σταση, δύσκολο να ανα­λυ­θεί αυτή τη στιγμή.

Ο του­ρι­σμός βιώνει στο παρόν τις ανα­με­νό­με­νες ανα­τα­ρά­ξεις. Οι Ισραη­λι­νοί είναι σε πόλεμο και εξα­φα­νί­ζο­νται από Αθήνα και Θεσ­σα­λο­νίκη, οι Κύπριοι ανα­στέλ­λουν προ­σω­ρινά τις επι­σκέ­ψεις τους στο εξω­τε­ρικό, οι περισ­σό­τε­ρες συν­δέ­σεις με αερο­δρό­μια των αρα­βι­κών χωρών έχουν προ­σω­ρινά ανα­στα­λεί και γίνο­νται ερω­τή­σεις από τις αγορές για την κατά­σταση στην Ελλάδα. Ολα αυτά διορ­θώ­νο­νται γρήγορα, υπό την προ­ϋ­πό­θεση της σύντο­μης διάρ­κειας. Επι­πλέον η αγορά των ΗΠΑ, που μας ενδια­φέ­ρει ιδιαί­τερα, δείχνει μια λογική ανη­συ­χία, αλλά το σύντομο πλέον «booking window» κάτω των δύο μηνών μάς επι­τρέ­πει να αισιο­δο­ξούμε.

Ο του­ρι­σμός βιώνει στο παρόν τις ανα­με­νό­με­νες ανα­τα­ρά­ξεις. Οι Ισραη­λι­νοί είναι σε πόλεμο και εξα­φα­νί­ζο­νται από Αθήνα και Θεσ­σα­λο­νίκη, οι Κύπριοι ανα­στέλ­λουν προ­σω­ρινά τις επι­σκέ­ψεις τους στο εξω­τε­ρικό, οι περισ­σό­τε­ρες συν­δέ­σεις με αερο­δρό­μια των αρα­βι­κών χωρών έχουν προ­σω­ρινά ανα­στα­λεί και γίνο­νται ερω­τή­σεις από τις αγορές για την κατά­σταση στην Ελλάδα. Ολα αυτά διορ­θώ­νο­νται γρήγορα, υπό την προ­ϋ­πό­θεση της σύντο­μης διάρ­κειας. Επι­πλέον η αγορά των ΗΠΑ, που μας ενδια­φέ­ρει ιδιαί­τερα, δείχνει μια λογική ανη­συ­χία, αλλά το σύντομο πλέον «booking window» κάτω των δύο μηνών μάς επι­τρέ­πει να αισιο­δο­ξούμε.

Πριν από λίγες εβδο­μά­δες, σε παρου­σί­αση του ΙΟΒΕ, μίλησα για επερ­χό­μενη θύελλα και ανάγκη συνέ­χι­σης μεταρ­ρυθ­μί­σεων για να θωρα­κι­στεί όσο γίνεται περισ­σό­τερο η οικο­νο­μία μας. Προ­φα­νώς και δεν είμαι μάντης, αντι­λαμ­βά­νο­μαι όμως πως εδώ και καιρό τα «ανέμελα» χρόνια απο­τε­λούν παρελ­θόν. Η χώρα έχει κάνει τερά­στια βήματα τα τελευ­ταία χρόνια, είναι δημο­σιο­νο­μικά υγιής, ανα­πτύσ­σε­ται ταχύ­τερα από την Ευρώπη, έχει μειώσει την ανεργία. Επειδή όμως οι κρίσεις θα συνε­χι­στούν και θα είναι σκληρές, πρέπει να γίνουν περισ­σό­τερα. Η γεω­πο­λι­τική και οικο­νο­μική ισχύς της Ελλάδας θα ενι­σχυ­θεί με περισ­σό­τε­ρες επεν­δύ­σεις. Και για να φθάσουν οι επεν­δύ­σεις στον ευρω­παϊκό μέσο όρο του 22% από το 17% σήμερα, χρειά­ζο­νται τομές σε Δικαιο­σύνη, περι­βάλ­λον και υπο­δο­μές. Ασφά­λεια δικαίου, χωρο­τα­ξία, ενερ­γειακή αυτο­νο­μία. Δεν απο­τε­λούν πλέον επι­θυ­μίες. Απο­τε­λούν στόχους επι­βί­ω­σης σε υπερ­βο­λικά ταραγ­μέ­νους καιρούς.

Πηγή: kathimerini.gr