Ο ΦΠΑ στην Ελλάδα δεν αποφέρει τα αναμενόμενα

Εφαρ­μό­ζουμε έναν από τους τέσ­σε­ρις υψη­λό­τε­ρους συντε­λε­στές ΦΠΑ στην Ευρώπη, ενώ ο ΟΟΣΑ μας κατα­τάσ­σει στις πρώτες 10 χώρες μεταξύ των 34 χωρών-μελών του Οργα­νι­σμού βάσει κεντρι­κού συντε­λε­στή με διαφορά τεσ­σά­ρων μονάδων (23% έναντι 19%) από τον μέσο όρο.

Το μερίδιο του ΦΠΑ ως προς τα συνο­λικά έσοδα, ήδη από το 2012, έχει ξεπε­ρά­σει περίπου κατά δύο ποσο­στιαίες μονάδες τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ. Ακόμη και ο δείκτης που μετράει την απόδοση του ΦΠΑ ως προς το ΑΕΠ, δείχνει ότι η Ελλάδα έχει ξεπε­ρά­σει τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ από το 2012, με την τάση τόσο το 2014 όσο και το 2015 να είναι αυξη­τική.

Οσο για το ευνοϊκό καθε­στώς που εφαρ­μό­ζει η χώρα είτε για τη φορο­λό­γηση των ξενο­δο­χεια­κών υπη­ρε­σιών, είτε ακόμη και για τους κατοί­κους των νησιω­τι­κών περιο­χών, δεν κατα­τάσ­σει την Ελλάδα στις «εξαι­ρέ­σεις» της Ευρώπης. Ειδικά η Νότια Ευρώπη είναι γεμάτη από «φορο­λο­γι­κούς παρα­δεί­σους ΦΠΑ», ενώ πολλές χώρες «πρι­μο­δο­τούν» ευαί­σθη­τους κλάδους για την οικο­νο­μία τους με χαμη­λούς συντε­λε­στές, οι οποίοι πέφτουν ακόμη και κάτω από το 5%.

Ενα είναι το σημα­ντικό πρό­βλημα της Ελλάδας που τη βάζει στο «στό­χα­στρο» των θεσμών: ο δείκτης από­δο­σης του ΦΠΑ, ο οποίος ουσια­στικά μετράει το κατά πόσον ο φόρος απο­δί­δει τα προσ­δο­κώ­μενα σε συνάρ­τηση με τους συντε­λε­στές που εφαρ­μό­ζο­νται. Σε αυτό το επίπεδο, τα στοι­χεία δεί­χνουν ότι έχουμε πολύ δρόμο να δια­νύ­σουμε, καθώς απέ­χουμε πολύ τόσο από τον μέσο όρο της Ευρώπης όσο και από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ.

Ο ελλη­νι­κός ΦΠΑ έχει βρεθεί και πάλι στο επί­κε­ντρο του ενδια­φέ­ρο­ντος, καθώς μετά το «email Χαρ­δού­βελη», που έβαζε θέμα αύξησης του ΦΠΑ στον του­ρι­σμό από το 6,5% στο 13%, ήρθε το email Βαρου­φάκη να ανοίξει και πάλι ζήτημα επα­νε­ξέ­τα­σης όλων των εξαι­ρέ­σεων που προ­βλέ­πο­νται: δηλαδή του υπερ­χα­μη­λού συντε­λε­στή του 6,5% -όπου υπά­γο­νται ξενο­δο­χεία, φάρμακα, βιβλία, εφημερίδες- αλλά και του ειδικού καθε­στώ­τος που ισχύει στα νησιά. Η κυβέρ­νηση αρνεί­ται να ανοίξει τα χαρτιά της όσον αφορά στο τι προ­τί­θε­ται να κάνει και προς το παρόν δια­ψεύ­δει οποια­δή­ποτε μετα­βολή συντε­λε­στή. Το τοπίο ανα­μέ­νε­ται να ξεκα­θα­ρί­σει τον Ιούνιο. Ποια είναι όμως τα δεδο­μένα;

• Με τον βασικό συντε­λε­στή στο 23% -εξαιρετικά υψηλό τον χαρα­κτή­ρισε ο Ελληνας υπουρ­γός Οικονομικών- η Ελλάδα κατα­τάσ­σε­ται στις πρώτες θέσεις της Ευρώπης. Μας ξεπερνά η Ουγ­γα­ρία με 27%, η Δανία, η Κροατία και η Σουηδία με 25%, καθώς και Φιν­λαν­δία με τη Ρου­μα­νία που έχουν συντε­λε­στή 24%.

• Δεκάδες χώρες εφαρ­μό­ζουν «υπερ­χα­μη­λούς» συντε­λε­στές, αντί­στοι­χους με το 6,5% που ζητεί­ται να καταρ­γή­σει η Ελλάδα. Η Γαλλία εφαρ­μό­ζει συντε­λε­στές 2,1 και 5,5%, η Ισπανία 4% όπως και η Ιταλία, το Λου­ξεμ­βούργο 3%, ενώ πολλές χώρες βρί­σκο­νται στο 5% (Πολωνία, Ρου­μα­νία, Ηνωμένο Βασί­λειο κ.λπ.).

• Η Ελλάδα δεν είναι η μονα­δική χώρα που εφαρ­μό­ζει χαμηλό συντε­λε­στή στις υπη­ρε­σίες των ξενο­δο­χείων και των εστια­το­ρίων με στόχο να ενι­σχύ­σει την αντα­γω­νι­στι­κό­τητα του του­ρι­στι­κού της προ­ϊ­ό­ντος. Στα ξενο­δο­χεία, Βέλγιο, Ολλαν­δία και Πορ­το­γα­λία υιο­θε­τούν συντε­λε­στές 6% (6,5% είναι στην Ελλάδα) ενώ στο Λου­ξεμ­βούργο ισχύει συντε­λε­στής 3%. Συντε­λε­στές κάτω από 10% ισχύουν σε Σλο­βε­νία, Βουλ­γα­ρία, Εσθονία, Ιρλαν­δία, Κύπρο, Ρου­μα­νία, Πολωνία, Μάλτα, ακόμη και στη Γερ­μα­νία. Ενδε­χό­μενη αύξηση του ΦΠΑ στα ξενο­δο­χεία στο 13% θα ανέβαζε την Ελλάδα στην 7η θέση μεταξύ των χωρών της Ε.Ε. Ούτε στα εστια­τό­ρια είναι άγνωστο είδος οι χαμηλοί συντε­λε­στές. Χαμη­λό­τερα από το δικό μας 13% κινού­νται Λου­ξεμ­βούργο, Ολλαν­δία, Πολωνία, Ιρλαν­δία, Γαλλία, Ισπανία, Ιταλία, Σουηδία, Βέλγιο κ.ά.

• Τα έσοδα από ΦΠΑ ως προς το ΑΕΠ έφταναν το 2012 στο 7,1%, όταν ο μέσος όρος του ΟΟΣΑ ήταν στο 6,6%. Για το 2015, προ­βλέ­πε­ται ότι τα έσοδα από ΦΠΑ θα φτάσουν στο 7,8%, όπως προ­κύ­πτει από τον κρατικό προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό (σ.σ. προ­βλέ­πο­νται έσοδα 14,4 δισ. ευρώ με το ΑΕΠ στα 185 δισ. ευρώ). Αυτή θα είναι μια επίδοση υψη­λό­τερη από τις περισ­σό­τε­ρες χώρες του ΟΟΣΑ μεταξύ των οποίων η Γαλλία, η Ισπανία και η Γερ­μα­νία.

Πολλές δοκιμές χωρίς απο­τέ­λε­σμα

Πού «πονάει» η Ελλάδα όσον αφορά σε θέματα ΦΠΑ; Στην απο­δο­τι­κό­τητα. Με βασι­κούς συντε­λε­στές 13% και 23%, τα έσοδα θα έπρεπε να είναι υψη­λό­τερα, σύμφωνα με τον σχετικό δείκτη που παρα­κο­λου­θεί ο ΟΟΣΑ. Αυτός δείχνει ότι βρι­σκό­μα­στε περίπου στα μισά σε σχέση με τον μέσο όρο των 34 χωρών. Συγκε­κρι­μένα, δια­μορ­φώ­νε­ται στο 0,37 αντί για 0,55 που είναι ο μέσος όρος του ΟΟΣΑ (σ.σ. το «άριστα» είναι η μονάδα, η οποία είναι και το άριστο σενάριο κατά το οποίο τα έσοδα στο ταμείο είναι ίσα με αυτά που θα έβγαζε ένας πολ­λα­πλα­σια­σμός του «τζίρου» μιας οικο­νο­μίας με τον έναν και μονα­δικό συντε­λε­στή που θα είχε η χώρα).

Η βελ­τί­ωση αυτού του δείκτη παρα­πέ­μπει περισ­σό­τερο σε ενί­σχυση των φορο­ε­λεγ­κτι­κών μηχα­νι­σμών και σε υιο­θέ­τηση μέτρων κατα­πο­λέ­μη­σης της φορο­δια­φυ­γής και λιγό­τερο σε μετα­βο­λές των φορο­λο­γι­κών συντε­λε­στών.

Κατά καιρούς, στο τραπέζι έχουν πέσει διά­φο­ρες προ­τά­σεις με στόχο την τόνωση των εσόδων. Μεταξύ αυτών, οι «κλη­ρώ­σεις» και οι λαχειο­φό­ροι αγορές με τις απο­δεί­ξεις λια­νι­κής να παίζουν τον ρόλο των λαχνών, οι συν­δέ­σεις όλων των ταμεια­κών μηχανών με το Taxis αλλά και η πληρωμή του ΦΠΑ απευ­θείας στο κράτος, χωρίς τη μεσο­λά­βηση της επι­χεί­ρη­σης. Προς το παρόν, καμία από αυτές τις προ­τά­σεις δεν έχει περάσει σε στάδιο υλο­ποί­η­σης. Πάντως, το email Βαρου­φάκη προς το Eurogroup αφήνει ανοικτό το ενδε­χό­μενο αξιο­ποί­η­σης της τεχνο­λο­γίας με στόχο την τόνωση των εσόδων.

Προ­νο­μια­κοί συντε­λε­στές σε όλη την Ευρώπη

Δανία, Γερ­μα­νία, Ισπανία, Γαλλία, Ιταλία, Κύπρος, Αυστρία, Πορ­το­γα­λία, Φιν­λαν­δία και Μεγάλη Βρε­τα­νία είναι οι χώρες της Ευρω­παϊ­κής Ενωσης που εφαρ­μό­ζουν ευνοϊκά καθε­στώτα επι­βο­λής ΦΠΑ βάσει γεω­γρα­φι­κών κρι­τη­ρίων, όπως προ­κύ­πτει από έκθεση της Ευρω­παϊ­κής Επι­τρο­πής που δημο­σιεύ­τηκε προ ημερών.

Το έγγραφο της Κομι­σιόν απο­τυ­πώ­νει την κατά­σταση που ίσχυε στις χώρες-μέλη της Ε.Ε. την 1/1/2015 και απο­δει­κνύει ότι η Ελλάδα δεν είναι η μονα­δική χώρα που δια­φο­ρο­ποιεί τους φορο­λο­γι­κούς συντε­λε­στές και με βάση στοι­χεία… εντο­πιό­τη­τας.

Από την ημέρα που εστάλη το email Βαρου­φάκη στο Eurogroup, επα­νήλθε στο προ­σκή­νιο το ζήτημα της κατάρ­γη­σης των χαμηλών συντε­λε­στών που επι­βάλ­λο­νται στις νησιω­τι­κές περιο­χές. Λέσβος, Χίος, Σάμος, Δωδε­κά­νησα και Κυκλά­δες φορο­λο­γού­νται με συντε­λε­στές 5%, 9% και 16% αντί για 6,5%, 13% και 23% που είναι οι γενικοί συντε­λε­στές για την υπό­λοιπη επι­κρά­τεια.

Το κόστος της ελά­φρυν­σης

Η συγκε­κρι­μένη πολι­τική έχει κοστο­λο­γη­θεί από τις υπη­ρε­σίες του υπουρ­γείου Οικο­νο­μι­κών στα 346 εκατ. ευρώ, χωρίς όμως να σημαί­νει ότι ενδε­χό­μενη κατάρ­γηση της ευνοϊ­κής πολι­τι­κής θα απέφερε αντί­στοιχα έσοδα στα κρατικά ταμεία. Κα ι αυτό διότι αυξη­τι­κές μετα­βο­λές ΦΠΑ, ειδικά σε περιο­χές που στη­ρί­ζο­νται στον του­ρι­σμό, μπορεί να πλήξουν και την του­ρι­στική κίνηση και κατά συνέ­πεια, και την κατα­νά­λωση.

Το θέμα της κατάρ­γη­σης δεν είναι και­νούρ­γιο. Τέθηκε επι­σή­μως από το Διεθνές Νομι­σμα­τικό Ταμείο το 2011, το οποίο με έκθεση που παρέ­δωσε στον τότε Ελληνα υπουργό Οικο­νο­μι­κών Ευάγ­γελο Βενι­ζέλο κάλεσε την κυβέρ­νηση να καταρ­γή­σει την ευνοϊκή πολι­τική στα νησιά, αλλά και τον υπερ-χαμηλό συντε­λε­στή του 6,5% που επι­βάλ­λε­ται σε φάρμακα, βιβλία, εφη­με­ρί­δες και ξενο­δο­χεια­κές υπη­ρε­σίες.

Ως εναλ­λα­κτική λύση, είχε προ­τα­θεί μάλιστα η θέσπιση ενιαίου συντε­λε­στή σε όλη τη χώρα (19%), με εξαί­ρεση το «του­ρι­στικό πακέτο» (εστια­τό­ρια και ξενο­δο­χεία) για το οποίο θα μπο­ρούσε να υιο­θε­τη­θεί χαμη­λό­τε­ρος φόρος (9%). Το βασικό επι­χεί­ρημα των συντα­κτών της μελέτης του ΔΝΤ ήταν ότι η εφαρ­μογή έξι συντε­λε­στών στην Ελλάδα ευνοεί τη φορο­α­πο­φυγή, καθώς οι επι­χει­ρή­σεις έχουν τη δυνα­τό­τητα να αγο­ρά­ζουν τις προ­μή­θειές τους με υψηλό συντε­λε­στή (π.χ. 23%) και να πωλούν στους δικούς τους πελάτες με χαμηλό συντε­λε­στή (π.χ. 16%), εξα­σφα­λί­ζο­ντας δικαί­ωμα στην επι­στροφή φόρου.

Μοντέλα αντί­στοιχα με αυτό της Ελλάδας υιο­θε­τούν και άλλες χώρες, με την έκθεση της Ευρω­παϊ­κής Επι­τρο­πής να τα απα­ριθ­μεί ένα προς ένα:

• Η Πορ­το­γα­λία εφαρ­μό­ζει μειω­μέ­νους συντε­λε­στές τόσο στον «του­ρι­στικό παρά­δεισο» της Μαδέρας όσο και στις Αζόρες, το δυτι­κό­τερο σημείο της Ευρώπης. Οι συντε­λε­στές φτάνουν να είναι μειω­μέ­νοι ακόμη και

κατά πέντε ποσο­στιαίες μονάδες.

• Η Ισπανία έχει ανα­πτύ­ξει ευνοϊκό φορο­λο­γικό καθε­στώς στις Κανά­ριες Νήσους, στη Θέουτα (πόλη ακριβώς απέ­να­ντι από το Γιβραλ­τάρ) και στη Μελίγια, παράλια πόλη στη βόρεια ακτή της Αφρικής, η οποία απο­τε­λεί ισπα­νικό έδαφος.

• Η περιοχή του Λιβίνιο στην Ιταλία απο­τε­λεί «παρά­δεισο του ΦΠΑ» από τον 16ο αιώνα, καθώς ο φόρος προ­στι­θέ­με­νης αξίας δεν επι­βάλ­λε­ται καν. Η Καμπιόνε ντ’ Ιτάλια, δήμος της επαρ­χίας του Κόμο, είναι γνωστή πόλη όχι μόνο για τον μηδε­νικό ΦΠΑ αλλά και για το χαλαρό καθε­στώς φορο­λό­γη­σης του τζόγου (στην πόλη λει­τουρ­γεί καζίνο). Αντί­στοιχα, βάσει της κοι­νο­τι­κής οδηγίας του ΦΠΑ θεω­ρού­νται «τρίτα εδάφη», τα οποία δεν υπό­κει­νται σε ΦΠΑ, τα ιταλικά ύδατα της λίμνης του Λου­γκάνο.

• Η Γερ­μα­νία δεν επι­βάλ­λει καθόλου ΦΠΑ στη νήσο της Ελι­γο­λάν­δης (είναι δύο νησίδες στη Βόρεια Θάλασσα που ανήκουν στο κρα­τί­διο Σλέσβιχ Χόλ­σταϊν). Αν και κατοι­κεί­ται από μόλις 1.500 κατοί­κους, θεω­ρεί­ται ένα από τα γνω­στό­τερα Duty Free στην Ευρώπη, καθώς τα πλοία από και προς τη στεριά περνούν μέσα από τα διεθνή ύδατα. Πόλη 1.500 κατοί­κων με μηδε­νικό ΦΠΑ είναι και το Μπί­σιν­γκεν στα γερ­μα­νο­ελ­βε­τικά σύνορα.

• Στη Δανία, τα νησιά Φερόες και η Γροι­λαν­δία δεν θεω­ρού­νται έδαφος της Ευρω­παϊ­κής Ενωσης, γι’ αυτό δεν εφαρ­μό­ζε­ται ΦΠΑ στις συγκε­κρι­μέ­νες δύο περιο­χές.

• Στη Γαλλία υπάρχει ειδικό καθε­στώς στα γαλλικά υπερ­πό­ντια δια­με­ρί­σματα πλην της Γαλ­λι­κής Γουιά­νας, δηλαδή σε Γουα­δε­λούπη, Μαγιότα, Μαρ­τι­νίκα και Ρεϊνιόν. Εφαρ­μό­ζο­νται συντε­λε­στές της τάξεως του 2,1% και 8,5%. Στην Κορσική εφαρ­μό­ζο­νται συντε­λε­στές ανάλογα με το προϊόν ή την υπη­ρε­σία που κυμαί­νο­νται από 0,9% έως 20%.

«Εδα­φι­κές προ­σαρ­μο­γές», όπως λέγο­νται, ισχύουν επίσης σε περιο­χές της Κύπρου (Δεκέ­λεια και Ακρω­τήρι) όπως και στις νήσους Ωλαντ που βρί­σκο­νται στη Φιν­λαν­δία. Η Αυστρία εφαρ­μό­ζει ειδικό συντε­λε­στή 19% στο Junkholz και στο Mittelberg.

Καθη­με­ρινή