ΕΣΥ πολλών «ταχυτήτων» με γεωγραφικές ανισότητες

Ενας κάτοι­κος του Λεκα­νο­πε­δίου Αττικής εάν χρεια­στεί να επι­σκε­φθεί γιατρό έχει πολύ περισ­σό­τε­ρες επι­λο­γές σε σχέση με κάποιον που ζει σε πόλη της Δυτικής Μακε­δο­νίας. Αλλωστε, ο αριθμός των γιατρών που αντι­στοι­χούν ανά 1.000 κατοί­κους στην Αττική είναι σχεδόν τρι­πλά­σιος με τον αντί­στοιχο της Δυτικής Μακε­δο­νίας. Το πιο πυκνό δίκτυο φαρ­μα­κείων στην Ελλάδα κατα­γρά­φε­ται στον νομό Τρι­κά­λων, και το πιο αραιό στην Ευρυ­τα­νία, ενώ Θεσ­σα­λία και Ηπειρος έχουν την… τιμη­τική τους όσον αφορά τα δια­γνω­στικά κέντρα.

Δεκα­ε­τίες άναρχης ανά­πτυ­ξης του Εθνικού Συστή­μα­τος Υγείας (ΕΣΥ) και απουσία ουσια­στι­κών κινή­τρων για την παρα­μονή ιατρι­κού προ­σω­πι­κού σε αγρο­τι­κές περιο­χές, έχουν ως απο­τέ­λε­σμα τη δημιουρ­γία ενός ΕΣΥ πολλών ταχυ­τή­των με μεγάλες γεω­γρα­φι­κές ανι­σό­τη­τες στην κατα­νομή σημείων παροχής υπη­ρε­σιών Υγείας και ακο­λού­θως στην πρό­σβαση των πολιτών σε αυτά. Με βάση τις δύο πρό­σφα­τες εκθέ­σεις της Ελλη­νι­κής Στα­τι­στι­κής Αρχής για τον αριθμό των εγγε­γραμ­μέ­νων στους Ιατρι­κούς Συλ­λό­γους γιατρών και τον μόνιμο πλη­θυ­σμό στην Ελλάδα, στη χώρα μας, αρχές του 2017, αντι­στοι­χού­σαν 6,6 γιατροί ανά 1.000 κατοί­κους, με μεγάλες απο­κλί­σεις ανά περι­φέ­ρεια.

Ετσι στην Αττική αντι­στοι­χού­σαν 9,2 γιατροί ανά 1.000 κατοί­κους, δηλαδή μακράν περισ­σό­τε­ροι σε σχέση με όλες τις άλλες περι­φέ­ρειες της χώρας. Στη δεύτερη θέση είναι η Ηπειρος με 6,6 για­τρούς ανά 1.000 κατοί­κους και ακο­λου­θούν οι περι­φέ­ρειες Κεντρι­κής Μακε­δο­νίας και Κρήτης με 6,2. Τους λιγό­τε­ρους για­τρούς σε σχέση με τον πλη­θυ­σμό έχει η Περι­φέ­ρεια Στερεάς Ελλάδας (2,9 ανά 1.000 κατοί­κους), Νοτίου Αιγαίου (3,3) και η Δυτική Μακε­δο­νία (3,5).

Τα ιδιω­τικά ιατρεία

Σύμφωνα με τον «Ατλαντα Υγείας» του υπουρ­γείου, στην Ελλάδα λει­τουρ­γούν 24.500 ιδιω­τικά ιατρεία, που ανα­λο­γούν σε 2,25 ανά 1.000 κατοί­κους. Στον νομό Αττικής λει­τουρ­γούν 2,98 ιδιω­τικά ιατρεία ανά 1.000 κατοί­κους, έναντι μόλις 0,91 στην Ευρυ­τα­νία. Λιγό­τερα από ένα ιατρεία ανά 1.000 κατοί­κους κατα­γρά­φο­νται σε Σάμο και Φλώρινα.

Στη Θεσ­σα­λία και την Ηπειρο συγκε­ντρώ­νε­ται ο μεγα­λύ­τε­ρος αριθμός δια­γνω­στι­κών κέντρων σε σχέση πάντα με τους μόνι­μους κατοί­κους. Στην Ελλάδα αντι­στοι­χούν 0,24 δια­γνω­στικά κέντρα ανά 1.000 κατοί­κους, ανα­λο­γία που κυμαί­νε­ται από 0,39 στα Ιωάν­νινα σε μόλις 0,04 στη Φωκίδα. Το πιο πυκνό δίκτυο ιδιω­τι­κών φαρ­μα­κείων παρα­τη­ρεί­ται στον νομό Τρι­κά­λων, όπου αντι­στοι­χούν 1,24 φαρ­μα­κεία ανά 1.000 κατοί­κους, και το πιο αραιό στην Ευρυ­τα­νία όπου αντι­στοι­χούν 0,30 φαρ­μα­κεία.

Συνο­λικά στην Ελλάδα στο τέλος του 2016 ήταν εγγε­γραμ­μέ­νοι στους Ιατρι­κούς Συλ­λό­γους της χώρας σχεδόν 71.000 γιατροί, ενώ για πρώτη χρονιά την τελευ­ταία εξαετία της κρίσης και παρά το συνε­χι­ζό­μενο brain drain, ο συγκε­κρι­μέ­νος αριθμός παρου­σί­ασε αύξηση. Οι «δημο­φι­λέ­στε­ρες» ειδι­κό­τη­τες είναι η παθο­λο­γία, η παι­δια­τρική, η βιο­πα­θο­λο­γία, η καρ­διο­λο­γία, η μαιευτική-γυναικολογία και η γενική ιατρική, οι οποίες απο­τε­λούν περίπου το 27% του ιατρι­κού δυνα­μι­κού της χώρας· σημειώ­νε­ται ότι στα στοι­χεία της ΕΛΣΤΑΤ στη γενική ιατρική περι­λαμ­βά­νε­ται μία ομάδα γιατρών και ειδι­κο­τή­των όπως οι γενικοί γιατροί, οι γιατροί κοι­νω­νι­κής ιατρι­κής και οι αγρο­τι­κοί γιατροί.

Μπορεί ο αριθμός των γιατρών στην Ελλάδα να αυξή­θηκε αλλά στο ΕΣΥ το πρό­βλημα της υπο­στε­λέ­χω­σης των υπη­ρε­σιών παρα­μέ­νει έντονο στις αγρο­τι­κές και απο­μα­κρυ­σμέ­νες περιο­χές, ενώ παράλ­ληλα έχει επε­κτα­θεί και στα μεγάλα αστικά κέντρα. Σύμφωνα δε με την Ομο­σπον­δία Ενώσεων Νοσο­κο­μεια­κών Γιατρών Ελλάδος (ΟΕΝΓΕ) εκτι­μά­ται ότι αυτή τη στιγμή οι κενές θέσεις ιατρών στο ΕΣΥ ανέρ­χο­νται σε 8.500.

Η νησιω­τική χώρα έχει σοβαρές ελλεί­ψεις σε για­τρούς, κυρίως παι­διά­τρους. Το παρά­δειγμα της Κω, όπου επί χρόνια και παρά τις συνε­χείς προ­κη­ρύ­ξεις ουδείς ενδια­φέ­ρε­ται να καλύψει τη θέση παι­διά­τρου, είναι ενδει­κτικό. «Σε νησιά και γενικά σε μη στε­λε­χω­μέ­νες μονάδες όπου προ­κη­ρύσ­σε­ται μόνο μία θέση, οι γιατροί δεν ενδια­φέ­ρο­νται. Αλλωστε ποιος θέλει να κρατάει μόνος του ένα τμήμα, κάτι που σημαί­νει ότι θα είναι στο πόδι συνεχώς 30 ημέρες τον μήνα;» τονίζει μιλώ­ντας στην «Κ» ο γενικός γραμ­μα­τέας της ΟΕΝΓΕ, νευ­ρο­χει­ρουρ­γός στο Κρατικό Νοσο­κο­μείο Νίκαιας, Πάνος Παπα­νι­κο­λάου. Σύμφωνα με τον ίδιο στα περισ­σό­τερα νοσο­κο­μεία της περι­φέ­ρειας –κυρίως λόγω του brain drain που έχει στε­ρή­σει στη χώρα τα χρόνια της κρίσης περισ­σό­τε­ρους από 18.000 νέους για­τρούς– υπάρ­χουν πλέον ελά­χι­στοι ειδι­κευό­με­νοι. «Μετρη­μέ­νοι στα δάχτυλα του ενός χεριού σε κάποια νοσο­κο­μεία», ανα­φέ­ρει χαρα­κτη­ρι­στικά. Και συνε­χί­ζει, «όμως το πρό­βλημα πλέον “ακου­μπάει” και τα νοσο­κο­μεία του κέντρου, κυρίως σε ειδι­κό­τη­τες όπως της αναι­σθη­σιο­λο­γίας, σε εργα­στη­ρια­κές ειδι­κό­τη­τες και σε εξει­δι­κευ­μέ­νες χει­ρουρ­γι­κές ειδι­κό­τη­τες όπως ουρο­λο­γία, θωρα­κο­χει­ρουρ­γική, καρ­διο­χει­ρουρ­γική, ΩΡΛ».

Οι ελα­στι­κές σχέσεις εργα­σίας που έχουν προ­κρι­θεί τα χρόνια της κρίσης λόγω και του «παγώ­μα­τος» των μόνιμων προ­σλή­ψεων, δεν φαί­νε­ται να «συγκι­νούν» ούτε τους ειδι­κευ­μέ­νους για­τρούς. Υπεν­θυ­μί­ζε­ται η πρό­σφατη έλλειψη ενδια­φέ­ρο­ντος από για­τρούς για τη στε­λέ­χωση των Τοπικών Μονάδων Υγείας με διετείς συμ­βά­σεις: προ­κη­ρύ­χθη­καν 956 θέσεις γενικών γιατρών και παθο­λό­γων και 239 θέσεις παι­διά­τρων και οι υπο­ψή­φιοι που έκαναν αίτηση ήταν μόλις 364 και 219 αντί­στοιχα. Για 27 θέσεις παι­διά­τρων σε 13 μεγάλα νησιά του Αιγαίου δηλώ­θη­καν μόλις 12 αιτή­σεις όταν σε αυτά τα νησιά είναι εγκα­τε­στη­μέ­νοι περισ­σό­τε­ροι των 100 παι­διά­τρων.

Πολλές αιτή­σεις

Αντί­θετα, σύμφωνα με τον κ. Παπα­νι­κο­λάου η προ­κή­ρυξη μόνιμων θέσεων πάντα απο­τε­λεί σημα­ντικό κίνητρο για τους για­τρούς. «Οταν προ­κη­ρύσ­σε­ται μία μόνιμη θέση οι αιτή­σεις είναι πάρα πολλές. Παρα­δείγ­μα­τος χάριν, για μία θέση νευ­ρο­χει­ρουρ­γού μπορεί να υπο­βλη­θούν και 20 αιτή­σεις, για μία θέση παθο­λό­γου φτάνουν τις 100». Μία μόνιμη θέση στο ΕΣΥ δελε­ά­ζει και Ελληνες για­τρούς που έχουν μετα­να­στεύ­σει. «Εχουμε υπο­λο­γί­σει με βάση τις αιτή­σεις που γίνο­νται για μόνιμες θέσεις ότι περισ­σό­τε­ροι από 2.000 γιατροί που είναι αυτή τη στιγμή στο εξω­τε­ρικό θα ήθελαν να επι­στρέ­ψουν. Γνω­ρί­ζουν σαφώς ότι οι μισθοί είναι χαμηλοί σε σχέση με το εξω­τε­ρικό αλλά η προ­ο­πτική να χτίσουν τη ζωή τους σε μία μόνιμη βάση είναι σημα­ντική», κατα­λή­γει ο κ. Παπα­νι­κο­λάου.

Ελλιπής εξυ­πη­ρέ­τηση σε αγρο­τι­κές περιο­χές

Η άνιση κατα­νομή υπη­ρε­σιών υγείας στην Ελλάδα επι­ση­μαί­νε­ται και στην πρό­σφατη έκθεση του ΟΟΣΑ και του Ευρω­παϊ­κού Παρα­τη­ρη­τη­ρίου των συστη­μά­των Υγείας «Ελλάδα – Προφίλ Υγείας 2017». Οπως ανα­φέ­ρε­ται «οι υγειο­νο­μι­κές εγκα­τα­στά­σεις το προ­σω­πικό και ο ιατρι­κός εξο­πλι­σμός είναι άνισα κατα­νε­μη­μένα στη χώρα, με μεγα­λύ­τερη συγκέ­ντρωση στις αστικές περιο­χές και ελλιπή εξυ­πη­ρέ­τηση των αγρο­τι­κών περιο­χών, γεγονός που συμ­βάλ­λει σε υψηλό επίπεδο μη ικα­νο­ποιού­με­νων αναγκών για ιατρική περί­θαλψη.

Για παρά­δειγμα, ο αριθμός των νοσο­κο­μεια­κών κλινών οξείας νοση­λείας το 2015 (360 ανά 100.000 κατοί­κους) δεν είναι μόνο κάτω από τον μέσο όρο της Ε.Ε. (418), αλλά κατα­δει­κνύει επίσης τρι­πλά­σια διαφορά ανάμεσα στον αριθμό των κλινών της Περι­φέ­ρειας Αττικής και των αγρο­τι­κών περιο­χών της Κεντρι­κής Ελλάδας». Σύμφωνα με την έκθεση, στην Ελλάδα η αυτο­α­να­φε­ρό­μενη μη ικα­νο­ποιού­μενη ανάγκη για ιατρική περί­θαλψη λόγω κόστους ή από­στα­σης ή χρόνου ανα­μο­νής ανέρ­χε­ται στο 12,3% (ποσοστό όσων ανα­φέ­ρουν ότι δεν έλαβαν φρο­ντίδα ενώ είχαν ανάγκη) και είναι η δεύτερη υψη­λό­τερη στην Ε.Ε. μετά την Εσθονία.

Καθη­με­ρινή