Αντιπύρ, δασοκομάντος, Ταμείο Ανάκαμψης κατά πυρκαγιών

Κονδύλι 42 εκατ. ευρώ για αντι­πυ­ρικά έργα. Το πρω­το­πο­ριακό σχέδιο προ­στα­σίας δασών Anti-Nero, υπό την οικο­νο­μική αιγίδα του Ταμείου Ανά­καμ­ψης, παρου­σιά­ζει η «Κ», ο αρμό­διος υπουρ­γός Χρήστος Στυ­λια­νί­δης μιλάει για τα πρό­σθετα μέτρα πρό­λη­ψης

Χωρίς αμφι­βο­λία, τα 42 εκατ. ευρώ που θα δια­τε­θούν φέτος από το Ταμείο Ανά­καμ­ψης για έργα αντι­πυ­ρι­κής προ­στα­σίας είναι το μεγα­λύ­τερο ποσό που έχει δοθεί ποτέ για τον σκοπό αυτό στη χώρα μας. Μετά την κατα­στροφή πέρυσι το καλο­καίρι, η πολι­τεία προ­σπα­θεί να χρη­σι­μο­ποι­ή­σει κάθε δια­θέ­σιμο μέσο για να απο­τρέ­ψει την επα­νά­ληψή της: από νέα χρη­μα­το­δο­τικά εργα­λεία, νέα θεσμικά εργα­λεία και πρό­στιμα έως τη γρήγορη οργά­νωση ενός σώματος «δασο­κο­μά­ντο». Και από την οργά­νωση κοινών συνα­ντή­σεων της πυρο­σβε­στι­κής και των δασικών υπη­ρε­σιών μέχρι την οργά­νωση μιας εκστρα­τείας ενη­μέ­ρω­σης για την οργά­νωση μέσων αυτο­προ­στα­σίας από τους πολίτες και τη μείωση των ακου­σίων πυρ­κα­γιών. Καθώς οι πόροι που θα δια­τε­θούν είναι σαφώς περισ­σό­τε­ροι, το βάρος πέφτει πλέον στην έγκαιρη υλο­ποί­ηση από τον κεντρικό μηχα­νι­σμό και τους δήμους (και βέβαια την απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα των επι­λο­γών).

Τις τελευ­ταίες δεκα­ε­τίες οι δασικές υπη­ρε­σίες προ­σπα­θού­σαν με «ψίχουλα» (συνήθως μερικές δεκάδες χιλιά­δες ευρώ, όταν απαι­τού­νταν εκα­το­ντά­δες) και αυτά στο «παρά πέντε» της έναρξης της αντι­πυ­ρι­κής περιό­δου, να οργα­νώ­σουν την αντι­πυ­ρική προ­στα­σία στις περιο­χές ευθύνης τους. Φέτος το Ταμείο Ανά­καμ­ψης έρχεται να αλλάξει την εικόνα: 42 εκατ. ευρώ θα δια­τε­θούν άμεσα για αντι­πυ­ρικά έργα σε όλη τη χώρα, στην πλειο­νό­τητά τους βασι­σμένα σε αντι­πυ­ρι­κές μελέτες των δασικών υπη­ρε­σιών που παρέ­με­ναν στο συρτάρι. Ακόμα 8 εκατ. ευρώ θα δια­τε­θούν για την εκπό­νηση μελετών αντι­πυ­ρι­κής προ­στα­σίας σε 38 κρίσιμα οικο­συ­στή­ματα της χώρας, οι μελέτες όμως θα είναι έτοιμες στο τέλος του έτους. Το πρό­γραμμα ονο­μά­ζε­ται σχέδιο προ­στα­σίας δασών ή Anti-Nero, αφορά τον καθα­ρι­σμό 38.083 στρεμ­μά­των δασών και δασικών εκτά­σεων, τη συντή­ρηση 10.719 χλμ. δασικών δρόμων και τη συντή­ρηση ή διά­νοιξη 1.625 χλμ. αντι­πυ­ρι­κών ζωνών. Σύμφωνα με το υπουρ­γείο Περι­βάλ­λο­ντος, τα έργα αυτά ανα­πτύσ­σο­νται σε μια έκταση 18 εκατ. στρεμ­μά­των δασικών εκτά­σεων. Η υλο­ποί­ηση των έργων θα γίνει από το υπουρ­γείο Περι­βάλ­λο­ντος μέσω του ΤΑΙΠΕΔ, με την επί­βλεψη των δασικών υπη­ρε­σιών. Το πρό­γραμμα χωρί­ζε­ται σε τρία σκέλη:

1. Την υλο­ποί­ηση ήδη εγκε­κρι­μέ­νων (από τις δασικές υπη­ρε­σίες) μελετών αντι­πυ­ρι­κής προ­στα­σίας. Αξιο­ποι­ή­θη­καν 79 μελέτες, οι οποίες επι­και­ρο­ποι­ή­θη­καν και ομα­δο­ποι­ή­θη­καν σε έξι έργα – συμ­βά­σεις με διάφορα κρι­τή­ρια: τη μορ­φο­λο­γία, τις κλι­μα­το­λο­γι­κές συν­θή­κες, τα είδη βλά­στη­σης, τη συσ­σώ­ρευση καύ­σι­μης ύλης και το διά­στημα που έχει παρέλ­θει από τον τελευ­ταίο καθα­ρι­σμό, καθώς και την επι­κιν­δυ­νό­τητα (όπως αυτή έχει καθο­ρι­στεί από την πυρο­σβε­στική υπη­ρε­σία). Στόχος είναι τα έργα να ολο­κλη­ρω­θούν έως τα τέλη Ιουνίου.

2. Περιο­χές για τις οποίες δεν υπήρχαν εγκε­κρι­μέ­νες μελέτες από τα δασαρ­χεία. Τα έργα θα ανα­τε­θούν με «μελε­το­κα­τα­σκευή», ενώ οι μελέτες θα εγκρι­θούν από τα αρμόδια δασαρ­χεία. Αφορούν απο­κλει­στικά την Αττική (Υμηττό, Πάρνηθα, Λαύριο) και χωρί­ζο­νται σε δύο έργα, που έχουν στόχο να ολο­κλη­ρω­θούν έως το τέλος Ιουλίου.

Το σχέδιο προ­στα­σίας δασών ή Anti-Nero αφορά τον καθα­ρι­σμό 38.083 στρεμ­μά­των δασών, τη συντή­ρηση 10.719 χλμ. δασικών δρόμων και τη συντή­ρηση ή διά­νοιξη 1.625 χλμ. αντι­πυ­ρι­κών ζωνών.

Πώς φτάσαμε στην επιλογή των περιο­χών αυτών; Κατ’ αρχάς, οι πόροι προ­έρ­χο­νται από ένα κομμάτι χρη­μα­το­δό­τη­σης του Ταμείου Ανά­καμ­ψης, που είχε αρχικά (τον Νοέμ­βριο του 2020) ανα­κοι­νω­θεί ότι θα κατέ­ληγε στο μεγα­λύ­τερο πρό­γραμμα ανα­δα­σώ­σεων που έχει γίνει ποτέ στη χώρα (βλ. «Κ» 1.12.2020). Στην πορεία το υπουρ­γείο Περι­βάλ­λο­ντος συνει­δη­το­ποί­ησε ότι οι πόροι αυτοί (310 εκατ. ευρώ) δεν θα μπο­ρού­σαν ποτέ να απορ­ρο­φη­θούν γιατί δεν υπήρχαν επαρ­κείς εκτά­σεις για ανα­δά­σωση ούτε καν επαρκή δεν­δρύλ­λια, αφού τα κρατικά φυτώρια είχαν όλα σχεδόν κλείσει ή απα­ξιω­θεί τη δεκα­ε­τία της οικο­νο­μι­κής κρίσης.

Σε επίπεδο οργά­νω­σης, βάση για την επιλογή των περιο­χών απο­τέ­λε­σαν οι προ­τά­σεις της πυρο­σβε­στι­κής υπη­ρε­σίας, που επέλεξε 50 περιο­χές με τη μεγα­λύ­τερη επι­κιν­δυ­νό­τητα. Τα στοι­χεία εστά­λη­σαν στο υπουρ­γείο Περι­βάλ­λο­ντος, που με τη σειρά του ζήτησε από τις δασικές υπη­ρε­σίες τις εγκε­κρι­μέ­νες μελέτες που υπήρχαν για τις περιο­χές αυτές. Με βάση τις μελέτες, οι περιο­χές επέμ­βα­σης «οριο­θε­τή­θη­καν» πάνω στους δασι­κούς χάρτες, αφού πρώτα αφαι­ρέ­θη­καν όσες από τις 50 δεν ήταν δημό­σιες (άρα δεν μπο­ρού­σαν να υπάρ­χουν μελέτες). Η δια­δι­κα­σία ανα­τέ­θηκε στο ΤΑΙΠΕΔ, παρότι δεν έχει καμία σχετική εμπει­ρία, επειδή αυτή η πολι­τική απο­φα­σί­στηκε ότι θα ακο­λου­θη­θεί για τα περισ­σό­τερα έργα του Ταμείου Ανά­καμ­ψης. Το ΤΑΙΠΕΔ δεν πραγ­μα­το­ποί­ησε ανοι­χτούς δια­γω­νι­σμούς αλλά κοι­νο­ποί­ησε την πρό­σκληση σε 12 μεγάλες εται­ρείες του χώρου, συν ακόμα τρεις που επε­λέ­γη­σαν με κλήρωση και τους κάλεσε να υπο­βά­λουν προ­σφο­ρές σε μια «κλειστή» δια­δι­κα­σία, από την οποία ήδη έχουν προ­κύ­ψει οι πρώτοι ανά­δο­χοι.

«Ηδη έχουμε εξα­σφα­λί­σει τη συμ­βα­σιο­ποί­ηση 50 εκατ. ευρώ από το Ταμείο Ανά­καμ­ψης και αιτη­θή­καμε ακόμα 22 εκατ. ευρώ για τις αντι­πυ­ρι­κές ζώνες σε πέντε αρχαιο­λο­γι­κούς χώρους, καθα­ρι­σμούς σε περια­στικά δάση και άλση (Συγγρού, Λυκα­βηττό, Ποικίλο Ορος) και εκα­τέ­ρω­θεν των οδικών δικτύων, παρεμ­βά­σεις γύρω από οικι­σμούς», εξηγεί ο υφυ­πουρ­γός Περι­βάλ­λο­ντος Γιώργος Αμυράς. «Το πρό­γραμμα του Ταμείου Ανά­καμ­ψης είναι φέτος γεν­ναιό­δωρο αλλά έχουμε στόχο μέσω αυτού να στρέ­ψουμε τους εργο­λά­βους πρα­σί­νου στην αξιο­ποί­ηση της καύ­σι­μης ύλης, δηλαδή να δημιουρ­γή­σουμε μια νέα αγορά αυτο­χρη­μα­το­δό­τη­σης των καθα­ρι­σμών. Γι’ αυτό και η υποβολή πρό­τα­σης αξιο­ποί­η­σης της καύ­σι­μης ύλης ήταν όρος στην επιλογή ανα­δό­χων». Ερω­τώ­με­νος για τα ιδιω­τικά δάση (στα οποία η πολι­τεία δεν μπορεί να παρέμ­βει χωρίς άδεια), ο κ. Αμυράς υπο­στη­ρί­ζει ότι οι ιδιώτες θα καλού­νται να κάνουν μόνοι τους καθα­ρι­σμούς και, αν δεν το πράτ­τουν, θα παρεμ­βαί­νει η πολι­τεία. «Εγινε ήδη με έναν ανα­γκα­στικό δασικό συνε­ται­ρι­σμό στη Βόρεια Εύβοια», ανα­φέ­ρει.

3. Τέλος, αντι­πυ­ρι­κές παρεμ­βά­σεις οργα­νώ­νο­νται και σε δέκα αρχαιο­λο­γι­κούς χώρους: Αρχαία Ολυμπία, Επί­δαυρο, Μυστρά, Ναό Επι­κού­ριου Απόλ­λωνα, Μυκήνες, Ναό Αφαίας, Αρχαία Μεσσήνη, Δελφούς, Ηραίο Σάμου και κάστρο Πλα­τα­μώνα. Μεικτές επι­τρο­πές με ειδι­κούς από το υπουρ­γείο Πολι­τι­σμού, την πυρο­σβε­στική και το υπουρ­γείο Πολι­τι­κής Προ­στα­σίας πραγ­μα­το­ποί­η­σαν αυτο­ψίες και πρό­τει­ναν μέτρα ασφά­λειας και πυρο­προ­στα­σίας τα οποία όταν ορι­στι­κο­ποι­η­θούν θα κληθεί να εφαρ­μό­σει το ΥΠΠΟ (για παρά­δειγμα, τοπο­θε­τή­σεις μεγα­φω­νι­κών για ειδο­ποί­ηση επι­σκε­πτών, συντή­ρηση – προ­σθήκη κρουνών, ειδική μέριμνα για τα ΑμεΑ κ.ά.). Ειδικά για τους αρχαιο­λο­γι­κούς χώρους Αρχαίας Ολυ­μπίας και Δελφών έχει ζητηθεί από το ευρω­παϊκό πρό­γραμμα Copernicus πλήρης χαρ­το­γρα­φική ανάλυση του κιν­δύ­νου και προ­τά­σεις μέτρων για την άρση του. Εξω από πέντε αρχαιο­λο­γι­κούς χώρους, σε ακτίνα 100 μέτρων, το υπουρ­γείο Περι­βάλ­λο­ντος θα δια­νοί­ξει προ­στα­τευ­τι­κές ζώνες.

Περισ­σό­τερα εναέρια μέσα πυρό­σβε­σης και θεσμο­θέ­τηση του «αντιπύρ»

«Φέτος ο κρα­τι­κός μηχα­νι­σμός έχει κινηθεί γρη­γο­ρό­τερα από κάθε άλλη χρονιά», υπο­στη­ρί­ζει ο Χρήστος Στυ­λια­νί­δης, υπουρ­γός Κλι­μα­τι­κής Κρίσης και Πολι­τι­κής Προ­στα­σίας. «Ηδη από τον χειμώνα έχουν πραγ­μα­το­ποι­η­θεί περισ­σό­τε­ρες από δέκα συσκέ­ψεις με τη συμ­με­τοχή υπουρ­γών και της ηγεσίας της Αστυ­νο­μίας, της Πυρο­σβε­στι­κής Υπη­ρε­σίας και του ΓΕΕΘΑ με σκοπό τον καλύ­τερο συντο­νι­σμό όλων. Τα κύρια σημεία της φετινής μας προ­σπά­θειας είναι πέντε.

Πρώτον, ξεκι­νή­σαμε γρήγορα με την ενερ­γο­ποί­ηση του υπουρ­γείου Εσω­τε­ρι­κών και των δήμων, των υπουρ­γείων Περι­βάλ­λο­ντος και Πολι­τι­σμού για τον καθα­ρι­σμό δασών και τη δημιουρ­γία αντι­πυ­ρι­κών ζωνών σε δάση και αρχαιο­λο­γι­κούς χώρους, ώστε να βοη­θή­σουμε το έργο της Πυρο­σβε­στι­κής το καλο­καίρι.

Δεύ­τε­ρον, επι­τέ­λους φέραμε στο ίδιο τραπέζι πυρο­σβέ­στες και δασι­κούς υπαλ­λή­λους. Προ­σπα­θούμε να δημιουρ­γη­θεί μια νέα ώσμωση ανάμεσα στους βασι­κούς εμπλε­κο­μέ­νους που για χρόνια βρί­σκο­νταν «μακριά».

Τρίτον, θα έχουμε περισ­σό­τερα και πιο απο­τε­λε­σμα­τικά εναέρια μέσα πυρό­σβε­σης από κάθε άλλη χρονιά.

Τέταρ­τον, θα συντο­νί­σουμε για πρώτη φορά τα τοπικά στοι­χεία της διοί­κη­σης μέσα από συγκε­κρι­μένα πρω­τό­κολλα ενερ­γειών.

Πέμπτον, θα πραγ­μα­το­ποι­η­θούν πολλές ασκή­σεις στο πεδίο, σε περιο­χές με αυξη­μένη επι­κιν­δυ­νό­τητα. Ηδη έχουν προ­γραμ­μα­τι­στεί οι πρώτες στη Σιθωνία και στον Θεολόγο. Να σημειω­θεί ότι χάρη στη συν­δρομή του ΓΕΕΘΑ θα αυξη­θούν κατα­κό­ρυφα οι περι­πο­λίες δασο­φύ­λα­ξης ιδίως στην Αττι­κο­βοιω­τία και την Πελο­πόν­νησο, ενώ ενδέ­χε­ται να μετα­φερ­θούν δυνά­μεις πυρό­σβε­σης και στρα­τιώ­τες από τις αρχές του καλο­και­ριού στις πιο επι­κίν­δυ­νες περιο­χές.

Τέλος, προ­χω­ρούμε σε μια σειρά από συμπλη­ρώ­σεις του θεσμι­κού πλαι­σίου, που θα διευ­κο­λύ­νουν την αντι­πυ­ρική προ­στα­σία. Θα κάνουμε τα πάντα όχι μόνο για να μην επα­να­λη­φθεί κατα­στροφή σαν την περυ­σινή, αλλά και για να αλλά­ξουμε σελίδα στην αντι­πυ­ρική προ­στα­σία». Οι θεσμι­κές αλλαγές που προ­ω­θού­νται από το υπουρ­γείο Πολι­τι­κής Προ­στα­σίας και τα άλλα συναρ­μό­δια υπουρ­γεία αφορούν διάφορα θέματα. Ηδη δημο­σιεύ­θηκε (ΦΕΚ Β1301) η φετινή πυρο­σβε­στική διάταξη για τον καθα­ρι­σμό οικο­πέ­δων σε περιο­χές εντός σχεδίου και την επιβολή προ­στί­μου (εκτός από τον κατα­λο­γι­σμό του κόστους) σε όσες περι­πτώ­σεις ο ιδιο­κτή­της ή νομέας δεν αντα­πο­κρι­θεί και τον καθα­ρι­σμό κάνει ο δήμος (πρό­στιμο 0,50 ευρώ/τ.μ. συν το κόστος του καθα­ρι­σμού). Επίσης πρό­κει­ται με ρύθμιση να δοθεί απευ­θείας στους περι­φε­ρειάρ­χες η εξου­σιο­δό­τηση να ζητούν απα­γό­ρευση εισόδου σε δάση κάθε φορά που ο ημε­ρή­σιος χάρτης επι­κιν­δυ­νό­τη­τας βρί­σκε­ται στο 4 (συζη­τεί­ται και το 3) και η δυνα­τό­τητα επι­βο­λής προ­στί­μου έως 3.000 ευρώ για παρά­νο­μες δρα­στη­ριό­τη­τες (λ.χ. άναμμα φωτιάς) κατά τη διάρ­κεια αυτών των απα­γο­ρεύ­σεων. Επίσης μελε­τά­ται ο τρόπος «θεσμο­θέ­τη­σης» του «αντιπύρ» ως μεθόδου πυρό­σβε­σης, κάτι που σήμερα γίνεται μεν στην πράξη από έμπει­ρους πυρο­σβέ­στες, αλλά απα­γο­ρεύ­ε­ται. Πρό­κει­ται για μια μέθοδο ανά­σχε­σης πυρ­κα­γιάς, η οποία βασί­ζε­ται στην ελεγ­χό­μενη καύση της έκτασης που βρί­σκε­ται μπροστά από αυτή και η οποία χρη­σι­μο­ποιεί­ται σε χώρες όπως η Πορ­το­γα­λία και η Ισπανία.

Τέλος, υπό ανα­θε­ώ­ρηση βρί­σκε­ται το προ­ε­δρικό διά­ταγμα του 1980 με το οποίο ορί­στη­καν οι περιο­χές που είναι ευαί­σθη­τες σε πυρ­κα­γιά. Οπως εξηγεί στην «Κ» ο γενικός γραμ­μα­τέας Πολι­τι­κής Προ­στα­σίας Βασίλης Παπα­γε­ωρ­γίου, πρό­κει­ται για μια ιδιαί­τερα σύνθετη εργασία καθώς ο νέος πίνακας περιο­χών θα καταρ­τι­στεί με βάση όχι μόνο τα νεότερα στα­τι­στικά και πραγ­μα­τικά στοι­χεία (έχουν μεσο­λα­βή­σει 40 χρόνια κατά τα οποία οικι­σμοί επε­κτά­θη­καν, εκτά­σεις άλλαξαν χρήση κ.λπ.), αλλά συνε­κτι­μώ­ντας στα­τι­στικά στοι­χεία από τους χάρτες πρό­βλε­ψης κιν­δύ­νου πυρ­κα­γιάς, τις περιο­χές που έχουν κηρυ­χθεί ανα­δα­σω­τέες βάσει των δασικών χαρτών, το υψό­με­τρο, την επαφή δάσους – οικι­σμών και άλλα στοι­χεία.

«Θέλουμε να κατα­λή­ξουμε μετά από ανάλυση στον πραγ­μα­τικό βαθμό τρω­τό­τη­τας των περιο­χών. Παράλ­ληλα, με βάση αυτόν να συντο­νί­σουμε τη διοί­κηση – στόχος μας είναι να γνω­ρί­ζει του­λά­χι­στον μία ημέρα νωρί­τερα ότι πρέπει να βρί­σκε­ται σε επι­φυ­λακή. Τέλος, οργα­νώ­νουμε μια εκστρα­τεία ενη­μέ­ρω­σης με δύο σκέλη: το πρώτο θα αφορά μέτρα αυτο­προ­στα­σίας των πολιτών και της περιου­σίας τους. Και το δεύτερο θα αφορά τις ακού­σιες πυρ­κα­γιές, ώστε να ευαι­σθη­το­ποι­ή­σουμε τον κόσμο για το πόσο εύκολο είναι να συμβεί ένα κατα­στρο­φικό λάθος», λέει ο κ. Παπα­γε­ωρ­γίου. «Εντέλει, με τη συνερ­γα­σία όλων των συναρ­μό­διων υπουρ­γείων θέλουμε να αλλά­ξουμε το βάρος από 80-20 υπέρ της κατα­στο­λής σε 60-40».

Τέλος, σε λίγες ημέρες ανα­κοι­νώ­νο­νται τα απο­τε­λέ­σματα για την επιλογή των πρώτων 500 ατόμων που θα εργα­στούν τα επόμενα επτά έτη ως «δασο­κο­μά­ντος». Στόχος είναι η ταχεία εκπαί­δευσή τους προ­κει­μέ­νου στις αρχές Ιουνίου να είναι ενεργοί.

Πηγή kathimerini.gr

Γιώργος Λιάλιος