M. Kάνταρου, σύμβουλος ψυχικής υγείας: «Η εύθραυστη ψυχολογία των παιδιών δοκιμάζεται στην περίοδο του εγκλεισμού»

Η εύ­θραυ­στη ψυ­χο­λο­γία ενη­λί­κων και εφή­βων, δο­κι­μά­ζε­ται σκλη­ρά στην πε­ρί­ο­δο του εγκλει­σμού, με την απο­κο­πή τους από το σχο­λι­κό πε­ρι­βάλ­λον τον τε­λευ­ταίο χρόνο να έχει επι­φέ­ρει ση­μα­ντι­κές επι­πτώ­σεις.

Σύμ­φω­να με πα­νελ­λα­δι­κή έρευ­να σε δη­μό­σια σχο­λεία, στην οποία με­τεί­χαν 2.548 μα­θη­τές και 963 κα­θη­γη­τές, οι τρεις στους τέσ­σε­ρις κα­θη­γη­τές δή­λω­σαν πως έχουν αντι­λη­φθεί ότι η κα­ρα­ντί­να και η απου­σία από τη ζω­ντα­νή τάξη έχει επι­φέ­ρει αρ­νη­τι­κές ψυ­χο­λο­γι­κές συ­νέ­πειες στους μα­θη­τές τους. Οι μα­θη­τές μί­λη­σαν για άγχος, ψυ­χι­κή εξά­ντλη­ση, αί­σθη­μα ρου­τί­νας, πλήξη, μο­να­ξιά, φόβο, θλίψη, θυμό.

Η σύμ­βου­λος ψυ­χι­κής υγεί­ας/ψυ­χο­θε­ρα­πεύ­τρια ενη­λί­κων & εφή­βων, ΜΑ in Clinical Counseling Psychology, κ. Μίνα Κά­ντα­ρου στην συ­νέ­ντευ­ξή της σή­με­ρα στην «δη­μο­κρα­τι­κή», δίνει πο­λύ­τι­μες συμ­βου­λές για το πώς παι­διά και γο­νείς μπο­ρούν να πε­ρά­σουν αυτόν τον σκό­πε­λο όσο πιο ανώ­δυ­να γί­νε­ται, για το πώς όλη αυτή η κα­τά­στα­ση έχει επη­ρε­ά­σει την ψυ­χο­λο­γία των μα­θη­τών και τι μπο­ρούν να κά­νουν για να απε­γκλω­βι­στούν, ενώ μιλά και για το με­γά­λοι στοί­χη­μα της επό­με­νης ημέ­ρας, όταν ο κο­ρω­νο­ϊ­ός θα είναι πια πα­ρελ­θόν από την κα­θη­με­ρι­νό­τη­τά μας.

• Κυρία Κά­ντα­ρου, θα ήθελα να ξε­κι­νή­σου­με τη συ­νέ­ντευ­ξη, κά­νο­ντας έναν απο­λο­γι­σμό για το ένα έτος ου­σια­στι­κά εφαρ­μο­γής της τη­λεκ­παί­δευ­σης στα σχο­λεία, με μικρά δια­λείμ­μα­τα. Τι ση­μα­το­δό­τη­σε αρ­χι­κά αυτή η αλ­λα­γή, για την ψυ­χο­λο­γία των παι­διών;

Η τη­λεκ­παί­δευ­ση αρ­χι­κά ήταν κάτι πολύ πρω­τό­γνω­ρο και αρ­κε­τά ξαφ­νι­κό για τα παι­διά όπως και για τους γο­νείς που έπρε­πε να τα κα­θο­δη­γή­σουν. Δεν ήταν εύ­κο­λη δια­δι­κα­σία μιας που δεν είναι όλα τα παι­διά και ει­δι­κά οι νε­ό­τε­ρες ηλι­κί­ες εξοι­κειω­μέ­να με την τε­χνο­λο­γία σε τέ­τοιο βαθμό. Το ίδιο ισχύ­ει και για πολ­λούς γο­νείς. Για τα πε­ρισ­σό­τε­ρα παι­διά δη­μιούρ­γη­σε άγχος καθώς δεν μπο­ρού­σαν αρ­χι­κά να κα­τα­λά­βουν τι ακρι­βώς είναι η τη­λεκ­παί­δευ­ση, πώς θα εφαρ­μο­στεί και αν θα είναι λει­τουρ­γι­κή μιας που κάτι πα­ρό­μοιο δεν έχει ξα­να­ε­φαρ­μο­στεί. Πα­ράλ­λη­λα βί­ω­ναν και βιώ­νουν ακόμα την ανη­συ­χία που έχει φέρει στη ζωή μας αυτή η κα­τά­στα­ση της παν­δη­μί­ας. Όπως και για τους ενή­λι­κες ήταν ένα σοκ και έτσι και για τα παι­διά δη­μιούρ­γη­σε συ­ναι­σθή­μα­τα φόβου και ανα­σφά­λειας.

• Στη διάρ­κεια του ενός έτους, μπο­ρού­με να προσ­διο­ρί­σου­με τις επι­πτώ­σεις στην ψυ­χο­λο­γία των παι­διών εξαι­τί­ας της απο­κο­πής τους από το σχο­λι­κό πε­ρι­βάλ­λον;

Μια τέ­τοια από­το­μη αλ­λα­γή της κα­θη­με­ρι­νό­τη­τας, με την μορφή της απο­κο­πής και της κοι­νω­νι­κής απο­στα­σιο­ποί­η­σης η οποία διαρ­κεί για με­γά­λο χρο­νι­κό διά­στη­μα, είναι φυ­σι­κό να δυ­σκο­λεύ­ει την συ­γκέ­ντρω­ση/συμ­με­το­χή των παι­διών στα μα­θή­μα­τα και να δη­μιουρ­γεί αρ­νη­τι­κές επι­πτώ­σεις στην διά­θε­σή τους. Το ό,τι είναι στο σπίτι και όχι στο σχο­λείο, αυ­το­μά­τως τα απο­προ­σα­να­το­λί­ζει μιας και τα ερε­θί­σμα­τα που λαμ­βά­νουν είναι αρ­κε­τά δια­φο­ρε­τι­κά από αυτά που συ­να­ντούν στο σχο­λι­κό τους πε­ρι­βάλ­λον. Τα παι­διά προ­σπα­θούν να συ­νε­χί­σουν να πα­ρα­κο­λου­θούν τα μα­θή­μα­τα μέσω της τη­λεκ­παί­δευ­σης και ένα χρόνο μετά δεν τους είναι πια και­νούρ­γιο. Απο­δέ­χτη­καν τα νέα δε­δο­μέ­να χωρίς αυτό να ση­μαί­νει βέ­βαια ότι τα προ­τι­μούν. Τους λεί­πει η συ­να­να­στρο­φή με τους συμ­μα­θη­τές τους στα θρα­νία, στα δια­λείμ­μα­τα κτλ. Είναι φυ­σιο­λο­γι­κό μια τέ­τοια μα­κρο­χρό­νια κα­τά­στα­ση να επη­ρε­ά­ζει την ψυ­χο­λο­γία των παι­διών και να τους δυ­σκο­λεύ­ει την κα­θη­με­ρι­νό­τη­τα.

• Θα λέ­γα­τε ότι οι επι­πτώ­σεις δια­φέ­ρουν ανα­λό­γως της ηλι­κί­ας; Οι μα­θη­τές των δη­μο­τι­κών, των γυ­μνα­σί­ων και των λυ­κεί­ων βιώ­νουν δια­φο­ρε­τι­κά αυτή την αλ­λα­γή στον τρόπο εκ­παί­δευ­σης;

Η δυ­σκο­λία στη συ­γκέ­ντρω­ση είναι ίδια σε όλες τις ηλι­κί­ες. Στα παι­διά του δη­μο­τι­κού είναι ακόμη πιο δύ­σκο­λη γιατί συ­νή­θως είναι πιο ζωηρά και δεν μπο­ρούν να αντι­λη­φθούν την κα­τά­στα­ση όπως τα με­γα­λύ­τε­ρα σε ηλι­κία παι­διά. Είναι απο­λύ­τως φυ­σιο­λο­γι­κό να συμ­βαί­νει αυτό. Το μόνο που αλ­λά­ζει είναι οι λόγοι που τους απο­σπούν την προ­σο­χή. Για πα­ρά­δειγ­μα τα παι­διά του δη­μο­τι­κού θέ­λουν να παί­ξουν με τα παι­χνί­δια τους στο σπίτι ή να συ­να­να­στρέ­φο­νται συ­νε­χώς με τους γο­νείς τους, πλήτ­τουν να κά­θο­νται μπρο­στά σε μια οθόνη για τόσες ώρες. Αντι­θέ­τως ένα παιδί στο γυ­μνά­σιο ή λύ­κειο προ­τι­μά­ει να μι­λά­ει στο τη­λέ­φω­νο με την παρέα του, να είναι στα social media ή να βγει μια βόλτα.

• Οι μα­θη­τές της τρί­της Λυ­κεί­ου, έχουν επι­πλέ­ον και την βά­σα­νο των πα­νελ­λα­δι­κών εξε­τά­σε­ων, που ούτως ή άλλως είναι από μόνη της εξαι­ρε­τι­κά αγ­χω­τι­κή δια­δι­κα­σία. Πόσο έχει επη­ρε­ά­σει η δια­δι­κα­σία της κα­ρα­ντί­νας και της τη­λεκ­παί­δευ­σης την ψυ­χο­λο­γία των παι­διών ενό­ψει και της δο­κι­μα­σί­ας που έχουν μπρο­στά τους;

Από το πάλαι ποτέ, η προ­ε­τοι­μα­σία για τις πα­νελ­λή­νιες δη­μιουρ­γού­σε άγχος στα παι­διά της τρί­της λυ­κεί­ου. Είναι η ηλι­κία που κά­νουν όνει­ρα για το μέλ­λον τους και την επαγ­γελ­μα­τι­κή πο­ρεία που επι­θυ­μούν να ακο­λου­θή­σουν τε­λειώ­νο­ντας το σχο­λείο. Έχουν συ­νη­θί­σει σε ένα πρό­γραμ­μα που πε­ρι­λαμ­βά­νει πολύ διά­βα­σμα και συ­να­να­στρο­φή με φρο­ντι­στή­ρια, συ­νή­θειες οι οποί­ες έχουν αλ­λά­ξει ρι­ζι­κά με αυτήν την νέα πραγ­μα­τι­κό­τη­τα των πε­ριο­ρι­σμών που βιώ­νουν. Οι απαι­τή­σεις έχουν αυ­ξη­θεί και κάτω από αυτές τις συν­θή­κες τα παι­διά δυ­σκο­λεύ­ο­νται να λει­τουρ­γή­σουν δη­μιουρ­γι­κά. Η παν­δη­μία αυτή έχει φέρει τα πάνω κάτω, δη­μιουρ­γώ­ντας μια αβέ­βαιη κα­τά­στα­ση για όλους πόσω μάλ­λον για αυτά τα παι­διά που έχουν να αντι­με­τω­πί­σουν τις πα­νελ­λή­νιες εξε­τά­σεις με τέ­τοιο πρω­τό­γνω­ρο τρόπο. Όλη αυτή η κα­τά­στα­ση έχει απο­προ­σα­να­το­λί­σει τα παι­διά, επη­ρε­ά­ζο­ντας την αυ­το­πε­ποί­θη­σή τους για την τε­λι­κή επί­τευ­ξη των στό­χων τους.

• Σε αυτή την πε­ρί­πτω­ση, τι θα συμ­βου­λεύ­α­τε τους μα­θη­τές;

Θα συμ­βού­λευα τους μα­θη­τές να μην το βά­λουν κάτω! Να δώ­σουν τον κα­λύ­τε­ρό τους εαυτό και να κά­νουν ό,τι μπο­ρούν για να ξε­πε­ρά­σουν αυτό το εμπό­διο. Να μην δι­στά­σουν να ζη­τή­σουν βο­ή­θεια από τον κοι­νω­νι­κό τους πε­ρί­γυ­ρο έτσι ώστε να πα­λέ­ψουν την πρό­κλη­ση αυτή. Με ψυ­χραι­μία, ορ­γά­νω­ση ερ­γα­σί­ας και θε­τι­κή προ­σέγ­γι­ση, βήμα βήμα να κα­τα­φέ­ρουν να πε­τύ­χουν τους στό­χους τους, προ­στα­τεύ­ο­ντας τον εαυτό τους έτσι ώστε να μην εξα­ντλη­θούν. Να τρέ­φο­νται σωστά, να αλ­λά­ζουν πα­ρα­στά­σεις (πχ. ένας πε­ρί­πα­τος), να κά­νουν δια­λείμ­μα­τα στη διάρ­κεια της με­λέ­της και να κοι­μού­νται σωστά. Η φρο­ντί­δα του εαυ­τού είναι βα­σι­κή. Δεν χρειά­ζο­νται ακρό­τη­τες.

• Υπάρ­χει η τάση κυρία Κά­ντα­ρου, να βλέ­που­με και να ερ­μη­νεύ­ου­με συ­νή­θως από τη σκο­πιά των ενη­λί­κων την υφι­στά­με­νη κα­τά­στα­ση. Θα θέ­λα­με να μας βοη­θή­σε­τε να δούμε και την σκο­πιά των παι­διών, πώς φα­ντά­ζει όλο αυτό στα μάτια τους και πώς μπο­ρούν οι γο­νείς να τα βοη­θή­σουν να το πε­ρά­σουν όσο πιο ανώ­δυ­να γί­νε­ται.

Τα παι­διά πολ­λές φορές νιώ­θουν πιε­σμέ­να και ότι οι με­γά­λοι δεν τα κα­τα­λα­βαί­νουν. Νιώ­θουν ότι απαι­τού­νται πολλά από εκεί­να και ει­δι­κά αυτήν την πε­ρί­ο­δο πιέ­ζο­νται πα­ρα­πά­νω λόγω της κα­τά­στα­σης. Στε­ρού­νται φί­λους, δρα­στη­ριό­τη­τες, εμπει­ρί­ες, κτλ. Θα βοη­θού­σε να δεί­χνουν κα­τα­νό­η­ση οι γο­νείς στα παι­διά τους, να τα ακού­νε πε­ρισ­σό­τε­ρο και να προ­σπα­θούν να βρί­σκουν λύ­σεις μαζί στις δυ­σκο­λί­ες.

• Ποιο θα λέ­γα­τε ότι είναι το με­γα­λύ­τε­ρο λάθος που κά­νουν οι γο­νείς αυτή την πιε­στι­κή πε­ρί­ο­δο χωρίς να το αντι­λαμ­βά­νο­νται και πώς μπο­ρούν να το διορ­θώ­σουν;

Αυτό που άθελά τους πολ­λοί γο­νείς έκα­ναν στην αρχή της παν­δη­μί­ας αλλά και τώρα είναι να με­τα­φέ­ρουν στα παι­διά τους τις δικές τους φο­βί­ες. Τόσες συ­ζη­τή­σεις που έχουν ακού­σει τα παι­διά, αρ­χί­σα­νε να απο­κτούν άγχος, φο­βί­ες αλλά και ενο­χές. Ενα πα­ρά­δειγ­μα αυτού είναι ότι θα με­τα­φέ­ρουν τον κο­ρω­νοϊο και θα βλά­ψουν τους συγ­γε­νείς τους, ει­δι­κά τους ηλι­κιω­μέ­νους… Μι­λή­στε με τα παι­διά σας για τις φο­βί­ες που μπο­ρεί να έχουν, κα­θη­συ­χά­ζο­ντάς τα. Επί­σης θα βοη­θού­σε να προ­σέ­χουν πώς μι­λά­νε μπρο­στά στα παι­διά, ει­δι­κά μπρο­στά στα παι­διά του δη­μο­τι­κού.

• Αφή­νο­ντας πίσω την παν­δη­μία, ποιο θα είναι το πρώτο πράγ­μα για το οποίο θα πρέ­πει να με­ρι­μνή­σουν οι γο­νείς ως προς την ψυ­χο­λο­γία των παι­διών τους;

Αφού με το καλό τε­λειώ­σουν όλα αυτά, στό­χος των γο­νιών θα πρέ­πει να είναι να νιώ­σουν πάλι τα παι­διά τους ότι είναι ασφα­λή και να τα συγ­χα­ρούν για την μάχη που δώ­σα­νε και αυτά με τον δικό τους τρόπο. Να το­νί­σουν ότι βγή­καν νι­κη­τές έτσι ώστε να ανε­βεί η αυ­το­πε­ποί­θη­σή τους. Το αξί­ζουν άλ­λω­στε! Είναι πολύ ση­μα­ντι­κό επί­σης να επα­νέλ­θει η ελευ­θε­ρία τους και η κα­νο­νι­κό­τη­τα στο πρό­γραμ­μά τους για να ξα­να­νιώ­σουν εμπι­στο­σύ­νη και να πι­στέ­ψουν ότι όλη αυτή η κα­τά­στα­ση τε­λεί­ω­σε.

• Μπο­ρούν οι γο­νείς να υπο­στη­ρί­ξουν τη δια­δι­κα­σία που μας πε­ρι­γρά­ψα­τε, με δε­δο­μέ­νο ότι την επό­με­νη ημέρα θα έχουν και οι ίδιοι να αντι­με­τω­πί­σουν ου­σια­στι­κά προ­βλή­μα­τα στην κα­θη­με­ρι­νό­τη­τά τους;

Θεωρώ ότι η απά­ντη­ση στην προη­γού­με­νη ερώ­τη­ση ισχύ­ει και για τους ενή­λι­κες οπότε είναι κάτι που θα βιώ­νε­ται συ­νο­λι­κά μέσα στην οι­κο­γέ­νεια. Μαζί θα επα­να­φέ­ρουν την ισορ­ρο­πία στην κα­θη­με­ρι­νό­τη­τά τους και μέρα με την μέρα θα ενι­σχύ­ο­νται τα επί­πε­δα της θε­τι­κής τους ψυ­χο­λο­γί­ας.