Τένια Μακρή, ψυχολόγος-συγγραφέας: «Η κλιμάκωση περιστατικών νεανικής παραβατικότητας είναι ‘μαχαιριά’ στον κοινωνικό ιστό»

Κυρία Μακρή, να ξεκι­νή­σουμε με την νεανική παρα­βα­τι­κό­τητα η οποία παρου­σιά­ζει μια έκρηξη στο τελευ­ταίο διά­στημα. Είδαμε πολλά κρού­σματα σε πολλές περιο­χές της χώρας. Πού το απο­δί­δετε; Τι συμ­βαί­νει και ποιοι είναι οι λόγοι που οδηγούν ένα παιδί σε τέτοιες πράξεις;

Εκείνο το οποίο βλέ­πουμε τον τελευ­ταίο καιρό, είναι ότι υπάρχει μια κλι­μά­κωση. Βλέ­πουμε αυτά τα φαι­νό­μενα από την εποχή του εγκλει­σμού κι έπειτα, οπότε αφε­θή­καμε ελεύ­θε­ροι. Πέρσι, τα περι­στα­τικά σημεί­ω­σαν μια κλι­μά­κωση ενώ φέτος, ξεκί­νη­σαν από το καλο­καίρι και συνε­χί­ζο­νται τώρα, με την έναρξη της σχο­λι­κής χρονιάς. Εκείνο το οποίο επίσης παρα­τη­ρεί­ται φέτος, είναι ότι αυτή η κλι­μά­κωση δεν έχει να κάνει μόνο σε αριθμό συμ­βά­ντων αλλά κατα­γρά­φε­ται και σε πολύ νεα­ρό­τε­ρες ηλικίες. Ένα ακόμη στοι­χείο, είναι ότι εμπλέ­κο­νται και τα κορί­τσια σε αυτά τα περι­στα­τικά. Συνεπώς, έχουμε να κάνουμε με ένα φαι­νό­μενο, που την εξήγηση θα πρέπει να την ανα­ζη­τή­σουμε, αφενός στον οικο­γε­νειακό ιστό, αφε­τέ­ρου στο τι ρόλο μπορεί να παίξει το κοι­νω­νικό σύνολο, σε αυτούς τους νέους ανθρώ­πους.

Είδαμε ότι κατά την διάρ­κεια του εγκλει­σμού, η ελλη­νική οικο­γέ­νεια είχε πολλούς κρα­δα­σμούς. Κι αυτό γιατί τα προ­βλή­ματα που είχαν οι άνθρω­ποι, συνή­θι­σαν να εξο­μα­λύ­νο­νται με εξω­τε­ρι­κές δράσεις, ενώ με τον εγκλει­σμό, τα μετέ­φε­ραν μέσα στο σπίτι. Σημειώ­θηκε αύξηση της ενδο­οι­κο­γε­νεια­κής βίας, με τα παιδιά να είναι παρα­τη­ρη­τές. Η βία δεν αφορά μόνον στον πατέρα και στη μητέρα αλλά αυτό, επε­κτεί­νε­ται και στα παιδιά.

Από την άλλη, τα παιδιά έχασαν την κοι­νω­νι­κό­τητά τους, δηλαδή δεν πήγαι­ναν σχολείο, δεν ήταν με τους φίλους τους και τελικά, το δια­δί­κτυο έγινε ο φίλος τους. Επι­κοι­νω­νού­σαν δια­δι­κτυακά κι επο­μέ­νως, όλη την ένταση της παρα­βα­τι­κό­τη­τας –η οποία, έτσι κι αλλιώς υπάρχει στην εφηβεία- την έβγαζαν μέσα από την κοι­νω­νική τους δικτύ­ωση, με οποια­δή­ποτε μορφή.

Όταν λοιπόν, βγήκαν έξω ξανά (μετά τον εγκλει­σμό) και άρχισαν να βρί­σκο­νται μεταξύ τους σε κοι­νω­νικό επίπεδο, όλο τον θυμό τον οποίο είχαν συγκε­ντρώ­σει από την ανυ­παρ­ξία του οικο­γε­νεια­κού ιστού, από το ό,τι έχασαν τον σεβασμό με τους γονείς τους, τα παιδιά έμειναν ανερ­μά­τι­στα. Το σχολείο σήκωσε ψηλά τα χέρια χωρίς να μπορεί να εμπλα­κεί στα ενδο­οι­κο­γε­νειακά. Όπως είπαμε, η παρα­βα­τι­κό­τητα είναι χαρα­κτη­ρι­στικό της εφη­βείας. Το δυσά­ρε­στο είναι πως βλέ­πουμε την παρα­βα­τι­κό­τητα να εμφα­νί­ζε­ται σε πολύ νεαρές ηλικίες και το χει­ρό­τερο είναι ότι οι πράξεις τους… βιντε­ο­σκο­πού­νται. Με αυτό τον τρόπο, ανα­βιώ­νουν την πράξη τους και βγάζουν όλο τον θυμό τους με το να το βλέπουν να συμ­βαί­νει. Βλέπουν τον εαυτό τους να γίνεται ήρωας ή ηρωίδα, ότι για ένα μικρό διά­στημα, αυτός/ή έχει τον αρχη­γικό ρόλο άρα ελέγχει την κατά­σταση κι αυτό, είναι εκείνο που τους κάνει και ικα­νο­ποιού­νται. Γιατί συμ­βαί­νει αυτό; Διότι δεν απο­λαμ­βά­νουν της εμπι­στο­σύ­νης μέσα στο σπίτι ή στο σχολείο, δεν παίρ­νουν την αξία που τους ανήκει.

Οι γονείς θεωρούν ότι είναι καλοί, επειδή εργά­ζο­νται και παρέ­χουν τα πάντα στα παιδιά (για το φαγητό, για να έχουν το καλύ­τερο κινητό τηλέ­φωνο κ.ο.κ.) χωρίς όμως να υπάρχει η συναι­σθη­μα­τική επι­κοι­νω­νία.

Άρα λοιπόν, έχουμε παιδιά τα οποία μεγα­λώ­νουν χωρίς να έχουν ηθικούς φραγ­μούς, έχοντας ξεχάσει τις αξίες τους, οι οποίες δεν έχουν καμία σημασία. Όλο αυτό, βγαίνει με έναν άκρατο θυμό που λέει ‘δεν είμαι σημα­ντι­κός/ή και θα κάνω οτι­δή­ποτε για να απο­δείξω ότι κι εγώ υπάρχω’.

Αυτό που ανα­φέ­ρατε ότι οι έφηβοι, όχι μόνο προ­βαί­νουν σε πράξεις βίας, αλλά τις βιντε­ο­σκο­πούν και τις ανα­πα­ρά­γουν με διά­φο­ρους τρόπους, δείχνει ότι δεν τα ενδια­φέ­ρει που το κάνουν, αλλά δεν έχουν ούτε την αίσθηση των συνε­πειών αυτών των πράξεων –που μπορεί να είναι και ποι­νι­κής φύσεως.

Αυτό για τον έφηβο, είναι λογικό. Πιστεύει ότι είναι δικαί­ωμά του να το κάνει, ότι αυτό που κάνει δεν θα έχει νομικές συνέ­πειες από την στιγμή που ό,τι κι αν κάνει δεν έχει συνέ­πειες και μέσα στο περι­βάλ­λον του (σπίτι). Ένα παιδί που μεγα­λώ­νει χωρίς να έχει συνει­δη­το­ποι­ή­σει τη συνέ­πεια των επι­λο­γών του (όχι την τιμωρία, αλλά τη συνέ­πεια) αναμ­φι­σβή­τητα δεν μπορεί να κατα­λά­βει ότι υπάρ­χουν και κοι­νω­νι­κές / συναι­σθη­μα­τι­κές συνέ­πειες σε αυτό που κάνει. Όταν το παιδί μεγα­λώ­νει ανερ­μά­τι­στο και πιστεύει πως μπορεί να κάνει ό,τι θέλει διότι ο γονιός έχοντας ενοχές, δεν του μαθαί­νει τις συνέ­πειες των πράξεών του. Η συνέ­πεια μαθαί­νε­ται και καλ­λιερ­γεί­ται σιγά σιγά. Το παιδί πρέπει να μάθει ότι υπάρχει ένα σύνολο σεβα­σμού.

Τι πιστεύ­ετε ότι πρέπει να γίνει και τι προ­τεί­νετε εσείς;

Πρέπει να δούμε τι συμ­βαί­νει στην ελλη­νική οικο­γέ­νεια. Για ποιο λόγο η οικο­γέ­νεια, έχει χάσει το σκοπό της. Γιατί η οικο­γέ­νεια απο­τε­λεί το πρω­ταρ­χικό κύτταρο; Για να δημιουρ­γού­νται άνθρω­ποι, να μεγα­λώ­νουν μέσα σε ασφά­λεια, να τους δίδο­νται ευκαι­ρίες να ανα­πτύ­ξουν τις δυνα­τό­τη­τές τους, ούτως ώστε να παρα­δί­δουμε εμείς οι γονείς (που με δική μας ευθύνη, φέρ­νουμε παιδιά στον κόσμο) να παρα­δί­δουμε ανθρώ­πους που θα συνε­χί­σουν τον κόσμο.

Αν λοιπόν αυτή η συνει­δη­τό­τητα δεν υπάρχει, και το να απο­κτή­σουμε παιδί είναι είτε ένα τυχαίο γεγονός, είτε έτσι πρέπει να γίνει σύμφωνα με τις επι­τα­γές (γι’ αυτό παντρεύ­τηκε κ.λπ.) θα πρέπει να ανα­ρω­τη­θούμε εάν όλοι μπο­ρούμε να γίνουμε γονείς. Για να γίνει κάποιος γονιός, θα πρέπει να είναι ώριμος ο ίδιος, για τον εαυτό του και τον ρόλο του. Ώριμος απέ­να­ντι στον εαυτό του, με συναι­σθη­μα­τική νοη­μο­σύνη. Δεν είναι θέμα εξυ­πνά­δας. Είναι πόσο καλά παίρ­νεις απο­φά­σεις για τον εαυτό σου και για να μην σαμπο­τά­ρεις την ζωή των ανθρώ­πων που είναι κοντά σ’ εσένα.

Η ‘κλιμάκωση’ τέτοιων περι­στα­τι­κών νεα­νι­κής παρα­βα­τι­κό­τη­τας είναι ‘μαχαιριές’ στον κοι­νω­νικό ιστό. Ο ιστός αυτός, είναι τα νέα μας παιδιά, αυτά που θα συνε­χί­σουν τον κόσμο μας. Αν εμείς που είμαστε οι κρα­τού­ντες του κόσμου, δεν τους δίνουμε το καλύ­τερο παρά­δειγμα των δικών μας επι­λο­γών, πώς θα πιστέ­ψουν ότι βαδί­ζουμε σωστά; Θα επα­να­στα­τή­σουν, θα θυμώ­σουν, θα μας δείξουν ότι δεν αισθά­νο­νται σεβασμό για την ύπαρξή τους.

Επι­πλέον, υπάρχει ηθική αδρά­νεια. Και αυτό είναι το πιο επι­κίν­δυνο. Είναι μια κατάρ­γηση, μια ισο­πέ­δωση των αξιών. Όλα ξεκι­νούν από την οικο­γέ­νεια, μετά το σχολείο και κατόπιν η κοι­νω­νική μας συνύ­παρξη.

*Η Τένια Μακρή γεν­νή­θηκε στο Βόλο. Ζει στην Αθήνα και δια­τη­ρεί γραφείο όπου προ­σφέ­ρει συμ­βου­λευ­τική βοήθεια στην οικο­γέ­νεια για προ­βλή­ματα σχέσεων μεταξύ των συζύγων, με τα παιδιά και με κάθε μέλος χωριστά.

Έχει σπου­δά­σει Κοι­νω­νική Εργασία και Εφαρ­μο­σμένη Ψυχο­λο­γία στην Ελλάδα και στην Αμερική, και είναι κάτοχος M.Sc. στην Επαγ­γελ­μα­τική Απο­κα­τά­σταση Ατόμων με Ανα­πη­ρία.

Είναι πρω­το­πό­ρος στην Ελλάδα και στην Ευρω­παϊκή Κοι­νό­τητα στον τομέα της επαγ­γελ­μα­τι­κής απο­κα­τά­στα­σης στην αγορά εργα­σίας των ατόμων με ανα­πη­ρία.

Ασχο­λή­θηκε ιδιαί­τερα με τη χρήση βοη­θη­μά­των κατά των αρχι­τε­κτο­νι­κών εμπο­δίων για την απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τερη αντι­με­τώ­πιση της καθη­με­ρι­νό­τη­τας από άτομα με ανα­πη­ρία και εργά­στηκε σε αυτό το αντι­κεί­μενο τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Ευρω­παϊκή Ένωση.

Μεταξύ άλλων, υπήρξε ιδρύ­τρια του τμή­μα­τος επαγ­γελ­μα­τι­κής απο­κα­τά­στα­σης στους Η/Υ στο Χατζη­πα­τέ­ρειο Ίδρυμα, καθώς και ιδρυ­τικό μέλος του Ιατρείου Ανα­πτυ­ξια­κής Παι­δια­τρι­κής της Α΄ Παι­δια­τρι­κής Κλι­νι­κής του Πανε­πι­στη­μίου Αθηνών στο νοσο­κο­μείο Παίδων «Αγία Σοφία».