ΥΠΕΝ: «Επιστρατεύει» την Ακαδημία Αθηνών για την πρόβλεψη των νέων κλιματικών προκλήσεων

Την Ακα­δη­μία Αθηνών και τις επι­στη­μο­νι­κές υπη­ρε­σίες της «επι­στρα­τεύει» το Υπουρ­γείο Περι­βάλ­λο­ντος και Ενέρ­γειας στο δύσκολο πεδίο της πρό­βλε­ψης των νέων κλι­μα­τι­κών προ­κλή­σεων.

Όπως προ­κύ­πτει από τα όσα ανα­φέ­ρο­νται σε επι­στη­μο­νι­κές μετρή­σεις και εκθέ­σεις, στην Ελλάδα ανα­μέ­νε­ται αύξηση της θερ­μο­κρα­σίας που φτάνει κατά μέσο όρο τους 1,2 °C έως το 2050 και τους 4,3 °C προς το τέλος του 21ου αιώνα, μείωση των βρο­χο­πτώ­σεων και μεγα­λύ­τερη ένταση των ακραίων και­ρι­κών φαι­νο­μέ­νων.

Υπό αυτό το πρίσμα κρίθηκε ανα­γκαία η κατάρ­τιση ενός δυνα­μι­κού μοντέ­λου προ­βλέ­ψεων σε βάθος χρόνου.

Ειδι­κό­τερα, υπε­γράφη Προ­γραμ­μα­τική Σύμβαση μεταξύ του Οργα­νι­σμού Φυσικού Περι­βάλ­λο­ντος και Κλι­μα­τι­κής Αλλαγής (Ο.ΦΥ.ΠΕ.Κ.Α.), του υπουρ­γείου Περι­βάλ­λο­ντος και Ενέρ­γειας, της Ακα­δη­μίας Αθηνών και του Ειδικού Λογα­ρια­σμού Κον­δυ­λίων Έρευνας (Ε.Λ.Κ.Ε.) της Ακα­δη­μίας Αθηνών, για την εκπό­νηση του έργου με τίτλο «Ανά­πτυξη ψηφια­κής Εθνικής Βάσης Κλι­μα­τι­κών δεδο­μέ­νων και προ­σο­μοιώ­σεων σε υψηλή υπο­κλι­μά­κωση για τις προ­στα­τευό­με­νες περιο­χές της Ελλάδας».

Το έργο απο­σκο­πεί στη δημιουρ­γία ψηφια­κής Εθνικής Βάσης Κλι­μα­τι­κών δεδο­μέ­νων σε τοπική κλίμακα (της τάξης του 1×1 km) για τις προ­στα­τευό­με­νες περιο­χές της Ελλάδας, η οποία θα είναι δια­θέ­σιμη για τη διε­ξα­γωγή μελετών σκο­πι­μό­τη­τας και την τρο­φο­δό­τηση πιο εξει­δι­κευ­μέ­νων μοντέ­λων όπως υδρο­λο­γι­κών και μοντέ­λων αστικής κλί­μα­κας. Η εν λόγω ψηφιακή Εθνική Βάση Κλι­μα­τι­κών δεδο­μέ­νων σε τοπική κλίμακα θα συμ­βάλ­λει στη δια­χεί­ριση των προ­στα­τευό­με­νων περιο­χών καθώς αυτές είναι οι περισ­σό­τερο ευά­λω­τες στην κλι­μα­τική κρίση και τις συν­δε­ό­με­νες με αυτή μετα­βο­λές στις μέσες τιμές των βασικών κλι­μα­τι­κών παρα­μέ­τρων αλλά κυρίως στις μετα­βο­λές των ακραίων κλι­μα­τι­κών φαι­νο­μέ­νων όπως κυμάτων, καύσωνα, ξηρα­σίας, και ραγδαίων βρο­χο­πτώ­σεων. Επι­πρό­σθετα λόγω του μεγέ­θους των περισ­σο­τέ­ρων από αυτές καθώς και της σύν­θε­της τοπο­γρα­φίας θα παρέ­χε­ται υπο­κλι­μά­κωση των κλι­μα­τι­κών μοντέ­λων.

Τα ανη­συ­χη­τικά δεδο­μένα

Στην ανα­γκαιό­τητα του έργου κατέ­ληξε το ΥΠΕΝ λαμ­βά­νο­ντας υπόψη τα παρα­κάτω δεδο­μένα:

1. Οι τάσεις θέρ­μαν­σης τα εκατό τελευ­ταία χρόνια στη Μεσό­γειο (1.5 °C) είναι μεγα­λύ­τε­ρες από τις αντί­στοι­χες τάσεις σε ολό­κληρο τον πλανήτη (1.1 C) σε σχέση με τη προ­βιο­μη­χα­νική περίοδο. Έχει απο­δει­χθεί παγκό­σμια ότι το μεγα­λύ­τερο μέρος της παγκό­σμιας υπερ­θέρ­μαν­σης από τα προ­βιο­μη­χα­νικά επίπεδα οφεί­λε­ται σε αλλαγή της ατμο­σφαι­ρι­κής σύστα­σης που προ­κα­λεί­ται και από την ανθρώ­πινη δρα­στη­ριό­τητα. Ένα σύνολο προ­σο­μοιώ­σεων από περιο­χικά κλι­μα­τικά μοντέλα (RCMs) με ανάλυση ~12.5 km για την Ελλάδα εκτιμά περαι­τέρω αύξηση της θερ­μο­κρα­σίας που φτάνει κατά μέσο όρο τους 1,2 °C έως το 2050 και τους 4,3 °C προς το τέλος του 21ου αιώνα, εξαρ­τώ­μενη από τα μελ­λο­ντικά σενάρια παγκό­σμιων εκπο­μπών αέριων του θερ­μο­κη­πίου. Οι τάσεις της θέρ­μαν­σης ανα­μέ­νε­ται να είναι ακόμη υψη­λό­τε­ρες στο ηπει­ρω­τικό τμήμα της Ελλάδας κατά τους θερι­νούς μήνες.

2. Σε ό,τι αφορά τις βρο­χο­πτώ­σεις, σε ετήσια βάση, προ­βλέ­πε­ται να μειω­θούν οριακά στην Ελλάδα κατά – 3% στο εγγύς μέλλον, αλλά προς το τέλος του 21ου αιώνα εκτι­μά­ται μείωση 6% έως 16%, ανάλογα με το σενάριο. Επι­πλέον εκτι­μά­ται ότι, μολο­νότι ανα­μέ­νε­ται τάση μείωσης της βροχής, η ένταση των ακραίων βρο­χο­πτώ­σεων θα είναι μεγα­λύ­τερη.

3. Ιδιαί­τερα τα ακραία καιρικά φαι­νό­μενα που συν­δέ­ο­νται με την ανά­πτυξη καται­γι­δο­φό­ρων νεφών αλλά και τοπικών ροών δεν είναι δυνατόν να προ­σο­μοιω­θούν με ακρί­βεια στα παγκό­σμια κλι­μα­τικά μοντέλα, κυρίως λόγω της αδυ­να­μίας περι­γρα­φής της τοπο­γρα­φίας αλλά και των δυνα­μι­κών και μικρο­φυ­σι­κών διερ­γα­σιών των νεφών. Ακόμη και σε ανάλυση πλέγ­μα­τος της τάξης 10×10 km που είναι συνήθης για σκοπούς πρό­γνω­σης καιρού, τα ακραία καιρικά φαι­νό­μενα δεν προ­σο­μοιώ­νο­νται ικα­νο­ποι­η­τικά. Οι δια­θέ­σι­μες παγκό­σμιες κλι­μα­τι­κές προ­γνώ­σεις είναι στην κλίμακα περίπου των 100×100 km και ως εκ τούτου η υπο­κλι­μά­κωση αυτών καθί­στα­ται ανα­γκαία προ­κει­μέ­νου να προ­σαρ­μο­στούν τα απο­τε­λέ­σματα των παγκό­σμιων κλι­μα­τι­κών μοντέ­λων ώστε να περι­λαμ­βά­νουν με μεγα­λύ­τερη ακρί­βεια και τις επι­δρά­σεις της τοπικής τοπο­γρα­φίας στο κλίμα.

4. Η υπο­κλι­μά­κωση μπορεί να πραγ­μα­το­ποι­η­θεί τόσο με δυνα­μι­κές μεθό­δους όσο και με στα­τι­στι­κές μεθό­δους ή και με συν­δυα­σμό αυτών (δυνα­μική – στα­τι­στική υπο­κλι­μά­κωση). Η χρήση μεθόδων υπο­κλι­μά­κω­σης κρί­νε­ται ιδιαί­τερα ανα­γκαία σε περιο­χές με έντονο ανά­γλυφο και σύνθετα μορ­φο­λο­γικά χαρα­κτη­ρι­στικά, όπως η χώρα μας, που παρου­σιά­ζει έντονη εναλ­λαγή ορεινών και πεδινών περιο­χών, απότομη υψο­με­τρική κλίση από την ακτή προς την ηπει­ρω­τική χώρα, εκτε­τα­μένη ακτο­γραμμή και πολλά μικρά νησιά. Για να υπο­στη­ρι­χθούν οι τοπικές/περι­φε­ρεια­κές μελέτες επι­πτώ­σεων από την ανθρω­πο­γενή κλι­μα­τική αλλαγή, με στόχο βέλ­τι­στες στρα­τη­γι­κές περι­φε­ρεια­κής προ­σαρ­μο­γής και μετρια­σμού των επι­πτώ­σεων, είναι απα­ραί­τητη η χρήση μελ­λο­ντι­κών κλι­μα­τι­κών μοντέ­λων υψηλής ανά­λυ­σης.

Η διάρ­κεια της σύμ­βα­σης και η υπο­κλι­μά­κωση

Η διάρ­κεια της Σύμ­βα­σης ορί­ζε­ται σε 20 μήνες, η οποία αρχίζει από την ημέρα της τελευ­ταίας υπο­γρα­φής της και λήγει την αντί­στοιχη ημέρα του 2026, ενώ μπορεί να παρα­τα­θεί ως και 6 μήνες από την ημέρα της λήξης της.

Ο προ­ϋ­πο­λο­γι­σμός του έργου ανέρ­χε­ται στο συνο­λικό ποσό του 1.650.000 ευρώ συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νου Φ.Π.Α.,η χρη­μα­το­δό­τηση έχει εξα­σφα­λι­στεί και η δαπάνη θα καλυ­φθεί εξ ολο­κλή­ρου από πόρους του Ο.ΦΥ.ΠΕ.Κ.Α., που προ­έρ­χο­νται από τα έσοδα των δικαιω­μά­των εκπο­μπών αερίων του θερ­μο­κη­πίου.

Όσον αφορά τον επι­στη­μο­νικό στόχο της υπο­κλι­μά­κω­σης των κλι­μα­τι­κών μοντέ­λων, που επι­διώ­κε­ται με το έργο, στο σχετικό παράρ­τημα της Σύμ­βα­σης ανα­φέ­ρο­νται, μεταξύ άλλων, τα ακό­λουθα:

-Η δυνα­μική υπο­κλι­μά­κωση θα πραγ­μα­το­ποι­η­θεί για μια συνεχή περίοδο που ξεκινά το 1986 και φτάνει έως το 2050 χρη­σι­μο­ποιώ­ντας τα πλέον επι­και­ρο­ποι­η­μένα δια­θέ­σιμα κλι­μα­τικά σενάρια, δεδο­μένα και τεχνο­λο­γίες που είναι ήδη δια­θέ­σι­μες.

-Η ολο­κλή­ρωση των αριθ­μη­τι­κών μοντέ­λων στην προ­τει­νό­μενη υψηλή ανάλυση πλέγ­μα­τος είναι απα­ραί­τητη για την περι­γραφή των κατα­κό­ρυ­φων κινή­σεων στην ατμό­σφαιρα και της επί­δρα­σης της ορο­γρα­φίας στην κίνηση των αερίων μαζών. Επο­μέ­νως, ανα­μέ­νε­ται να περι­γρα­φούν με μεγα­λύ­τερη ακρί­βεια τα εκτι­μώ­μενα χαρα­κτη­ρι­στικά του υετού στην περιοχή της Ελλάδας στο πλαίσιο των κλι­μα­τι­κών σενα­ρίων. Επι­πλέον τα δια­θέ­σιμα δεδο­μένα στο πλέγμα υψηλής ανά­λυ­σης θα μπορούν να τρο­φο­δο­τή­σουν υδρο­λο­γικά μοντέλα και μοντέλα αστικής κλί­μα­κας για τον επι­πλέον προσ­διο­ρι­σμό των τοπικών επι­πτώ­σεων.

-Η μεθο­δο­λο­γία του έργου περι­λαμ­βά­νει την ανά­πτυξη επι­μέ­ρους συστη­μά­των/ μοντέ­λων, τα οποία θα χρη­σι­μο­ποι­η­θούν για την δυνα­μική και στα­τι­στική υπο­κλι­μά­κωση των κλι­μα­τι­κών προ­σο­μοιώ­σεων σε τοπική κλίμακα για την Ελλάδα.

Για την δυνα­μική υπο­κλι­μά­κωση των κλι­μα­τι­κών προ­σο­μοιώ­σεων θα χρη­σι­μο­ποι­η­θεί το ατμο­σφαι­ρικό μοντέλο WRF (Weather Research and Forecasting) με τον πυρήνα ARW (Advanced Research WRF) το οποίο ανα­πτύ­χθηκε αρχικά στα πλαίσια συνερ­γα­σίας πολλών ερευ­νη­τι­κών ιδρυ­μά­των National Centre for Atmospheric Research (NCAR), National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA), Forecast Systems Laboratory (FSL), Air Force Weather Agency (AFWA), Naval Research Laboratory, University of Oklahoma, Federal Aviation Administration (FAA) της Αμε­ρι­κής και εξε­λίσ­σε­ται συνεχώς μέχρι και σήμερα.

Το σύστημα WRF-ARW έχει σχε­δια­στεί ως ένα μοντέλο αριθ­μη­τι­κών προ­σο­μοιώ­σεων στην ατμό­σφαιρα, το οποίο είναι ευέ­λι­κτο και εύκολα μετα­φε­ρό­μενο σε δια­φο­ρε­τι­κές υπο­λο­γι­στι­κές αρχι­τε­κτο­νι­κές. Είναι κατάλ­ληλο για μελέτη ευρέως φάσμα­τος φαι­νο­μέ­νων, σε όλες τις κλί­μα­κες, από μερικά μέτρα μέχρι λίγες χιλιά­δες χιλιό­με­τρα, κάτι που το καθιστά ιδανικό για τους σκοπούς του έργου.

Συνο­πτικά, οι βασικές παρά­με­τροι που καθο­ρί­ζουν τα δια­φο­ρε­τικά κλι­μα­τικά σενάρια αφορούν στις μετα­βο­λές των συγκε­ντρώ­σεων των θερ­μο­κη­πια­κών αερίων ως επα­κό­λουθο του ρυθμού αύξησης του πλη­θυ­σμού, των οικο­νο­μι­κών δρα­στη­ριο­τή­των, την τεχνο­λο­γική ανά­πτυξη και τις πολι­τι­κές σχετικά με την κλι­μα­τική αλλαγή. Επι­πρό­σθετα, λαμ­βά­νε­ται υπόψη και η μετα­βολή του ισο­ζυ­γίου της ακτι­νο­βο­λίας (radiative forcing) του συστή­μα­τος Γης-Ωκεανών-Ατμόσφαιρας, προ­κα­λού­μενη από τα θερ­μο­κη­πικά αέρια, σε σχέση με την προ­βιο­μη­χα­νική περίοδο.

Δεδο­μέ­νου ότι για την Ελλάδα δεν υπάρ­χουν δια­θέ­σιμα παρα­τη­ρη­σιακά πλεγ­μα­τικά δεδο­μένα υψηλής χωρικής ανά­λυ­σης στο έργο θα πραγ­μα­το­ποι­η­θούν οι ακό­λου­θες δράσεις:

1) Δημιουρ­γία υψηλής χωρικής ανά­λυ­σης παρα­τη­ρη­σια­κών πλεγ­μα­τι­κών δεδο­μέ­νων ημε­ρή­σιας ανά­λυ­σης για μια σειρά από μετα­βλη­τές για την περίοδο 1981-2021 με βάση ομο­γε­νο­ποι­η­μένα δεδο­μένα από τα δύο κύρια μετε­ω­ρο­λο­γικά δίκτυα παρα­τή­ρη­σης στην Ελλάδα (ΕΜΥ, ΕΑΑ). Η βάση δεδο­μέ­νων θα είναι η πρώτη δημόσια δια­θέ­σιμη υψηλής χωρικής ανά­λυ­σης βάση, που θα καλύ­πτει τις προ­στα­τευό­με­νες περιο­χές και θα παρέχει δυνα­τό­τητα κάλυψης όλης της την Ελλάδας.

2) Με τη χρήση της παρα­πάνω πλεγ­μα­τι­κής βάσης θα πραγ­μα­το­ποι­η­θεί στα­τι­στική υπο­κλι­μά­κωση στα ημε­ρή­σια δεδο­μένα των state-of-the-art παγκό­σμιων κλι­μα­τι­κών μοντέ­λων CMIP6 ακο­λου­θώ­ντας μεθο­δο­λο­γία όπως αυτής των Varotsos et al. (2023) έτσι ώστε να προ­κύ­ψουν υψηλής ανά­λυ­σης κλι­μα­τικά δεδο­μένα για τις προ­στα­τευό­με­νες περιο­χές και όλη την Ελλάδα. Τα δεδο­μένα θα καλύ­πτουν τη χρονική περίοδο 1986-2100, ενσω­μα­τώ­νο­ντας στις μελ­λο­ντι­κές περιό­δους τα νέα σενάρια εκπο­μπών.

Πηγή: newmoney.gr