Οι μετανάστες έρχονται στα νησιά για να μείνουν

Τα νησιά δεν πρό­κει­ται να απο­συμ­φο­ρη­θούν. Η τελευ­ταία «ελπίδα» για την απο­συμ­φό­ρησή τους – οι μαζικές επι­στρο­φές στην Τουρκία ανθρώ­πων των οποίων το αίτημα για άσυλο απορ­ρί­πτε­ται – έχει καταρ­ρι­φθεί από την πραγ­μα­τι­κό­τητα. Ακόμα και οι δύο εμβλη­μα­τι­κές περι­πτώ­σεις, οι δύο Σύροι που προ­σέ­φυ­γαν στα ελλη­νικά δικα­στή­ρια κατά της επι­στρο­φής τους και δεν δικαιώ­θη­καν, «έχουν εξα­φα­νι­στεί», κατά ομο­λο­γία του υπουρ­γού Μετα­να­στευ­τι­κής Πολι­τι­κής Γιάννη Μουζάλα, και δεν μπορούν να επι­στρα­φούν στη γει­το­νική χώρα.

Η πολυα­να­με­νό­μενη αυτή απόφαση του Συμ­βου­λίου της Επι­κρα­τείας, η οποία εκδό­θηκε στα τέλη Σεπτεμ­βρίου ορί­ζο­ντας ότι η Τουρκία απο­τε­λεί «ασφαλή τρίτη χώρα» για τους δύο Σύρους, δεν άνοιξε τον δρόμο για αθρόες επι­στρο­φές. Εναν μήνα και πλέον μετά, όχι μόνο δεν έχουν πάρει μπρος οι επι­στρο­φές, αλλά, όπως λέει καλά πλη­ρο­φο­ρη­μένη πηγή στο «Βήμα», ανα­μέ­νε­ται «κύμα προ­σφυ­γών στα διοι­κη­τικά δικα­στή­ρια κατά της επι­στρο­φής στην Τουρκία όσων το αίτημα για άσυλο απορ­ρί­πτε­ται στα νησιά του Ανα­το­λι­κού Αιγαίου». Και καταγ­γέλ­λει η ίδια πηγή: «Υπάρ­χουν κύκλοι που υπο­κι­νούν τις μαζικές προ­σφυ­γές στα δικα­στή­ρια».

Δεδο­μέ­νου ότι η Ελλάδα είναι η μόνη στην ΕΕ που προ­βλέ­πει τέσσερα επίπεδα εξέ­τα­σης ασύλου και προ­σφυ­γών (σε πρώτο και δεύτερο βαθμό, σε διοι­κη­τικά δικα­στή­ρια και Αρειο Πάγο), το κύμα προ­σφυ­γών ισο­δυ­να­μεί πρα­κτικά με μπλο­κά­ρι­σμα των επι­στρο­φών στην Τουρκία – του μονα­δι­κού τρόπου απο­συμ­φό­ρη­σης των νησιών που δεν θέτει σε κίνδυνο τη συμ­φω­νία ΕΕ – Τουρ­κίας.

Εν αναμονή της από­φα­σης του Συμ­βου­λίου της Επι­κρα­τείας για τους δύο Σύρους είχαν «παγώσει» επί μήνες εκα­το­ντά­δες δευ­τε­ρο­βάθ­μιες απο­φά­σεις για τη χορή­γηση ασύλου σε Σύρους που έφθασαν στα νησιά του Ανα­το­λι­κού Αιγαίου μετά την υπο­γραφή της συμ­φω­νίας ΕΕ – Τουρ­κίας για το Προ­σφυ­γικό τον Μάρτιο του 2016. Ούτε καν αυτές δεν θα ξεμπλο­κα­ρι­στούν, καθώς, όπως συνε­χί­ζει η ίδια πηγή, «το μέλος των δευ­τε­ρο­βάθ­μιων επι­τρο­πών που υπο­δει­κνύ­ε­ται από την Υπατη Αρμο­στεία του ΟΗΕ για τους Πρό­σφυ­γες δημιουρ­γεί προ­σκόμ­ματα κάνο­ντας το παν για να καθυ­στε­ρεί την έκδοση από­φα­σης». Οι δευ­τε­ρο­βάθ­μιες επι­τρο­πές, στις οποίες προ­σφεύ­γουν όσοι απορ­ρί­πτο­νται για άσυλο σε πρώτο βαθμό, απο­τε­λού­νται από δύο δικα­στι­κούς και έναν πολίτη τον οποίο υπο­δει­κνύει η ΥΑ.

Αλλά ακόμα και αν η δευ­τε­ρο­βάθ­μια απόφαση βγει απορ­ρι­πτική, όπως συμ­βαί­νει κυρίως για εθνι­κό­τη­τες που έχουν πολύ μικρές πιθα­νό­τη­τες να ανα­γνω­ρι­στούν ως πρό­σφυ­γες, πρέπει να επι­δο­θεί στον ενδια­φε­ρό­μενο προτού αυτός επι­στρα­φεί στην Τουρκία. Συχνά όμως αυτό δεν είναι δυνατό γιατί ο ενδια­φε­ρό­με­νος έχει εξα­φα­νι­στεί. «Γύρω στα 700-800 άτομα ανα­ζη­τού­νται για επίδοση σε δεύτερο βαθμό στα νησιά. Μάλλον έχουν περάσει με δια­κι­νη­τές στην ενδο­χώρα όπου, ακόμα και αν τους συλ­λά­βει κάποια στιγμή η Αστυ­νο­μία, δεν μπορούν να επι­στρα­φούν πλέον στην Τουρκία, διότι έχουν απο­χω­ρή­σει από τα νησιά του Ανα­το­λι­κού Αιγαίου» συνε­χί­ζει η ίδια πηγή μιλώ­ντας στο «Βήμα».

Ο κ. Μου­ζά­λας θεωρεί ότι η κράτηση των «υπόπτων προς εξα­φά­νιση» θα ήταν η μόνη λύση, όμως οι δήμαρ­χοι των νησιών αντι­δρούν σθεναρά στη δημιουρ­γία προ­α­να­χω­ρη­σια­κών κέντρων (δηλαδή κλει­στού τύπου) στα νησιά. Η κυβέρ­νηση έχει ζητήσει από την ΕΕ να μπορεί να μετα­φέ­ρει τους υπό­πτους προς εξα­φά­νιση σε προ­α­να­χω­ρη­σιακά κέντρα στην ενδο­χώρα, όμως η απά­ντηση που λαμ­βά­νει είναι αρνη­τική.

Με αυτά τα δεδο­μένα, από την υπο­γραφή της συμ­φω­νίας ΕΕ – Τουρ­κίας ως σήμερα έχουν πραγ­μα­το­ποι­η­θεί συνο­λικά μόνο 1.300 επι­στρο­φές στην Τουρκία. Σύμφωνα με πλη­ρο­φο­ρίες, ο χαμηλός αριθμός επι­στρο­φών προ­κα­λεί τη δυσα­ρέ­σκεια της Γερ­μα­νίας, η οποία θεωρεί ότι έτσι εμπο­δί­ζε­ται η καλή εφαρ­μογή της συμ­φω­νίας και κατα­λο­γί­ζει ευθύνες στην Ελλάδα. Επι­πλέον, τόσο η ελλη­νική κυβέρ­νηση όσο και η ΕΕ θεωρούν ότι οι αυξη­μέ­νες επι­στρο­φές θα λει­τουρ­γού­σαν απο­τρε­πτικά προς όσους φιλο­δο­ξούν να περά­σουν από την Τουρκία στα νησιά του Ανα­το­λι­κού Αιγαίου.

Και άλλη «νάρκη»

Μία ακόμα «νάρκη» που μπορεί να σκάσει στα χέρια της κυβέρ­νη­σης είναι η προ­σφυγή του Ελλη­νι­κού Συμ­βου­λίου για τους Πρό­σφυ­γες (ΕΣΠ) στο Συμ­βού­λιο της Επι­κρα­τείας κατά του εδα­φι­κού περιο­ρι­σμού των αιτού­ντων άσυλο στα νησιά. Παρό­μοιες προ­σφυ­γές έχουν κατα­θέ­σει και οι τοπικοί δικη­γο­ρι­κοί σύλ­λο­γοι των νησιών. Οπως λέει το ΕΣΠ στο «Βήμα», «ανα­μέ­νε­ται να λάβουν δικά­σιμο όλες μαζί στις 5 Δεκεμ­βρίου».

Ο περιο­ρι­σμός της κυκλο­φο­ρίας εκτός νησιών όσων υπο­βά­λουν αίτηση για άσυλο στη Λέσβο, στη Χίο, στη Σάμο, στη Λέρο, στην Κω και στη Ρόδο – ο οποίος προ­κα­λεί κριτική από τα αρι­στερά προς την κυβέρ­νηση τόσο από την ομάδα των «53+» του ΣΥΡΙΖΑ όσο και από ΜΚΟ – επίσης απο­τε­λεί κορυ­φαίο στοι­χείο της συμ­φω­νίας ΕΕ – Τουρ­κίας. Μόνον οι ευά­λω­τοι, οι ασυ­νό­δευ­τοι ανή­λι­κοι και όσοι ανα­γνω­ρί­ζο­νται ως πρό­σφυ­γες μπορούν να ανα­χω­ρή­σουν από τα νησιά.

Αλλά και αυτό δεν λύνει το πρό­βλημα. Ενδει­κτικό είναι ότι τον Οκτώ­βριο κατέ­φθα­σαν από την Τουρκία στα νησιά 3.998 άτομα και ανα­χώ­ρη­σαν προς την ηπει­ρω­τική Ελλάδα 2.796 – δηλαδή, «φορ­τώ­θη­καν» τα νησιά με 1.202 επι­πλέον άτομα και η ενδο­χώρα με 2.796. Αν συνε­χι­στούν οι αυξη­μέ­νες ροές από Τουρκία που παρα­τη­ρού­νται από τα μέσα Αυγού­στου (214 άτομα κατά μέσο όρο την ημέρα τον Σεπτέμ­βριο, κατά τι λιγό­τε­ρες τον Οκτώ­βριο, μέσος όρος αύξησης από πέρυσι 200%), ο υπερ­πλη­θυ­σμός των νησιών θα επι­δει­νω­θεί, όσοι και αν μετα­φερ­θούν στην ηπει­ρω­τική Ελλάδα για να «εγκλω­βι­στούν» τελικά εκεί.

«Κατη­γο­ρού­μα­στε από την ΕΕ ότι πραγ­μα­το­ποιούμε μετα­φο­ρές στην ενδο­χώρα χωρίς να είναι ευά­λω­τοι» είπε ο κ. Μου­ζά­λας. «Το ζήτημα της απο­συμ­φό­ρη­σης των νησιών είναι απατηλό. Οι μετα­φο­ρές στην ενδο­χώρα δεν λύνουν το ζήτημα, αλλά οδηγούν σε ένα νέο 2015, και μάλιστα με τα βόρεια σύνορα κλειστά. Η κυβέρ­νηση δεν μιλά για απο­συμ­φό­ρηση των νησιών, αλλά για απο­συμ­φό­ρηση των Κέντρων Υπο­δο­χής και Ταυ­το­ποί­η­σης (ΚΥΤ) των νησιών».

Πολι­τικό κόστος

Η κυβέρ­νηση όμως διστά­ζει να τα βάλει ευθέως με τους δημάρ­χους των νησιών και τους τοπι­κούς παρά­γο­ντες (Εκκλη­σία κ.λπ.) προ­κει­μέ­νου να εξα­σφα­λί­σει καλύ­τε­ρες συν­θή­κες δια­βί­ω­σης για τους αιτού­ντες άσυλο. Υπάρ­χουν χώροι που ανήκουν στο κράτος και σε αυτούς θα μπο­ρού­σαν να δημιουρ­γη­θούν νέα ΚΥΤ (τα υπάρ­χο­ντα συχνά φιλο­ξε­νούν τρι­πλά­σιους από τη χωρη­τι­κό­τητά τους), καθώς και προ­α­να­χω­ρη­σιακά κέντρα, αλλά, όπως λέει χαρα­κτη­ρι­στικά ο κ. Μου­ζά­λας, «θέλουμε να πάμε με την πειθώ και όχι με τα ΜΑΤ». Ενδε­χο­μέ­νως η κυβέρ­νηση φοβάται το πολι­τικό κόστος, καθώς οι δήμαρ­χοι εκφρά­ζουν μεγάλο μέρος των κατοί­κων.

Η ουσία είναι ότι τόσο στα νησιά όσο και στην ηπει­ρω­τική Ελλάδα απο­συμ­φό­ρηση δεν δια­φαί­νε­ται στον ορί­ζο­ντα. «Εμείς έχουμε απο­δε­χθεί ότι όσοι έρχο­νται στην Ελλάδα μετά τις 26 Σεπτεμ­βρίου (σ.σ.: όταν έπαψε να ισχύει το πρό­γραμμα της μετε­γκα­τά­στα­σης σε άλλα κράτη-μέλη) θα μείνουν στη χώρα μας» λέει ο κ. Μου­ζά­λας.