WWF: Οικολογική αποτίμηση των πυρκαγιών στη Ρόδο – Πώς θα έρθει η αναγέννηση

Οι περιο­χές Natura, οι διπλο­κα­μέ­νες εκτά­σεις και όσα πρέπει να γίνουν τώρα για την άμεση απο­κα­τά­σταση των πληγών του νησιού από την κατα­στρο­φική πυρ­κα­γιά

διπλο­κα­μέ­νες εκτά­σεις της Ρόδου; Πως θα επι­βιώ­σουν τα ελάφια  που δια­σώ­θη­καν; Πόσες  εκτά­σεις Natura έχουν επη­ρε­α­στεί και πως από τις πυρ­κα­γιές; Την πρώτη οικο­λο­γική απο­τί­μηση των πυρ­κα­γιών στη Ρόδο πραγ­μα­το­ποί­ησε η περι­βαλ­λο­ντική οργά­νωση WWF, την οποία οπτι­κο­ποί­ησε με εντυ­πω­σια­κούς χάρτες. Η οικο­λο­γική απο­τί­μηση  παρου­σιά­ζε­ται απο­κλει­στικά στη Lifo .

Μέσα από τους τους μηχα­νι­σμούς φυσικής ανα­γέν­νη­σης θα πρέπει να απο­κα­τα­στα­θεί το φυσικό κεφά­λαιο της Ρόδου που κάηκε, υπο­στη­ρί­ζει  στην πρώτη οικο­λο­γική απο­τί­μηση που κάνει για τις πυρ­κα­γιές στο νησί της Ρόδου  η περι­βαλ­λο­ντική οργά­νωση . Η απο­τί­μηση αυτή έγινε από τον Δρ Δασο­λο­γίας Νίκο Γεωρ­γιάδη,  υπεύ­θυνο χερ­σαίου προ­γράμ­μα­τος της WWF Ελλάς .

Με τη δύναμη της φύσης

Ο Νίκος Γεωρ­γιά­δης υπο­στη­ρί­ζει ότι σχεδόν όλα τα φυτικά είδη που επη­ρε­ά­στη­καν από τις πυρ­κα­γιές είναι προ­σαρ­μο­σμένα στη φωτιά. Εχουν δηλαδή, «μηχα­νι­σμούς φυσικής ανα­γέν­νη­σης (σπόρους και ανα­βλα­στή­ματα). Αν τηρη­θούν όλα όσα προ­βλέ­πο­νται από τη δασο­λο­γική επι­στήμη και τη νομο­θε­σία, τότε, δεν θα υπάρξει θέμα με την ανα­γέν­νηση σε ένα μεγάλο τμήμα του καμένου δάσους».

Οι  περιο­χές Νatura

Από τα πρώτα στοι­χεία της απο­τί­μη­σης φαί­νε­ται ότι «έχει επη­ρε­α­στεί περίπου το 11% των προ­στα­τευό­με­νων περιο­χών του νησιού ήτοι 16.600 στρέμ­ματα εκ των οποίων τα 2.856 στρέμ­ματα αφορούν σε περιο­χές Natura 2000», εξηγεί ο Ν. Γεωρ­γιά­δης

Το πρό­βλημα των Διπλο­κα­μέ­νων εκτά­σεων

Στην απο­τί­μηση της WWF κατα­γρά­φε­ται ότι εκεί που υπάρχει πιθα­νό­τητα να υπάρξει πρό­βλημα είναι στις περιο­χές των 60.210 διπλο καμένων εκτά­σεων.  «Το 2008, η δεύτερη μεγα­λύ­τερη πυρ­κα­γιά της τελευ­ταίας εικο­σα­ε­τίας είχε κάψει περίπου 130.000 στρέμ­ματα ώριμων πευ­κο­δα­σών. Η περιοχή είχε εμφα­νί­σει σημα­ντικά σημάδια ανα­γέν­νη­σης και φυσικής ανά­καμ­ψης, τα οποία προ­φα­νώς δια­κό­πη­καν από τη φετινή πυρ­κα­γιά», λέει ο Ν. Γεωρ­γιά­δης:

«Τόσο η τρα­χείας πεύκη (Pinusbrutia) όσο και η σκλη­ρό­φυλλη βλά­στηση έχουν χρονικό όριο μέσα στο οποίο μπορούν να ανα­γεν­νη­θούν φυσικά μετά από απα­νω­τές πυρ­κα­γιές.Το όριο αυτό ανέρ­χε­ται χον­δρικά στα 15-20 χρόνια, και αφορά στον χρόνο που χρειά­ζο­νται τα φυτά αυτά ώστε να ωρι­μά­σουν και να παρά­γουν ικανό αριθμό σπόρων και φυτικών οφθαλ­μών ώστε να κατα­φέ­ρουν να ανα­γεν­νη­θούν ξανά» .

H WWF στην απο­τί­μησή της  δίνει μεγάλη σημασία στη δια­δι­κα­σία απο­κα­τά­σταση των διπλο­καμ­μέ­νων εκτά­σεων, για τις οποίες ο Ν. Γεωρ­γιά­δης εξηγεί ότι  θα πρέπει να υπάρξει ειδική δια­χεί­ριση. Υπο­στη­ρί­ζει ότι ακόμη και στην περί­πτωση των διπλο­καμ­μέ­νων θα πρέπει να αφή­σουμε αρχικά τη φύση να κάνει τη δουλειά της.

Στη συνέ­χεια και εφόσον υπάρχει συστη­μα­τική παρα­τή­ρηση των περιο­χών αυτών, το Φθι­νό­πωρο του 2024, εξηγεί ότι θα πρέπει  να υπάρξει ειδική μελέτη, μέσα από την οποία θα δια­πι­στω­θεί αν χρειά­ζο­νται ανα­δώ­σεις. Ακόμη όμως και σ΄αυτήν την περί­πτωση όπως λέει, «οι παρεμ­βά­σεις θα πρέπει να είναι σημεια­κές», όπως λέει.

Η απώλεια της πανίδα και τα πλα­τώ­νια

Ενα από τα μέτρα που λαμ­βά­νουν οι δασικές υπη­ρε­σίες κατά την περίοδο της φυσικής ανα­γέν­νη­σης, είναι η απα­γό­ρευση της βόσκη­σης. Η απα­γό­ρευση αυτή είναι πεντα­ε­τούς διάρ­κειας. Η πεντα­ε­τία είναι μεγάλο διά­στημα απα­γό­ρευ­σης και δίνεται από τις δασικές υπη­ρε­σίες επειδή δεν έχουν προ­σω­πικό να επι­βλέ­πουν την πρόοδο που συντε­λεί­ται στο μεσο­διά­στημα. Οπότε εκόντες άκοντες οι δασάρ­χες προ­χω­ρούν σ΄αυτή την κάθετη απα­γό­ρευση.

Ο Ν. Γεωρ­γιά­δης υπο­στη­ρί­ζει  ότι μετά από ενάμιση χρόνο θα πρέπει να επα­νε­ξε­τα­στεί η απα­γό­ρευση. Το ερώτημα είναι τι θα γίνει με τα ελάφια της Ρόδου. Στην απο­τί­μηση της WWF κατα­γρά­φει ότι  Ρόδος είναι γνωστή για την παρου­σία πολύ σημα­ντι­κών ενδη­μι­κών ειδών με βασι­κό­τερο τον μονα­δικό φυσικό πλη­θυ­σμό πλα­τω­νιού (Dama dama) στην Ελλάδα.

Σύμφωνα με την έκθεση απο­τί­μη­σης η εξά­πλωση του πλα­τω­νιού «βρί­σκε­ται και εντός της καμένης έκτασης, η οποία περι­λαμ­βά­νει σημα­ντι­κούς βιο­τό­πους του». Το ερώτημα είναι πως θα τραφούν τα ελάφια αν απα­γο­ρευ­τεί η βόσκηση. Ο Ν. Γεωρ­γιά­δης εξηγεί ότι «τα πλα­τώ­νια μπορεί είναι βοσκη­τές, δεν είναι όμως βλα­στο­φάγα, οπότε δεν θα προ­κα­λέ­σουν μεγάλα προ­βλή­ματα στην ανα­γέν­νηση. Παρόλα αυτά για να μπο­ρέ­σει η φύση να κάνει τη δουλειά της, θα πρέπει να  δίνεται τροφή στα πλα­τώ­νια,  για να μην μπαί­νουν μέσα στα καμένα»

Στην οικο­λο­γική απο­τί­μηση του WWF ανα­φέ­ρο­νται και άλλα είδη τα οποία χρειά­ζε­ται να διε­ρευ­νη­θούν ως προς την επί­δραση της φωτιάς. Είναι ο στε­πο­πο­ντι­κός (Apodemus witherbyi), η τρα­νο­νυ­χτε­ρίδα (Eptesicus bottae) και το γκιζάνι (Ladigesocypris ghigii) ένα ενδη­μικό ψάρι του γλυκού νερού, το οποίο τζει σε ρέματα περιο­δι­κής ροής και το καλο­καίρι κατα­φέρ­νει να επι­βιώ­νει σε πολύ μικρές λούτσες που σίγουρα κάποιες από αυτές μπορεί να επη­ρε­α­στούν από τις θερ­μο­κρα­σίες που ανα­πτύ­χθη­καν από την εν λόγω πυρ­κα­γιά. Πιθα­νό­τατα σύμφωνα με το WWF έχει επη­ρε­α­στεί και ένας πολύ μικρός πλη­θυ­σμός του ενδη­μι­κού για την Ελλάδα βατρά­χου της Καρ­πά­θου (Pelophylax cerigensis) ο οποίος σύμφωνα με πρό­σφα­τες ανα­φο­ρές μπορεί να απα­ντά­ται στο νησί.

Από την πλευρά του οικό­σι­του ζωικού κεφα­λαίου, οι πρώτες πλη­ρο­φο­ρίες από τις άμεσες κατα­γρα­φές των σχε­τι­κών υπη­ρε­σιών κάνουν λόγο για πάνω από 2.500 ζώα νεκρά.

Σταγόνα στον ωκεανό η πρόληψη

Στην οικο­λο­γική απο­τί­μηση της WWF Ελλάς γίνεται εκτενή αναφορά στο ανι­σο­βα­ρές ισο­ζύ­γιο πρό­λη­ψης και κατα­στο­λής των πυρ­κα­γιών το οποίο είχε ανα­δεί­ξει η οργά­νωση με εκτενή της έκθεση τον Ιούλιο του 2022. «Παρόλο που έχουν γίνει κάποιες προ­σπά­θειες τα τελευ­ταία δύο χρόνια για αύξηση των δαπανών για πρόληψη, τα κεφά­λαια που δια­τί­θε­νται φαί­νε­ται να απο­τε­λούν σταγόνα στον ωκεανό» ανα­φέ­ρει. Κι αυτό γιατί θα πρέπει να ληφθεί υπόψιν, ότι  «για αρκετές δεκα­ε­τίες η δια­χεί­ριση των δασών ήταν σχεδόν ανύ­παρ­κτη, ενώ παράλ­ληλα, αγρο­τι­κές και δασικές περιο­χές εγκα­τα­λεί­φθη­καν από ανθρώ­πους που ασχο­λού­νταν με παρα­δο­σια­κές δρα­στη­ριό­τη­τες, οι οποίες δια­τη­ρού­σαν τα δάση «καθαρά» (π.χ. βοσκή, υλο­το­μία, συλλογή ρητίνης, καλ­λιέρ­γεια).

Επο­μέ­νως, αυτό που απαι­τεί­ται είναι ένας καλά οργα­νω­μέ­νος σχε­δια­σμός για δράσεις πρό­λη­ψης με συνέ­πεια, συνέ­χεια και εξα­σφα­λι­σμένο προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό για πολλά χρόνια, καθώς και η χρήση και­νο­τό­μων, απο­δο­τι­κών και οικο­νο­μικά εφαρ­μο­στέων τεχνι­κών δια­χεί­ρι­σης (π.χ. προ­δια­γε­γραμ­μένη καύση) ώστε να υπάρχει ελπίδα για το μέλλον»..

Σπα­σμω­δική δια­χεί­ριση

Ανα­φέ­ρει ακόμη, ότι «οι κύριοι παρά­γο­ντες που σχε­τί­ζο­νται με τις μεγάλες πυρ­κα­γιές των τελευ­ταίων ετών συν­δέ­ο­νται κυρίως με αυτά που δεν κάνουμε κατά τη διάρ­κεια μεταξύ των αντι­πυ­ρι­κών περιό­δων, δηλαδή τις δράσεις πρό­λη­ψης που θα οδη­γή­σουν επίσης τα δασικά οικο­συ­στή­ματα σε μια προ­σαρ­μογή στην κλι­μα­τική αλλαγή. Ανάμεσα σε αυτές τις ενέρ­γειες, οι πλέον προ­βλη­μα­τι­κές είναι η ανε­παρ­κής ή σπα­σμω­δική δια­χεί­ριση των δασών, η έλλειψη ενός προ­γραμ­μα­τι­σμέ­νου σχε­δια­σμού πρό­λη­ψης τόσο σε εθνικό όσο και (ιδιαί­τερα) σε τοπικό επίπεδο και η απουσία ανά­λυ­σης των αιτιών έναρξης των πυρ­κα­γιών που θα οδη­γούσε σε στο­χευ­μέ­νες ενη­με­ρω­τι­κές καμπά­νιες. Όταν υπάρ­χουν τέτοιες αδυ­να­μίες στον τομέα της πρό­λη­ψης, το σύστημα πυρό­σβε­σης δεν μπορεί να λει­τουρ­γή­σει τόσο απο­τε­λε­σμα­τικά και οργα­νω­μένα όσο θα έπρεπε».

Η συνο­λική εικόνα

Μέχρι την στιγμή που γρά­φτη­καν αυτές οι γραμμές και σύμφωνα με τις δια­θέ­σι­μες δορυ­φο­ρι­κές εικόνες που ανέλυσε το WWF Ελλάς στις 26/7, η καμένη έκταση στο νησί της Ρόδου, λαμ­βά­νο­ντας υπόψη και τις άκαυτες νησίδες, ανέρ­χε­ται σε 160.567 στρέμ­ματα που αντι­στοι­χούν περίπου στο 14% του νησιού Οι περισ­σό­τε­ρες εκτι­μή­σεις ωστόσο ανα­φέ­ρουν ότι μέσα στις 2 μέρες που μεσο­λά­βη­σαν μέχρι και την 28/7 που οριο­θε­τή­θηκε η πυρ­κα­γιά κάηκαν ακόμα πάνω από 10.000 στρέμ­ματα.

«Το σίγουρο είναι ότι είναι πολύ νωρίς για να κάνουμε μια ασφαλή εκτί­μηση τόσο για τα τελικά όρια της πλη­γεί­σας περιο­χής και των, πολύ σημα­ντι­κών, άκαυτων νησίδων μέσα σε αυτήν, αλλά και για να κατα­γρά­ψουμε με λεπτο­μέ­ρεια τον οικο­λο­γικό απο­λο­γι­σμό της κατα­στρο­φι­κής αυτής φωτιάς».

Απο­στολή στη Ρόδο

Το WWF Ελλάς ετοι­μά­ζει ήδη την πρώτη απο­στολή για μια ταχεία κατα­γραφή των δεδο­μέ­νων της πυρ­κα­γιάς, η οποία θα πραγ­μα­το­ποι­η­θεί το πρώτο δεκα­πεν­θή­μερο του Αυγού­στου και θα ακο­λου­θή­σουν και άλλες για τη λεπτο­μερή κατα­γραφή όλων των παρα­μέ­τρων και τη συλλογή όλων των δεδο­μέ­νων που θα συνει­σφέ­ρουν προς την καλύ­τερη δυνατή απο­κα­τά­σταση των πληγών που προ­κά­λεσε αυτή η πυρ­κα­γιά.

Ανα­λυ­τικά στους χάρτες που ακο­λου­θούν το μέγεθος της κατα­στρο­φής -ανά κατηγορία- στο νησί: