Alpha Bank: Οι επιπτώσεις των περιορισμών στον παγκόσμιο τουρισμό

Όπως ανα­φέ­ρε­ται στο Εβδο­μα­διαίο Δελτίο Οικο­νο­μι­κών Εξε­λί­ξεων της Alpha Bank, στην αρχή της υγειο­νο­μι­κής κρίσης, παρα­τη­ρή­θη­καν δύο βασικές κατη­γο­ρίες ταξι­διω­τι­κών περιο­ρι­σμών, η μία αφο­ρούσε ταξι­διώ­τες που προ­έρ­χο­νταν από χώρα που είχε επι­βε­βαιω­μένα κρού­σματα COVID-19, ενώ η άλλη σχε­τι­ζό­ταν με τις θεω­ρή­σεις εισόδου (Visas). Με την πάροδο, όμως, του χρόνου, εισή­χθη­σαν πρό­σθετα μέτρα, όπως τα ιατρικά πιστο­ποι­η­τικά κατά την άφιξη σε έναν προ­ο­ρι­σμό και το αίτημα για απο­μό­νωση ή καρα­ντίνα. Με την κήρυξη του COVID-19 ως παν­δη­μία, από τον Παγκό­σμιο Οργα­νι­σμό Υγείας (ΠΟΥ), στις 11 Μαρτίου 2020, άρχισαν να εφαρ­μό­ζο­νται δύο νέες, πιο ακραίες κατη­γο­ρίες ταξι­διω­τι­κών περιο­ρι­σμών, δηλαδή το πλήρες και το μερικό κλεί­σιμο των συνόρων, καθώς και η ανα­στολή των πτήσεων, οι οποίες χρη­σι­μο­ποιού­νται μέχρι και σήμερα από την πλειο­νό­τητα των του­ρι­στι­κών προ­ο­ρι­σμών παγκο­σμίως.

Σύμφωνα με τον Παγκό­σμιο Οργα­νι­σμό Του­ρι­σμού (UNWTO), το 75% των προ­ο­ρι­σμών παγκο­σμίως εξα­κο­λου­θούν να έχουν, μέχρι σήμερα, εντελώς κλειστά τα σύνορά τους για τους διε­θνείς του­ρί­στες, αν και πολλοί προ­ο­ρι­σμοί προ­ε­τοι­μά­ζο­νται για το άνοιγμα των συνόρων τους, ενώ μερικοί έχουν ήδη άρει τους ταξι­διω­τι­κούς περιο­ρι­σμούς για το διεθνή του­ρι­σμό. Το άνοιγμα των συνόρων για τους διε­θνείς του­ρί­στες έχει ιδιαί­τερη σημασία για την ανά­καμψη του του­ρι­στι­κού προ­ϊ­ό­ντος σε όλους τους προ­ο­ρι­σμούς και ειδι­κό­τερα σε όσους έχουν μεγάλη εξάρ­τηση από το διεθνή του­ρι­σμό. Μέχρι τις 18 Μαΐου 2020, σύμφωνα με τον UNWTO, συνο­λικά 7 προ­ο­ρι­σμοί (3% όλων των προ­ο­ρι­σμών παγκο­σμίως) είχαν μειώσει τους ταξι­διω­τι­κούς περιο­ρι­σμούς για διε­θνείς του­ρι­στι­κούς σκοπούς. Παρ’ όλα αυτά, σε όλους τους προ­ο­ρι­σμούς παγκο­σμίως εξα­κο­λου­θούν να εφαρ­μό­ζο­νται ταξι­διω­τι­κοί περιο­ρι­σμοί που σχε­τί­ζο­νται με τον COVID-19. Ωστόσο, στη διάρ­κεια του τελευ­ταίου δεκα­πεν­θή­με­ρου, έχει ξεκι­νή­σει σε ορι­σμέ­νες χώρες η στα­διακή άρση των εθνικών μέτρων περιο­ρι­σμού των μετα­κι­νή­σεων και της καρα­ντί­νας, ενώ έχουν αρχίσει να δια­φαί­νο­νται κάποιες αισιό­δο­ξες ενδεί­ξεις για την ανά­καμψη του διε­θνούς του­ρι­σμού. Οι ταξι­διω­τι­κές οδηγίες, οι περιο­ρι­σμέ­νες συν­δέ­σεις πτήσεων, οι ανη­συ­χίες για την υγεία, καθώς και ενδε­χό­με­νοι ταξι­διω­τι­κοί περιο­ρι­σμοί κατά την επι­στροφή καθι­στούν τα διεθνή ταξίδια για του­ρι­στι­κούς σκοπούς ιδιαι­τέ­ρως απαι­τη­τικά.

Πότε αυξή­θη­καν οι περιο­ρι­σμοί

Με την εξά­πλωση των κρου­σμά­των του νέου κορω­νοϊού (COVID-19) σε έναν στα­διακά αυξα­νό­μενο αριθμό χωρών, ο αριθμός των προ­ο­ρι­σμών που επέ­βα­λαν ταξι­διω­τι­κούς περιο­ρι­σμούς άρχισε να κινεί­ται ανοδικά.

Συγκε­κρι­μένα, όταν, στις 30 Ιανουα­ρίου 2020, ο ΠΟΥ κήρυξε την επι­δη­μία από τον κορω­νοϊό COVID-19 ως πρό­βλημα υγείας διε­θνούς ενδια­φέ­ρο­ντος (Public Health Emergency of International Concern, PHEIC), 11 προ­ο­ρι­σμοί είχαν ήδη αρχίσει να εφαρ­μό­ζουν ταξι­διω­τι­κούς περιο­ρι­σμούς κυρίως για ταξι­διώ­τες από την Κίνα. Στις 11 Μαρτίου 2020, όταν ο ΠΟΥ κήρυξε τον COVID-19 ως παν­δη­μία, ο συνο­λι­κός αριθμός των προ­ο­ρι­σμών που είχαν θέσει σε ισχύ ταξι­διω­τι­κούς περιο­ρι­σμούς ανερ­χό­ταν ήδη σε 85. Ωστόσο, με την κήρυξη της παν­δη­μίας ενερ­γο­ποι­ή­θηκε ένα νέο κύμα περιο­ρι­σμών, κυρίως στην Ευρώπη, με απο­τέ­λε­σμα μεταξύ 9 και 16 Μαρτίου 2020, ο συνο­λι­κός αριθμός των προ­ο­ρι­σμών που εισή­γα­γαν ταξι­διω­τι­κούς περιο­ρι­σμούς να ανέλθει στους 119 παγκο­σμίως. Μεταξύ 24 Μαρτίου και 20 Απρι­λίου 2020, όλοι οι ενα­πο­μεί­να­ντες προ­ο­ρι­σμοί εισή­γα­γαν περιο­ρι­σμούς στα ταξίδια, με απο­τέ­λε­σμα το σύνολο των προ­ο­ρι­σμών που υιο­θέ­τησε ταξι­διω­τι­κούς περιο­ρι­σμούς να φθάσει τους 217, ήτοι το 100% των προ­ο­ρι­σμών παγκο­σμίως, σημα­το­δο­τώ­ντας μια συγκυ­ρία που δεν έχει εμφα­νι­στεί σε καμία άλλη χρονική στιγμή στο παρελ­θόν.

Τα είδη των ταξι­διω­τι­κών περιο­ρι­σμών ανά γεω­γρα­φική περιοχή

Το πλήρες ή μερικό κλεί­σιμο των συνόρων εξα­κο­λου­θεί να είναι ο βασι­κό­τε­ρος τύπος ταξι­διω­τι­κού περιο­ρι­σμού μεταξύ των δια­φό­ρων γεω­γρα­φι­κών περιο­χών (Γράφημα 10). Συγκε­κρι­μένα, το εν λόγω μέτρο εφαρ­μό­ζε­ται στο 93% των προ­ο­ρι­σμών στην Ευρώπη, στο 92% των προ­ο­ρι­σμών  στην Β. & Ν. Αμερική και στην Μέση Ανατολή, στο 79% των προ­ο­ρι­σμών στην Αφρική και στο 74% των προ­ο­ρι­σμών στην Ασία-Ειρηνικό. Οι περιο­ρι­σμοί ταξι­διού για συγκε­κρι­μένο προ­ο­ρι­σμό εφαρ­μό­ζο­νται μόνο από πολύ λίγους προ­ο­ρι­σμούς, οι περισ­σό­τε­ροι από τους οποίους εντο­πί­ζο­νται στην Ασία-Ειρηνικό (11%), στην Αφρική (6%) και στην Β. & Ν. Αμερική (4%). Η ανα­στολή των πτήσεων χρη­σι­μο­ποιεί­ται σε περιο­ρι­σμένο αριθμό προ­ο­ρι­σμών στην Αφρική και στην Μέση Ανατολή (8%), στην Ασία-Ειρηνικό (7%), στην Β. &  Ν. Αμερική (4%) και στην Ευρώπη (2%), ενώ μέτρα όπως η ανα­στολή θεω­ρή­σεων εισόδου, η αίτηση ιατρι­κών πιστο­ποι­η­τι­κών, η σύσταση αυτο­πε­ριο­ρι­σμού κατά την άφιξη, χρη­σι­μο­ποιού­νται σε μικρό αριθμό προ­ο­ρι­σμών στην Ασία-Ειρηνικό (8%), στην Αφρική (7%) και στην Ευρώπη (5%).

Ο αντί­κτυ­πος των ταξι­διω­τι­κών περιο­ρι­σμών στο διεθνή του­ρι­σμό

Οι προ­ο­πτι­κές για το διεθνή του­ρι­σμό εντός του 2020 έχουν ανα­θε­ω­ρη­θεί προς τα κάτω αρκετές φορές μετά το ξέσπα­σμα της παν­δη­μι­κής κρίσης του COVID-19, ενώ η αβε­βαιό­τητα συνε­χί­ζει να κυριαρ­χεί. Οι πρό­σφα­τες εκτι­μή­σεις του UNWTO (World Tourism Barometer, May 2020) υπο­δει­κνύ­ουν ότι οι μειώ­σεις στις διε­θνείς αφίξεις το 2020 θα κυμαν­θούν σε ετήσια βάση μεταξύ 58%-78%, σε σχέση με τα δεδο­μένα του 2019. Σύμφωνα με τα δια­θέ­σιμα στοι­χεία του UNWTO, οι διε­θνείς αφίξεις, στο πρώτο τρίμηνο του 2020, σημεί­ω­σαν πτώση της τάξης του 22%, ενώ, μόνο τον Μάρτιο, οι αφίξεις υπο­χώ­ρη­σαν κατά 57% (Γράφημα 11). Ανά γεω­γρα­φική περιοχή, η Ασία-Ειρηνικός υπέ­στη­σαν τη μεγα­λύ­τερη πτώση (-56,1%), και ακο­λου­θούν η Ευρώπη (-50,2%), η Αφρική-Μέση Ανατολή (-42,6%) και η Β. & Ν. Αμερική (-39,8%). Χαρα­κτη­ρι­στικά ανα­φέ­ρε­ται ότι την ίδια περίοδο, σύμφωνα με την ForwardKeys, οι αερο­πο­ρι­κές κρα­τή­σεις σημεί­ω­σαν τερά­στια πτώση, σε ετήσια βάση, κατά 80% παγκο­σμίως.

Ωστόσο, τα σενάρια για τις προ­ο­πτι­κές του διε­θνούς του­ρι­σμού, στα οποία στη­ρί­χθη­καν οι εκτι­μή­σεις του UNWTO, εξαρ­τώ­νται από την ταχύ­τητα περιο­ρι­σμού του ιού, τη διάρ­κεια των ταξι­διω­τι­κών περιο­ρι­σμών και το χρονικό διά­στημα κλει­σί­μα­τος των συνόρων. Αν επι­βε­βαιω­θούν οι εκτι­μή­σεις του UNWTO, το 2020 ο διεθνής του­ρι­σμός θα κατα­γρά­ψει τη χει­ρό­τερή του επίδοση από το 1950 -περίοδος που ξεκινά η κατα­γραφή στα­τι­στι­κών δεδομένων- ενώ θα θέσει απότομο τέλος σε μια δεκαετή περίοδο ανο­δι­κής πορείας, μετά τη χρη­μα­το­πι­στω­τική κρίση του 2008-09. H τερά­στια απώλεια ζήτησης που σημειώ­νε­ται για τα διεθνή ταξίδια θα μπο­ρούσε να σημαί­νει μια μείωση 850 εκατ.-1,1 δισ. επι­σκε­πτών και μια απώλεια 910 δισ.-1,2 τρισ. δολα­ρίων ΗΠΑ σε έσοδα. Ως απο­τέ­λε­σμα, 100-120 εκατ. θέσεις εργα­σίας στον του­ρι­σμό τίθε­νται σε κίνδυνο, ενώ απο­τε­λεί μια ιδιαι­τέ­ρως κρίσιμη κατά­σταση, καθώς το 80% των του­ρι­στι­κών επι­χει­ρή­σεων απο­τε­λεί­ται από μικρές και μεσαίου μεγέ­θους επι­χει­ρή­σεις. Η ανά­καμψη της διε­θνούς του­ρι­στι­κής ζήτησης προσ­διο­ρί­ζε­ται, σύμφωνα με τους εμπει­ρο­γνώ­μο­νες του UNWTO, το τέταρτο τρίμηνο του 2020 και κυρίως το 2021, με την εγχώρια ζήτηση να ανα­κάμ­πτει ταχύ­τερα από τη διεθνή ζήτηση. Με βάση τον τρόπο αντί­δρα­σης της του­ρι­στι­κής βιο­μη­χα­νίας σε προη­γού­με­νες κρίσεις, τα ταξίδια ανα­ψυ­χής ανα­μέ­νε­ται να ανα­κάμ­ψουν γρη­γο­ρό­τερα, σε σύγκριση με τα  επαγ­γελ­μα­τικά ταξίδια.

Η αντί­δραση της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης

Η Ευρω­παϊκή Επι­τροπή (ΕΕ), στις 15 Απρι­λίου 2020, εξέδωσε έναν κοινό ευρω­παϊκό χάρτη πορείας για την άρση των μέτρων περιο­ρι­σμού του COVID-19, ο οποίος συστή­νει μια στα­διακή προ­σέγ­γιση στο άνοιγμα των εσω­τε­ρι­κών και εξω­τε­ρι­κών συνόρων. Όσον αφορά στην άρση των εσω­τε­ρι­κών συνόρων, επι­ση­μαί­νο­νται τρία βασικά στοι­χεία που πρέπει να ληφθούν υπόψη κατά την αξιο­λό­γηση της ετοι­μό­τη­τας για την στα­διακή άρση των ταξι­διω­τι­κών περιο­ρι­σμών και των ελέγχων στα εσω­τε­ρικά σύνορα, δηλαδή: i) επι­δη­μιο­λο­γικά κρι­τή­ρια, ii) η χωρη­τι­κό­τητα του συστή­μα­τος υγείας και iii) η ικα­νό­τητα παρα­κο­λού­θη­σης. Παράλ­ληλα, υπο­γραμ­μί­ζε­ται, επίσης, ότι το «άνοιγμα» των εξω­τε­ρι­κών συνόρων και η πρό­σβαση των κατοί­κων τρίτων χωρών στην Ευρω­παϊκή Ένωση θα πρέπει να συμβεί σε ένα δεύτερο στάδιο, όπου θα λαμ­βά­νε­ται υπόψη η εξά­πλωση του ιού εκτός της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης. Επι­πρό­σθετα, η ΕΕ, στις 13 Μαΐου 2020, παρου­σί­ασε ένα πλαίσιο για το μέλλον του του­ρι­σμού και των μετα­φο­ρών για το 2020 και εντεύ­θεν, στο οποίο παρέ­χε­ται μια σειρά συστά­σεων, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης της στα­δια­κής άρσης των εσω­τε­ρι­κών περιο­ρι­σμών ταξι­διού με όλα τα απα­ραί­τητα μέτρα ασφά­λειας και προ­φύ­λα­ξης. Οι απο­φά­σεις της ΕΕ έχουν ως στόχο να βοη­θή­σουν τον του­ρι­στικό κλάδο της ΕΕ να ανα­κάμ­ψει από την παν­δη­μική κρίση, στη­ρί­ζο­ντας παράλ­ληλα τις επι­χει­ρή­σεις και δια­σφα­λί­ζο­ντας ότι η Ευρώπη θα εξα­κο­λου­θή­σει να απο­τε­λεί τον κυριό­τερο προ­ο­ρι­σμό για το διεθνή του­ρι­σμό.

Αισιό­δοξα τα μηνύ­ματα από την Κίνα για την επα­νεκ­κί­νηση του του­ρι­σμού

Καθώς οι προ­ο­ρι­σμοί σε όλο τον κόσμο αρχί­ζουν στα­διακά να αίρουν τους ταξι­διω­τι­κούς περιο­ρι­σμούς που έχουν επι­βλη­θεί για την αντι­με­τώ­πιση της παν­δη­μίας του COVID-19, η του­ρι­στική ζήτηση ανα­μέ­νε­ται να αρχίσει να κατα­γρά­φει στα­διακή βελ­τί­ωση. Στην κατεύ­θυνση αυτή συνη­γο­ρούν τα στοι­χεία για την πλη­ρό­τητα των ξενο­δο­χείων στην ηπει­ρω­τική Κίνα. Σύμφωνα με την STR (Mainland China hotel industry, 2 April 2020), τo ημε­ρή­σιο ποσοστό πλη­ρό­τη­τας των ξενο­δο­χείων στην Κίνα, στις 28 Μαρτίου, άγγιξε το 31,8%, έναντι του χαμηλού 7,4% που είχε σημειώ­σει στις αρχές Φεβρουα­ρίου και με το 87% των ξενο­δο­χείων της χώρας σε λει­τουρ­γία. Σε μικρό­τερη κλίμακα, η κινε­ζική εται­ρεία Huazhu Group -η οποία δια­θέ­τει περισ­σό­τερα από 2.000 ξενο­δο­χεία στη χώρα- ανα­κοί­νωσε  ότι η πλη­ρό­τητα στα ξενο­δο­χεία που δια­χει­ρί­ζε­ται άγγιξε το 62%, μετά από ένα μονο­ψή­φιο ποσοστό πριν από μερικές εβδο­μά­δες. Παράλ­ληλα, η αύξηση των εσω­τε­ρι­κών αερο­πο­ρι­κών ταξι­διών στην Κίνα, τον Μάιο, υπο­δει­κνύει ότι η εμπι­στο­σύνη των κινέζων κατα­να­λω­τών στα­διακά ανα­κάμ­πτει. Παρότι, οι Ηνω­μέ­νες Πολι­τείες και η Ευρώπη βρί­σκο­νται μερι­κούς μήνες πίσω από την Κίνα, τα καλά νέα δίνουν στον κλάδο την ελπίδα ότι η του­ρι­στική περί­ο­δος μπορεί να δια­σω­θεί σε σημα­ντικό ποσοστό.