Καμπανάκι ειδικών για την ξηρασία στην Ελλάδα – Ποιες περιοχές κινδυνεύουν με ερημοποίηση

Συν­θή­κες ξη­ρα­σί­ας επι­κρα­τούν στο με­γα­λύ­τε­ρο μέρος της ανα­το­λι­κής ηπει­ρω­τι­κής Ελ­λά­δας την ώρα που τα ρεκόρ υψη­λών θερ­μο­κρα­σιών το πρώτο τρί­μη­νο του 2024 συ­νε­χώς κα­ταρ­ρί­πτο­νται και οι βρο­χο­πτώ­σεις όλο και λι­γο­στεύ­ουν.

Εν­δει­κτι­κά, σύμ­φω­να με το meteo.gr του Εθνι­κού Αστε­ρο­σκο­πεί­ου Αθη­νών, ο Μάρ­τιος του 2024 ήταν ο πιο θερ­μός τα τε­λευ­ταία 15 χρό­νια στην Κε­ντρι­κή και Νότια Ελ­λά­δα.

«Βα­δί­ζου­με σε μια πιο ευ­ρύ­τε­ρη ξη­ρα­σία γιατί μέχρι τώρα εί­χα­με το­πι­κές ξη­ρα­σί­ες στη Θράκη, Ανα­το­λι­κή Μα­κε­δο­νία και Κρήτη. Όμως μειω­μέ­νες βρο­χο­πτώ­σεις στις αρχές του 2024 κα­τα­γρά­φου­με στο με­γα­λύ­τε­ρο μέρος της ανα­το­λι­κής ηπει­ρω­τι­κής Ελ­λά­δας. Εί­μα­στε στην αρχή μιας ήπιας, προς το παρόν, ξη­ρα­σί­ας και δεν μπο­ρού­με ακόμη να συ­γκρί­νου­με με τη σο­βα­ρή ξη­ρα­σία που εί­χα­με στη Βό­ρεια Ελ­λά­δα και στην Κρήτη, αλλά τα πράγ­μα­τα δεν βαί­νουν καλώς», επι­ση­μαί­νει στο Αθη­ναϊ­κό-Μα­κε­δο­νι­κό Πρα­κτο­ρείο Ει­δή­σε­ων ο φυ­σι­κός- με­τε­ω­ρο­λό­γος και επι­στη­μο­νι­κός συ­νερ­γά­της του meteo.gr και του climatebook, Σταύ­ρος Ντά­φης και προ­σθέ­τει ότι ανα­μέ­νο­νται κά­ποιες βρο­χο­πτώ­σεις μέσα στον Απρί­λιο οι οποί­ες όμως θα είναι κυ­ρί­ως πα­ρο­δι­κές κα­ται­γί­δες που δεν θα ανα­πλη­ρώ­σουν το έλ­λειμ­μα βρο­χο­πτώ­σε­ων και χιο­νο­πτώ­σε­ων των προη­γού­με­νων μηνών.

Πα­ράλ­λη­λα, στις πε­ριο­χές με έλ­λειμ­μα βρο­χής εντο­πί­ζε­ται να συ­γκε­ντρώ­νε­ται νεκρή καύ­σι­μη ύλη, γε­γο­νός που προ­βλη­μα­τί­ζει τους επι­στή­μο­νες για τις συν­θή­κες ευ­φλε­κτό­τη­τας. Ει­δι­κό­τε­ρα, όπως επι­ση­μαί­νει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο κ. Ντά­φης, αυ­ξη­μέ­νη νεκρή καύ­σι­μη ύλη εντο­πί­ζε­ται ήδη σε πε­ριο­χές της Θεσ­σα­λί­ας, της Δυ­τι­κής Μα­κε­δο­νί­ας, Φθιώ­τι­δας, Βοιω­τί­ας και Ανα­το­λι­κής Πε­λο­πον­νή­σου καθώς και στην πε­ριο­χή του Άρ­γους αλλά και στην Νότια Κρήτη. «Δεν είναι ξε­κά­θα­ρο τι ορί­ζει αυτή η με­τα­βα­τι­κή εποχή της άνοι­ξης για τις πυρ­κα­γιές του κα­λο­και­ριού» ση­μειώ­νει ο κ. Ντά­φης, προ­σθέ­το­ντας ότι στην πε­ρί­πτω­ση μιας πολύ ξηρής άνοι­ξης υπάρ­χει με­γα­λύ­τε­ρη πι­θα­νό­τη­τα για πε­ρισ­σό­τε­ρες πυρ­κα­γιές στις αρχές του κα­λο­και­ριού απ’ ότι προς τα τέλη.

Εν­δει­κτι­κά, σύμ­φω­να με στοι­χεία που πα­ρα­χώ­ρη­σε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο κ. Ντά­φης το τε­λευ­ταίο 3μηνο σε σχέση με τη μέση τιμή της πε­ριό­δου 2010-2019 το συ­νο­λι­κό ύψος βρο­χής που έχει ση­μειω­θεί σε κά­ποιες πε­ριο­χές είναι το πα­ρα­κά­τω:

Μοί­ρες Ηρα­κλεί­ου 30%, Κυ­πα­ρισ­σία 35%, Ρόδος, Νεμέα, και Βόλος 50% Κιλ­κίς 60 %.

Εξε­τά­ζε­ται η πι­θα­νό­τη­τα έναρ­ξης της αντι­πυ­ρι­κής πε­ριό­δου σε πε­ριο­χές της χώρας νω­ρί­τε­ρα από την 1η Μαϊου

Σύμ­φω­να με πλη­ρο­φο­ρί­ες από την Πυ­ρο­σβε­στι­κή, οι πα­ρα­τε­τα­μέ­νες υψη­λές θερ­μο­κρα­σί­ες που κα­τα­γρά­φο­νται και η ανομ­βρία έχουν θέσει το Πυ­ρο­σβε­στι­κό Σώμα σε αυ­ξη­μέ­νη ετοι­μό­τη­τα, ενώ εξε­τά­ζε­ται η πι­θα­νό­τη­τα σε κά­ποιες πε­ριο­χές της Ελ­λά­δας η έναρ­ξη της αντι­πυ­ρι­κής πε­ριό­δου να γίνει νω­ρί­τε­ρα από την 1η Μαϊου.

Μέχρι στιγ­μής, σύμ­φω­να με στοι­χεία από την Πυ­ρο­σβε­στι­κή, το πρώτο τρί­μη­νο του 2024 οι αγρο­το­δα­σι­κές πυρ­κα­γιές που έχουν εκ­δη­λω­θεί εμ­φα­νί­ζο­νται ελα­φρώς αυ­ξη­μέ­νες σε σχέση με το πρώτο τρί­μη­νο του 2023. Συ­γκε­κρι­μέ­να το α’ τρί­μη­νο του 2024 έχουν εκ­δη­λω­θεί 2.378 αγρο­το­δα­σι­κές πυρ­κα­γιές, ενώ το α’ τρί­μη­νο του 2024 είχαν εκ­δη­λω­θεί 2.367 αγρο­το­δα­σι­κές πυρ­κα­γιές. Για το λόγο αυτό μά­λι­στα, χθες το Πυ­ρο­σβε­στι­κό Σώμα εξέ­δω­σε ανα­κοί­νω­ση εφι­στώ­ντας την προ­σο­χή των πο­λι­τών ώστε να λαμ­βά­νο­νται όλα τα απα­ραί­τη­τα μέτρα και μέσα πυ­ρο­προ­στα­σί­ας καθώς το τε­λευ­ταίο χρο­νι­κό διά­στη­μα έχουν εκ­δη­λω­θεί αρ­κε­τές δα­σι­κές και αγρο­το­δα­σι­κές πυρ­κα­γιές, κυ­ρί­ως κατά την καύση φυ­τι­κής ύλης και υπο­λειμ­μά­των καλ­λιερ­γειών.

Νίκη Ευ­ελ­πί­δου: «Ερη­μο­ποιού­μα­στε»

Αντι­μέ­τω­πες με την ερη­μο­ποί­η­ση θα βρί­σκο­νται όλο και πε­ρισ­σό­τε­ρες πε­ριο­χές της Με­σο­γεί­ου, με­τα­ξύ αυτών και πε­ριο­χές της Ελ­λά­δας λόγω της ξη­ρα­σί­ας. Όπως εξη­γεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η κα­θη­γή­τρια Γε­ω­λο­γί­ας και Γε­ω­πε­ρι­βάλ­λο­ντος του Εθνι­κού Κα­πο­δι­στρια­κού Πα­νε­πι­στη­μί­ου Αθη­νών, Νίκη Ευ­ελ­πί­δου, η ξη­ρα­σία δεν είναι μόνον η αύ­ξη­ση της θερ­μο­κρα­σί­ας, είναι επί­σης η μεί­ω­ση των βρο­χο­πτώ­σε­ων και είναι και η υπε­ρά­ντλη­ση των υπό­γειων υδά­των.

«Γι’ αυτό πολύ συχνά μι­λά­με για φαι­νό­με­να ερη­μο­ποί­η­σης. Όταν ακού­ει κά­ποιος τη λέξη έρημο πάει το μυαλό του στη Σα­χά­ρα σε μία θά­λασ­σα άμμου. Η ερη­μο­ποί­η­ση δεν ση­μαί­νει απα­ραί­τη­τα μία έρη­μος γε­μά­τη από άμμο. Η ερη­μο­ποί­η­ση ση­μαί­νει μία πε­ριο­χή, η οποία έχει λίγο νερό και το έδα­φος έχει χάσει τα θρε­πτι­κά του συ­στα­τι­κά και άρα δεν μπο­ρού­με να καλ­λιερ­γή­σου­με. Στην Ελ­λά­δα συμ­βαί­νει ήδη αυτό, και είναι πολ­λές οι πε­ριο­χές που μάς συμ­βαί­νει. Υπάρ­χουν πε­ριο­χές οι οποί­ες σή­με­ρα το νερό τους δεν επαρ­κεί για την κά­λυ­ψη των ανα­γκών» ση­μειώ­νει η κυρία Ευ­ελ­πί­δου. Τέ­τοιες πε­ριο­χές, όπως το­νί­ζει, είναι η Ελα­φό­νη­σος αλλά και νησιά των Κυ­κλά­δων.

«Ερη­μο­ποιού­μα­στε. Κά­πο­τε με είχαν ρω­τή­σει σε μία συ­νέ­ντευ­ξη: Τι φο­βά­στε πε­ρισ­σό­τε­ρο να μάς συμ­βεί από θέμα φυ­σι­κών κα­τα­στρο­φών και προ­βλη­μά­των στο μέλ­λον και απά­ντη­σα, “φο­βά­μαι τη στιγ­μή που θα διψάω και δεν θα υπάρ­χει νερό για να πιω” και δεν είναι πολύ μα­κριά, δεν είναι κα­θό­λου μα­κριά. Εμείς ανοί­γου­με τη βρύση μας και βγαί­νει νερό αλλά αυτό δεν είναι αυ­το­νό­η­το και δεν είναι αυ­το­νό­η­το για πάρα πολ­λές πε­ριο­χές όχι του κό­σμου, όχι της Με­σο­γεί­ου αλλά της Ελ­λά­δας. Τα μισά νησιά μας ανοί­γουν τη βρύση και δεν έχουν νερό πρέ­πει να αγο­ρά­σουν εμ­φια­λω­μέ­νο για να πιουν. Το νερό της βρύ­σης είναι για να κά­νουν μπά­νιο ή για να το βρά­σουν. Και πολ­λές φορές ανοί­γουν τη βρύση και βγά­ζουν λάσπη έχει τε­λειώ­σει το νερό» υπο­γραμ­μί­ζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η κυρία Ευ­ελ­πί­δου.

Ανα­φο­ρι­κά με την αύ­ξη­ση της θερ­μο­κρα­σί­ας και την ξη­ρα­σία η κυρία Ευ­ελ­πί­δου το­νί­ζει ότι η αύ­ξη­ση της θερ­μο­κρα­σί­ας μοι­ραία οδη­γεί σε ξη­ρα­σία. «Όταν αυ­ξά­νε­ται η θερ­μο­κρα­σία είναι μοι­ραίο να έχου­με αύ­ξη­ση και στην ξη­ρα­σία. Οι θερ­μο­κρα­σί­ες ανε­βαί­νουν τα τε­λευ­ταία χρό­νια με πολύ γοργό ρυθμό. Όταν, λοι­πόν, αυτό είναι πα­ρα­τε­τα­μέ­νο, μοι­ραία χάνει την υγρα­σία του, μοι­ραία η βλά­στη­ση απο­δυ­να­μώ­νε­ται και μοι­ραία μπαί­νου­με στον φαύλο κύκλο» εξη­γεί, προ­σθέ­το­ντας ότι στην πα­ρα­τε­τα­μέ­νη διάρ­κειας ξη­ρα­σία μειώ­νε­ται η υγρα­σία του εδά­φους, άρα ευ­νο­εί­ται η εξά­πλω­ση της πυρ­κα­γιάς, είναι πιο δύ­σκο­λη η κα­τά­σβε­σή της.

«Η αυ­ξη­μέ­νη ξη­ρα­σία οδη­γεί σε μεί­ω­ση υγρα­σί­ας εδά­φους. Αυτό ση­μαί­νει ότι τα φυτά δεν μπο­ρούν να δε­σμεύ­σουν τα θρε­πτι­κά στοι­χεία του εδά­φους οπότε μειώ­νε­ται η φυ­το­κά­λυ­ψη. Όταν δεν έχου­με βλά­στη­ση το έδα­φος δια­βρώ­νε­ται πιο εύ­κο­λα, για πολ­λούς λό­γους. Η βλά­στη­ση επι­βρα­δύ­νει την επι­φα­νεια­κή απορ­ροή, το νερό της βρο­χής κι­νεί­ται πιο αργά. Το επό­με­νο είναι ότι μέσα από το ρι­ζι­κό τους σύ­στη­μα φτιά­χνουν κά­ποιες ασυ­νέ­χειες μέσα στο έδα­φος οπότε το νερό της βρο­χής πο­τί­ζει το έδα­φος άρα εμπλου­τί­ζει και τον υδρο­φό­ρο ορί­ζο­ντα που το θέ­λου­με αυτό κι επί­σης τα φύλλα των δέ­ντρων ή γε­νι­κώς ό,τι βλά­στη­ση έχου­με, επι­βρα­δύ­νουν την βρο­χό­πτω­ση από την ώρα που πέ­φτει μέχρι να φτά­σει στο έδα­φος, μειώ­νουν την ορμή της», ση­μειώ­νει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η κυρία Ευ­ελ­πί­δου, επι­ση­μαί­νο­ντας ότι κάτι που δη­μιουρ­γεί­ται λόγω της κλι­μα­τι­κής κρί­σης και των αιφ­νί­διων πλημ­μυ­ρών είναι η έντα­ση της βρο­χό­πτω­σης.

«Μπο­ρεί το ίδιο ποσό βρο­χό­πτω­σης αν πέσει ήρεμα, πο­τι­στι­κά που λέμε, να μην δη­μιουρ­γή­σει προ­βλή­μα­τα αλλά αν πέσει έντο­να με μορφή κα­ται­γί­δας να δη­μιουρ­γή­σει πάρα πολλά προ­βλή­μα­τα. Τα δέ­ντρα και η βλά­στη­ση μειώ­νουν την ορμή με την οποία φτά­νει η βροχή στο έδα­φος άρα λοι­πόν βοη­θούν στο να μειω­θεί η διά­βρω­ση, ο πλημ­μυ­ρι­κός κίν­δυ­νος και να εμπλου­τι­στεί ο υδρο­φό­ρος ορί­ζο­ντας με νερό. Η αύ­ξη­ση της ξη­ρα­σί­ας ταυ­τό­χρο­να δη­μιουρ­γεί ρωγ­μές ξή­ραν­σης στο έδα­φος όπως είναι ένα δέρμα σκα­σμέ­νο πολύ χωρίς να έχει πάρει την υγρα­σία το ίδιο σκάει και η γη και η διά­νοι­ξη αυτών των ρωγ­μών οδη­γεί στην απο­κόλ­λη­ση των κόκ­κων τους εδά­φους. Άρα κι αυτό επι­τα­χύ­νει τη διά­βρω­ση διότι όλο αυτό μαζί είναι ένας φαύ­λος κύ­κλος γιατί αν έχου­με πολλή έντο­νη διά­βρω­ση και χαθεί το έδα­φος μετά δεν μπο­ρού­με να έχου­με και βλά­στη­ση», το­νί­ζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ση­μειώ­νο­ντας ότι κάτι που επι­βε­βαιώ­νει αυτόν τον φαύλο κύκλο είναι και το γε­γο­νός ότι η μειω­μέ­νη φυ­το­κά­λυ­ψη και η ξη­ρα­σία ευ­νο­ούν τις πυρ­κα­γιές.

«Το με­γά­λο πρό­βλη­μα από τις πυρ­κα­γιές ει­δι­κά αυτές που έγι­ναν τα τε­λευ­ταία χρό­νια και ήταν τόσο εκτε­τα­μέ­νες στον ελ­λα­δι­κό χώρο, είναι να μην αφή­σεις το έδα­φος να χαθεί. Από τη στιγ­μή που έγι­ναν οι πρώ­τες βρο­χές τα εδάφη τα εί­δα­με να φεύ­γουν, δεν μπο­ρούν μετά να γυ­ρί­σουν πίσω. Πε­ρί­που 1 εκα­το­στό εδά­φους θέλει πε­ρί­που 1.000 χρό­νια. Οπότε πότε θα σχη­μα­τι­στεί, πότε θα δη­μιουρ­γη­θεί για να προ­λά­βουν να δη­μιουρ­γη­θούν και τα δέ­ντρα να βοη­θή­σουν το σύ­στη­μα να ανα­κάμ­ψει. Και μέσα σε όλον αυτόν τον φαύλο κύκλο έρ­χο­νται και οι αν­θρω­πο­γε­νείς επεμ­βά­σεις. Σε πε­ριο­χές που έχου­με ήδη λει­ψυ­δρία εμείς εξα­κο­λου­θού­με να κά­νου­με υπε­ρά­ντλη­ση από τους υδρο­φό­ρες ορί­ζο­ντες πάρα πολύ κοντά στη θά­λασ­σα, άρα βά­ζου­με θα­λασ­σι­νό νερό μέσα στον υδρο­φό­ρο ορί­ζο­ντα, με το που το κά­νου­με αυτό θα­να­τώ­νου­με τον υδρο­φό­ρο ορί­ζο­ντα και θα­να­τώ­νου­με και τα εδάφη. Όταν στο έδα­φος μπει αλάτι έχει τε­λειώ­σει», υπο­γραμ­μί­ζει η κυρία Ευ­ελ­πί­δου και κα­τα­λή­γει: «Το νερό μας λι­γο­στεύ­ει επι­κίν­δυ­να, οι γαίες μας υπο­βαθ­μί­ζο­νται και όλο αυτό λέ­γε­ται ερη­μο­ποί­η­ση. Αυτό ακρι­βώς είναι, η έλ­λει­ψη νερού και οι φτω­χές γαίες».