Ηλ. Μόσιαλος: Σουηδικό μοντέλο ή μία χρυσή τομή για την επόμενη μέρα;

Απο­κλι­μά­κωση με φυσική από­σταση, με μάσκες, μεγάλη προσοχή στους ηλι­κιω­μέ­νους και στους ευπα­θείς και ταυ­τό­χρονα αύξηση των τεστ και της πλη­θυ­σμια­κής ιχνη­λά­τη­σης, είναι ο καλύ­τε­ρος συν­δυα­σμός για την επόμενη μέρα οσον αφορά στη δια­χεί­ριση της παν­δη­μίας από την Ελλάδα, ανα­φέ­ρει ο Ηλίας Μόσια­λος σε ανάρ­τησή του.

Η στρα­τη­γική της Ελλάδας μέχρι να βρεθεί το φάρμακο ή το εμβόλιο, ανα­φέ­ρει ο κ. Μόσια­λος, θα πρέπει να είναι η χρυσή τομή των καλύ­τε­ρων προ­σεγ­γί­σεων, προ­σαρ­μο­σμένη στα δικά μας δεδο­μένα. Σε κάθε περί­πτωση, δεν μπο­ρούμε να βγούμε από το lockdown χωρίς να μην πάρουμε το παρα­μι­κρό ρίσκο, συμπε­ραί­νει.

Ολό­κληρη η ανάρ­τηση του κ. Μόσια­λου έχει ως εξής:

Η επόμενη μέρα: εφαρ­μό­ζουμε το Σου­η­δικό μοντέλο ή τη χρυσή τομή των καλύ­τε­ρων προ­σεγ­γί­σεων;

Στην αντι­με­τώ­πιση της κρίσης του κορω­νοϊού, οι αντι­δρά­σεις των περισ­σό­τε­ρων χωρών μπορούν να κατη­γο­ριο­ποι­η­θούν κάτω από 5 ευρείες μορφές προ­σεγ­γί­σεων:

1. Η προ­σέγ­γιση των περισ­σό­τε­ρων χωρών, που έκλει­σαν έγκαιρα μεγάλα τμήματα των τομέων της οικο­νο­μίας και τις εκπαι­δευ­τι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες (όπως Ελλάδα, Αυστρία, Δανία, Πορ­το­γα­λία).

2. Η προ­σέγ­γιση των χωρών αυτών που υστέ­ρη­σαν χρονικά (όπως Ισπανία, ΗΠΑ, και ως ένα βαθμό Γαλλία).

3. Η προ­σέγ­γιση αυτών που προ­σπά­θη­σαν να εφαρ­μό­σουν τη θεωρία της ανοσίας της αγέλης (όπως η Αγγλία).

4. Η προ­σέγ­γιση της Σου­η­δίας που προ­σπα­θεί να πέτυχει επίσης την ανοσία της αγέλης, αλλά δεν το δηλώνει επίσημα. Αλλά μιλώ­ντας για τη Σουηδία μιλάμε για πολίτες με τερά­στια εμπι­στο­σύνη στους θεσμούς και στην κυβέρ­νηση. Μιλάμε επίσης για μια δια­φο­ρε­τική δομή οικο­γέ­νειας, που οι ηλι­κιω­μέ­νοι πολύ συχνά μένουν μόνοι τους ή απο­φα­σί­ζουν να ζήσουν σε οίκους ευγη­ρίας. Η κυβέρ­νησή στη Σουηδία ζήτησε από τους ηλι­κιω­μέ­νους και τους ευπα­θείς να περιο­ρί­σουν τις δρα­στη­ριό­τη­τές τους και το έκαναν εν πολλοίς. Ταυ­τό­χρονα, από τους υπό­λοι­πους ζήτησε να προ­σέ­χουν και να κρα­τή­σουν τα μέτρα υγιει­νής και φυσικής από­στα­σης.

5. Η προ­σέγ­γιση της Νότιας Κορέας και της Ταϊβάν, που ενώ δεν επέ­βα­λαν σημα­ντι­κούς περιο­ρι­σμούς στην οικο­νο­μική δρα­στη­ριό­τητα, συν­δύ­α­σαν την επι­τή­ρηση με συνεχή τεστ, επι­στα­μένη ιχνη­λά­τηση και εφαρ­μογή των μέτρων της φυσικής από­στα­σης. Μιλάμε όμως και εδώ για χώρες που οι πολίτες ακούνε τις κυβερ­νή­σεις και τους ειδι­κούς και συμ­μορ­φώ­νο­νται αντί­στοιχα.

Ας πάμε τώρα να δούμε από κοντά και να κρί­νουμε εκ του, ως τώρα, απο­τε­λέ­σμα­τος τι έχει συμβεί και ποιες χώρες είχαν τις μεγα­λύ­τε­ρες επι­πτώ­σεις από την παν­δη­μία.

• Οι χώρες που υπο­τί­μη­σαν το πρό­βλημα όπως οι ΗΠΑ και η Ισπανία και οι χώρες που προ­σπά­θη­σαν να εφαρ­μό­σουν τη θεωρία της ανοσίας της αγέλης χωρίς όμως να δώσουν συστά­σεις, είχαν τις μεγα­λύ­τε­ρες επι­πτώ­σεις

• Ακο­λου­θεί η Σουηδία, και μετά οι άλλες 2 κατη­γο­ρίες που εφάρ­μο­σαν τα μέτρα της φυσικής από­στα­σης σε συν­δυα­σμό με μέτρα περιο­ρι­σμού της οικο­νο­μι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας, ή σε συν­δυα­σμό με πιο ήπια μέτρα, αλλά με επι­στα­μένη ιχνη­λά­τηση και πολλά τεστ.

Ποιος είχε περισ­σό­τερο δίκιο;

Σίγουρα όχι οι 2 πρώτες που δεν προ­στά­τευ­σαν τους ευπα­θείς και τους ηλι­κιω­μέ­νους.

Ποια θα ήταν όμως η καλύ­τερη προ­σέγ­γιση;

Αυτή για παρά­δειγμα της Ν. Κορέας που ενώ δεν επέ­βα­λαν σημα­ντι­κούς περιο­ρι­σμούς στους πολίτες και στην παρα­γωγή και την εκπαί­δευση, συν­δύ­α­σαν την αντι­με­τώ­πιση της κρίσης με συνεχή και πολλά τεστ, ιχνη­λά­τηση και εφαρ­μογή των μέτρων της φυσικής από­στα­σης. Και οι πολίτες αντέ­δρα­σαν υπεύ­θυνα.

Αυτό όμως δεν μπορεί να θεω­ρη­θεί δεδο­μένο για άλλες χώρες. Πολλές χώρες δεν είχαν δυνα­τό­τητα μαζικών τεστ ούτε τερά­στιες δυνα­τό­τη­τες ιχνη­λά­τη­σης. Είναι επίσης γνωστό πως υπήρχε αντα­γω­νι­σμός σε διεθνές επίπεδο και πολλές χώρες απα­γό­ρευ­σαν τις εξα­γω­γές ιατρο­φαρ­μα­κευ­τι­κού υλικού, εξο­πλι­σμού προ­στα­σίας και άλλων σημα­ντι­κών για την αντι­με­τώ­πιση της κρίσης ειδών. Ούτε κατ’ ανάγκη ο πλη­θυ­σμός, πολλών χωρών της Ευρώπης, θα συμπε­ρι­φε­ρό­ταν από την αρχή με τον πει­θαρ­χη­μένο τρόπο που συμπε­ρι­φέρ­θηκε σε εκείνες τις χώρες, χωρίς να έχει δει μεγάλες επι­πτώ­σεις εντός της χώρας. Η αλήθεια είναι πως στη χώρα μας κοι­τού­σαμε την Ιταλία και μετά κατα­λά­βαμε τι είχε συμβεί στις ΗΠΑ και την Ισπανία.

Επο­μέ­νως εάν γινόταν απλά μια σύσταση στο γενικό πλη­θυ­σμό, να κρατά τις απο­στά­σεις, και άλλη μια στους ευπα­θείς απλά για να προ­σέ­χουν, θα είχαμε τα ίδια απο­τε­λέ­σματα τώρα στην Ελλάδα;

Ακόμα και τώρα, ή για την ακρί­βεια ειδικά τώρα, βλέ­πουμε πως κάποιοι αμφι­σβη­τούν το λόγο που εφαρ­μό­στη­καν τα μέτρα στην Ελλάδα. Ακόμα και τώρα που το απο­τε­λέ­σμα της παν­δη­μίας ήταν τόσο ελεγ­χό­μενο για το σύστημα υγείας. Θεωρώ λοιπόν, πως η τακτική της Νότιας Κορέας και της Ταϊβάν θα ήταν δύσκολο να εφαρ­μο­στεί στη χώρα μας τον Μάρτιο.

Μήπως όμως έπρεπε να κάνουμε αυτό που έκαναν οι Σουηδοί και μήπως πάμε να κάνουμε αυτό τώρα;

Στη Σουηδία μέχρι εχθές με πλη­θυ­σμό 10.2 εκα­τομ­μύ­ρια, είχαν 18.58 φορές περισ­σό­τε­ρους θανά­τους από την Ελλάδα (2,679 στη Σουηδία και 144 στην Ελλάδα). Η Σουηδία έχει καλύ­τερο σύστημα υγείας από αυτό της χώρας μας και από άποψη δομών και από άποψη ΜΕΘ. Θα υπο­γραμ­μίσω πως η Σουηδία έχει ταυ­τό­χρονα ένα πλη­θυ­σμό που στο μεγα­λύ­τερο ποσοστό του ακούει τις οδηγίες και τις εφαρ­μό­ζει. Παρά ταύτα, η στρα­τη­γική της Σου­η­δίας είχε βρα­χυ­πρό­θε­σμα πολύ μεγα­λύ­τερο κόστος σε απώ­λειες ζωών.

Δεν είναι όμως μόνο οι θάνατοι. Οι πολλοί θάνατοι αντι­στοι­χούν και σε πολλά άλλα κρού­σματα που υπέ­φε­ραν και που βίωσαν πολύ βαριά τη νόσο. Γνω­ρί­ζουμε πλέον πως όσοι περά­σουν βαριά τη νόσο COVID-19 και εισα­χθούν στην εντα­τική μονάδα φρο­ντί­δας, ίσως να έχουν μπροστά τους και πολλά άλλα προ­βλή­ματα έως την απο­κα­τά­σταση (https://www.bloomberg.com/…/life-after-ventilators-can-be-h…).

Εάν δούμε το κόστος της παν­δη­μίας, πέρα από τις ανθρώ­πι­νες απώ­λειες, το κόστος της νόσου για το σύστημα υγείας δεν πρέπει να υπο­λο­γί­ζε­ται μόνο με βάση τους ανθρώ­πους που έχασαν τη μάχη με τον ιό. Δεν έχουμε ακόμα όλα τα στοι­χεία για να ανα­λύ­σουμε τα βαριά περι­στα­τικά, αλλά το κόστος τους για το σύστημα υγείας σε κάθε χώρα, δυστυ­χώς, υπερ­βαί­νει το κόστος που αντι­στοι­χεί στους θανά­τους.

Πως όμως μπορεί να επι­τευ­χθεί αυτή η περί­φημη ανοσία της αγέλης και πως επι­τυγ­χά­νε­ται αυτή;

Για να το πετύ­χουμε αυτό με βάση τα σημε­ρινά δεδο­μένα χρεια­ζό­μα­στε να απο­κτή­σουν ανοσία τα 2/3 του πλη­θυ­σμού, ώστε να επι­βρα­δυν­θεί η μετα­δο­τι­κό­τητα της νόσου. Αυτό δεν σημαί­νει πως θα εξα­λει­φθεί, αλλά πως θα μειωθεί το R0. Ακόμα και με την ανοσία των 2/3 αν υπάρ­χουν 1000 κρού­σματα σε μια χώρα, με R0=0.5 αυτοί θα το μετα­δώ­σουν σε άλλους 500. Άρα το πρό­βλημα δεν εξα­λεί­φε­ται πλήρως, σίγουρα όμως μειώ­νε­ται.

Για να υπάρχει πραγ­μα­τική μείωση θα πρέπει η ανοσία να ισχύει για όλους όσους κολ­λή­σουν, αλλά και να διαρκεί για ένα σχετικά μεγάλο χρονικό διά­στημα, του­λά­χι­στον για ένα έτος.

Υπάρ­χουν όμως αρκετές αβε­βαιό­τη­τες και εδώ. Θα αναφέρω μόνο δύο λέξεις που όμως εμπε­ρι­κλεί­ουν τερά­στια ποσοστά αβε­βαιό­τη­τας ανα­φο­ρικά με την ποσο­τι­κο­ποί­ηση του ρίσκου: την ασυμ­πτω­μα­τι­κό­τητα και την ανοσία. Έχω ανα­φερ­θεί εκτενώς και στις δυο και έχω υπο­γραμ­μί­σει πως τα επι­στη­μο­νικά (κλινικά και επι­δη­μιο­λο­γικά κυρίως) δεδο­μένα είναι ακόμα ελλιπή, και θα είναι δυστυ­χώς ελλιπή και για τους επό­με­νους μήνες.

Άρα όσοι επι­διώ­κουν την ανοσία της αγέλης άμεσα η έμμεσα παίρ­νουν ρίσκο. Ας υπο­θέ­σουμε όμως πως υπάρχει ανοσία για ένα έτος και πως αυτό το ρίσκο δεν υπάρχει.

Υπάρχει άλλο ρίσκο στο οποίο πρέπει να επι­κε­ντρω­θούμε ;

Για να ανα­πτύ­ξουν ανοσία τα 2/3 του πλη­θυ­σμού θα πρέπει να εκτε­θούν στη νόσο πάνω από 6 εκα­τομ­μύ­ρια άνθρω­ποι στην Ελλάδα. Πολλοί επι­στή­μο­νες ισχυ­ρί­ζο­νται πως η θνη­τό­τητα κυμαί­νε­ται μεταξύ 0,5 – 1%, αλλά ας αξιο­λο­γή­σουμε για χάρη της συζή­τη­σης το σενάριο που η θνη­τό­τητα είναι μόνο 0,2 – 0,25%, και πως αυτοί που θα εκτε­θούν θα είναι οι νεό­τε­ροι. Ας θεω­ρή­σουμε και πως η πλειο­ψη­φία αυτών θα είναι νέοι άνθρω­ποι χωρίς σημα­ντικά προ­βλή­ματα υγείας (παρότι πολλοί μπορεί να έχουν κάποιο πρό­βλημα υγείας και μην το γνω­ρί­ζουν). Στην περί­πτωση αυτή ο αριθμός των θανάτων θα ήταν μεταξύ 12 και 15,000. 12-15000 συμπο­λί­τες μας δηλαδή θα πέθαι­ναν.

Μπορεί να το αντέξει αυτό η ελλη­νική κοι­νω­νία; Μάλλον όχι. Επο­μέ­νως τι θα πρέπει να κάνουμε στο επόμενο διά­στημα;

Θα πρέπει να λάβουμε υπόψη τα καλύ­τερα και πιο απο­δο­τικά σημεία από τις δύο προ­σεγ­γί­σεις (Σουηδία, Νότια Κορέα και Ταϊβάν) και να τα υιο­θε­τή­σουμε. Ξέρουμε από τη Σουηδία ότι παρότι ο αριθμός των θανάτων είναι 18.58 φορές μεγα­λύ­τε­ρος από τον αριθμό των θανάτων στην Ελλάδα, είναι και πάλι μικρό­τε­ρος από κάποιες χώρες που καθυ­στέ­ρη­σαν να λάβουν μέτρα στην αρχή.

Άρα, ακόμα και η χαλα­ρό­τερη μορφή εφαρ­μο­γής μέτρων φυσικής από­στα­σης και απο­μό­νω­σης ευπαθών και ηλι­κιω­μέ­νων που εφαρ­μό­στηκε εκεί, ήταν και πάλι καλύ­τερη από την καθυ­στέ­ρηση που επί­δει­ξαν άλλες χώρες.

Δεν ήταν σίγουρα καλύ­τερη από το lockdown. Επειδή όμως το lockdown δεν μπορεί να συνε­χι­στεί για πάντα γιατί τα υπό­λοιπα προ­βλή­ματα που δημιουρ­γεί (όπως οικο­νο­μικά, κοι­νω­νικά, ψυχο­λο­γικά) θα έχουν μεγα­λύ­τε­ρες επι­πτώ­σεις από τον ίδιο τον κορω­νοϊό στη συνέ­χεια, για αυτό αρχί­ζουν οι στρα­τη­γι­κές στα­δια­κής απο­κλι­μά­κω­σης.

Τι θα πρέπει να επι­διώ­ξουμε επο­μέ­νως; Ξέρουμε ποιο πιθανώς είναι το ‘ταβάνι’, και για τους θανά­τους και για τις βαριές περι­πτώ­σεις, αλλά είναι ένα ταβάνι που έχει τέτοιες επι­πτώ­σεις που το κάνουν μη-αποδεκτό στην Ελλάδα.

Αυτός είναι ο λόγος που προ­χω­ράμε με πιο αυστηρά μέτρα σε σχέση με τους Σου­η­δούς και πιο προ­σε­κτικά. Ξέρουμε επίσης πως τα πολλά τεστ και η συστη­μα­τική ιχνη­λά­τηση στις άλλες δυο χώρες απέ­δω­σαν.

Άρα ο καλύ­τε­ρος συν­δυα­σμός είναι η χρυσή τομή μεταξύ των δύο προ­σεγ­γί­σεων. Απο­κλι­μά­κωση μεν, με φυσική από­σταση, με μάσκες, με μεγάλη προσοχή στους ηλι­κιω­μέ­νους και στους ευπα­θείς, αλλά πιο αυστηρή από της Σου­η­δίας και ταυ­τό­χρονα με αύξηση των τεστ και της πλη­θυ­σμια­κής ιχνη­λά­τη­σης, όπως στις άλλες δυο χώρες.

Σε κάθε περί­πτωση και εκτός εάν η νόσος γίνει εποχική ή βρεθεί φάρμακο στις επό­με­νες εβδο­μά­δες ή εάν έχουμε εμβόλιο στους επό­με­νους μήνες, ο κίν­δυ­νος θα συνε­χί­σει να υπάρχει.

Αν δεν θέλουμε να πάρουμε κανένα ρίσκο, υπάρχει λύση επίσης. Σίγουρα εάν όλος ο πλα­νή­της μείνει σε lockdown για ένα χρόνο θα τελειώ­σει το πρό­βλημα.

Αλλά αυτό δεν είναι δυνατόν να γίνει γιατί τα προ­βλή­ματα θα γιγα­ντω­θούν.

Τα προ­βλή­ματα αυτά θα συμπε­ρι­λαμ­βά­νουν προ­βλή­ματα ασθε­νειών που δεν σχε­τί­ζο­νται με τον COVID-19, την τερά­στια αύξηση των ψυχικών νοση­μά­των αλλά και της ανερ­γίας, και την ενδε­χο­μένη οικο­νο­μική κατάρ­ρευση που θα οδη­γή­σει σε σοβαρή υπο­χρη­μα­το­δό­τηση των δημο­σίων υπη­ρε­σιών.

Επο­μέ­νως, η στρα­τη­γική της Ελλάδας μέχρι να βρεθεί το φάρμακο ή το εμβόλιο, θα πρέπει να είναι η χρυσή τομή των καλύ­τε­ρων προ­σεγ­γί­σεων, προ­σαρ­μο­σμένη στα δικά μας δεδο­μένα. Σε κάθε περί­πτωση, δεν μπο­ρούμε να βγούμε από το lockdown χωρίς να μην πάρουμε το παρα­μι­κρό ρίσκο.