Ελλάδα Έρευνα: 3.000.000 κακοποιήσεις και 2.500 θάνατοι ηλικιωμένων ετησίως

Πίσω από τις ερμη­τικά κλει­στές πόρτες των δια­με­ρι­σμά­των εξε­λίσ­σε­ται ένα βουβό δράμα που σπάνια φτάνει στα αστυ­νο­μικά δελτία, όπως για παρά­δειγμα έγινε προ ημερών, όταν κάμερα κατέ­γραψε οικιακή βοηθό να κακο­ποιεί ανή­μπορο γέροντα. Ηλι­κιω­μέ­νοι, παγι­δευ­μέ­νοι στον φόβο και στην ντροπή, υφί­στα­νται συστη­μα­τική κακο­ποί­ηση και ξυλο­δαρ­μούς από το ίδιο τους το περι­βάλ­λον. Οι καταγ­γε­λίες, που συνήθως προ­έρ­χο­νται από το γει­το­νικό περι­βάλ­λον και όχι από τους ίδιους τους παθό­ντες, ενδε­χο­μέ­νως δεν αντι­προ­σω­πεύ­ουν τον πραγ­μα­τικό αριθμό των περι­στα­τι­κών, όμως ακόμα κι αυτές φέρνουν στο φως μια αθέατη πλευρά της βίας που «τρέ­φε­ται» από τη μοναξιά και την αδυ­να­μία της τρίτης ηλικίας.

Σύμφωνα με εκτι­μή­σεις του Παγκό­σμιου Οργα­νι­σμού Υγείας (ΠΟΥ), 1 στα 6 άτομα ηλικίας άνω των 60 ετών (δηλαδή περίπου 16,6%) έχει βιώσει κάποιας μορφής κακο­ποί­ηση, δηλαδή σχεδόν 141.000.000 άνθρω­ποι παγκο­σμίως. Ο αριθμός αυτός, βέβαια, μπορεί να είναι πολύ υψη­λό­τε­ρος, καθώς η κακο­ποί­ηση των ηλι­κιω­μέ­νων είναι μία από τις πιο κρυφές παρα­βιά­σεις, αφού συχνά τα περι­στα­τικά δεν καταγ­γέλ­λο­νται. Ανα­λυ­τι­κό­τερα, η σωμα­τική κακο­ποί­ηση επη­ρε­ά­ζει περίπου το 2,6% των ηλι­κιω­μέ­νων, ενώ η ψυχο­λο­γική ή συναι­σθη­μα­τική κακο­ποί­ηση επη­ρε­ά­ζει το 11,6%. Η οικο­νο­μική εκμε­τάλ­λευση ανα­φέ­ρε­ται ότι επη­ρε­ά­ζει περίπου το 6,8% των ανθρώ­πων της τρίτης ηλικίας, η παρα­μέ­ληση το 4,2% και η σεξουα­λική κακο­ποί­ηση επη­ρε­ά­ζει το 0,9%.

Στην Ευρώπη, οι εκτι­μή­σεις δεί­χνουν ότι περίπου 3.000.000 ηλι­κιω­μέ­νοι υφί­στα­νται κακο­ποί­ηση κάθε χρόνο, με έρευνες να «μαρ­τυ­ρούν» ότι σε χώρες της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης αυτή κυμαί­νε­ται από 10% έως 13%, ενώ παλαιό­τε­ρες ανα­φο­ρές έκαναν λόγο για 2.500 θανά­τους ηλι­κιω­μέ­νων ετησίως εξαι­τίας επι­θέ­σεων ή παρα­μέ­λη­σης. Στην Ελλάδα, έρευνες έχουν δείξει ότι περίπου το 7% των ηλι­κιω­μέ­νων έχουν υπάρξει θύματα κακο­ποί­η­σης.

Ήδη από τον περα­σμένο Σεπτέμ­βριο, το Σωμα­τείο «Πνοή Ζωής» στη Θεσ­σα­λο­νίκη έχει γίνει απο­δέ­κτης σοβαρών περι­στα­τι­κών στην πόλη, ανα­δει­κνύ­ο­ντας μια σκληρή πραγ­μα­τι­κό­τητα όπου τα θύματα επι­λέ­γουν τη σιωπή και γίνο­νται «όμηροι» των θυτών τους, είτε από φόβο αντι­ποί­νων είτε λόγω της από­λυ­της εξάρ­τη­σης από αυτούς.

Εύκολος στόχος

Για μια θλιβερή πραγ­μα­τι­κό­τητα έκανε λόγο, μιλώ­ντας στην «Απο­γευ­μα­τινή», ο πρό­ε­δρος του Κέντρου Μελέτης Προ­βλη­μά­των και Αλλη­λεγ­γύης της Τρίτης Ηλικίας «Πνοή Ζωής», Νικό­λαος Μήττας: «Οι καταγ­γε­λίες γίνο­νται πρώτα απ’ όλα από τα μέλη μας, τα οποία έχουν εμπει­ρία στις γύρω περιο­χές, και φυσικά μέσα από τις διά­φο­ρες συνα­ντή­σεις που κάνουμε, όπου και καταγ­γέλ­λο­νται ορι­σμένα περι­στα­τικά. Οι ίδιοι οι ηλι­κιω­μέ­νοι, όμως, σε τέτοια θέματα είναι επι­φυ­λα­κτι­κοί, σιωπούν. Το πρό­βλημα είναι μεν υπαρκτό αλλά “βουβό”, καθώς στην πλειο­νό­τητά τους επι­λέ­γουν να μη μιλή­σουν αφού δεν νιώθουν εμπι­στο­σύνη, φοβού­νται, ντρέ­πο­νται, είναι πολλά τα θέματα που τους κάνουν να διστά­ζουν».

Ανα­φο­ρικά με τους κακο­ποι­η­τές, σύμφωνα με τον κ. Μήττα μπορεί να είναι συγ­γε­νικά πρόσωπα, άτομα που τους φρο­ντί­ζουν, ακόμα και άσχετοι με το περι­βάλ­λον τους: «Μην ξεχνάτε ότι ένας άνθρω­πος που μένει μόνος του μπορεί να δεχτεί εύκολα επίθεση από έξω, στον δρόμο, είναι πολύ εύκολος στόχος. Αυτοί οι ηλι­κιω­μέ­νοι πρέπει να προ­σέ­χουν τα νώτα τους, να είναι υπο­ψια­σμέ­νοι ότι μπορεί να τους προ­σεγ­γί­σουν άτομα που θα τους κάνουν τους… καλούς, ότι δήθεν θα τους βοη­θή­σουν με τα ψώνια τους κ.λπ. Πρό­κει­ται για επι­τή­δειους και αδί­στα­κτους ανθρώ­πους, που κερ­δί­ζουν με κάποιον τρόπο την εμπι­στο­σύνη των γερό­ντων, οι οποίοι γίνο­νται γρήγορα θύματά τους αφού δέχο­νται όχι μόνο κακο­ποί­ηση αλλά και διά­φο­ρες άλλες εκμε­ταλ­λεύ­σεις».

Ο πρό­ε­δρος της «Πνοής Ζωής» τονίζει πως έχει ξεκι­νή­σει μια δράση για την προ­στα­σία των ανυ­πε­ρά­σπι­στων ανθρώ­πων της τρίτης ηλικίας: «Σε μία προ­σπά­θεια να προ­στα­τεύ­σουμε τους ηλι­κιω­μέ­νους, ξεκι­νή­σαμε μια καμπά­νια όπου μοι­ρά­ζουμε διάφορα φυλ­λά­δια στα οποία εξη­γεί­ται τι πρέπει να προ­σέ­χουν. Πάμε στα ΚΑΠΗ, τα μοι­ρά­ζουμε ακόμα κι έξω από εκκλη­σίες και όπου αλλού βλέ­πουμε ηλι­κιω­μέ­νους».

Τι τους εμπο­δι­ζει

Εξαι­ρε­τικά ενδια­φέ­ρουσα είναι η άποψη που πήρε η «Απο­γευ­μα­τινή» από την ψυχο­λόγο, ειδική σε θέματα τρίτης ηλικίας, Μαρία Κάκου, η οποία εξήγησε τον μηχα­νι­σμό του φόβου που εμπο­δί­ζει τους ηλι­κιω­μέ­νους να μιλή­σουν: «Ως ψυχο­λό­γος που εργά­ζε­ται με ηλι­κιω­μέ­νους, θα τονίσω πως είναι σημα­ντικό να κατα­νο­ή­σουμε ότι ο φόβος τους δεν είναι απλός ούτε μονο­διά­στα­τος. Συχνά πρό­κει­ται για έναν βαθύ, υπαρ­ξιακό φόβο: είναι εκείνος της μονα­ξιάς, της εγκα­τά­λει­ψης και της απώ­λειας του τελευ­ταίου δεσμού που έχουν με την οικο­γέ­νεια», τονίζει η κυρία Κάκου και προ­σθέ­τει πως ένας ηλι­κιω­μέ­νος «μπορεί να επι­λέ­γει να υπο­μέ­νει την κακο­ποί­ηση, ακόμη και τη σωμα­τική, γιατί η εναλ­λα­κτική -που είναι η πλήρης απομόνωση- του φαί­νε­ται πιο τρο­μα­κτική»: «Παράλ­ληλα, υπάρχει έντονο το συναί­σθημα της ντροπής και της ενοχής: “αν μιλήσω, θα κατα­στρέψω το παιδί μου”, “τι θα πει ο κόσμος;”». Δεν πρέπει, επίσης, να παρα­βλέ­πουμε ότι ο χαρα­κτή­ρας του ανθρώ­που τον συνο­δεύει σε όλη του τη ζωή. Ένας άνθρω­πος που ενδε­χο­μέ­νως ήταν πιο ανε­κτι­κός, υπο­χω­ρη­τι­κός ή δυσκο­λευό­ταν να θέσει όρια και στα νεότερα χρόνια του, είναι πιθανό να δια­τη­ρεί αυτά τα μοτίβα και στο γήρας. Όταν, μάλιστα, προ­στί­θε­ται το αίσθημα της ανη­μπο­ριάς ή της εξάρ­τη­σης, αυτή η στάση ενι­σχύ­ε­ται, καθι­στώ­ντας ακόμη πιο δύσκολη την αντί­δραση ή τη διεκ­δί­κηση βοή­θειας».

Οικεία πρόσωπα

Σύμφωνα με την ψυχο­λόγο, η κακο­ποί­ηση προ­έρ­χε­ται συχνά από οικεία πρόσωπα: «Παιδιά, εγγόνια ή άλλους συγ­γε­νείς, αλλά και από φρο­ντι­στές, ιδιαί­τερα όταν υπάρχει εξάρ­τηση λόγω θεμάτων υγείας ή κινη­τι­κό­τη­τας. Αυτή η εξάρ­τηση ενι­σχύει τη σιωπή, καθώς ο ηλι­κιω­μέ­νος αισθά­νε­ται ότι “δεν έχει επιλογή”. Ωστόσο, υπάρ­χουν σημάδια που μπο­ρούμε να εντο­πί­σουμε: ανε­ξή­γη­τοι μώλωπες, κακή υγιεινή, απώλεια βάρους, από­συρση, φόβος ή έντονη νευ­ρι­κό­τητα παρου­σία συγκε­κρι­μέ­νου ατόμου. Σε δομές όπως τα ΚΑΠΗ, τα ΚΗΦΗ και το πρό­γραμμα «Βοήθεια στο Σπίτι», ο επαγ­γελ­μα­τίας μπορεί να παίξει καθο­ρι­στικό ρόλο, δημιουρ­γώ­ντας ένα ασφαλές και εμπι­στευ­τικό περι­βάλ­λον. Μέσα από τη σχέση εμπι­στο­σύ­νης, ο ηλι­κιω­μέ­νος ίσως βρει το θάρρος να μιλήσει – και αυτό είναι το πρώτο, κρίσιμο βήμα για την προ­στα­σία του. Δια­χρο­νικά, οι πιο ευά­λω­τοι και ανή­μπο­ροι ηλι­κιω­μέ­νοι είναι εκείνοι που κιν­δυ­νεύ­ουν περισ­σό­τερο να γίνουν θύματα οικο­νο­μι­κής και ψυχο­λο­γι­κής εκμε­τάλ­λευ­σης, γεγονός που καθιστά ακόμη πιο επι­τα­κτική την ανάγκη για εγρή­γορση και φρο­ντίδα από το περι­βάλ­λον τους».

Πηγή: iapogevmatini.gr