Ηρθε η ώρα να αξιοποιηθεί το χωριό – φάντασμα στη Ρόδο;

Τα τε­λευ­ταία χρό­νια, το «Φω­τει­νό Χωριό» προ­σελ­κύ­ει εκα­το­ντά­δες του­ρί­στες αλλά και φοι­τη­τές αρ­χι­τε­κτο­νι­κής από όλο τον κόσμο, τους οποί­ους γοη­τεύ­ει με την ιστο­ρία του και την ιδιαί­τε­ρη ατμό­σφαι­ρά του

ΗΡο­δί­τισ­σα Ελένη, μο­δί­στρα στο επάγ­γελ­μα, θα νο­σή­σει με φυ­μα­τί­ω­ση και θα με­τα­φερ­θεί στο Σα­να­τό­ριο «Βα­σί­λισ­σα Φρει­δε­ρί­κη», στην Ελε­ού­σα. Τους γε­μά­τους αγω­νία μήνες που θα ζήσει εκεί θα τους ελα­φρύ­νει η πα­ρου­σία του Χασάν, ενός μου­σουλ­μά­νου από το χωριό Σά­λα­κο, με τον οποίο θα αγα­πη­θούν. Γύρω από αυτή την ιστο­ρία αγά­πης έχει στη­θεί το μυ­θι­στό­ρη­μα της Ιρι­δας Μαυ­ρά­κη το «Χτι­κιό», που κυ­κλο­φό­ρη­σε τον πε­ρα­σμέ­νο Νο­έμ­βριο από τις εκ­δό­σεις «Πα­πα­ζή­ση».

H έκ­δο­ση του βι­βλί­ου συ­μπί­πτει με την ανα­ζω­πύ­ρω­ση της συ­ζή­τη­σης γύρω από το μέλ­λον του πα­λιού ιτα­λι­κού συ­νοι­κι­σμού Campochiaro (Φω­τει­νό Χωριό), όπου αρ­χι­κά έζη­σαν Ιτα­λοί υλο­τό­μοι και εν συ­νε­χεία φι­λο­ξέ­νη­σε το Σα­να­τό­ριο της Ρόδου. Τα τε­λευ­ταία χρό­νια, το «Φω­τει­νό Χωριό» προ­σελ­κύ­ει εκα­το­ντά­δες του­ρί­στες αλλά και φοι­τη­τές αρ­χι­τε­κτο­νι­κής από όλο τον κόσμο, τους οποί­ους γοη­τεύ­ει με την ιστο­ρία του και την ιδιαί­τε­ρη ατμό­σφαι­ρά του.

Το ιδιο­κτη­σια­κό, ωστό­σο, κα­θε­στώς των κτι­ρί­ων είναι πε­ρι­πε­πλεγ­μέ­νο, ενώ τα ίδια χρή­ζουν άμε­σης απο­κα­τά­στα­σης, ώστε να είναι λει­τουρ­γι­κά. Από την παύση του Σα­να­το­ρί­ου και τούδε, ιδέες και προ­τά­σεις για την πε­ραι­τέ­ρω αξιο­ποί­η­ση των εμ­βλη­μα­τι­κών κτι­σμά­των έχουν υπάρ­ξει πολ­λές. Το κτί­ριο του Σα­να­το­ρί­ου αρ­χι­κά με­το­νο­μά­στη­κε σε «Ιδρυ­μα Ανιά­των Δω­δε­κα­νή­σου», αλλά δεν χρη­σι­μο­ποι­ή­θη­κε ποτέ ως τέ­τοιο. Το διά­στη­μα 1975-78 είχε τη χρήση στρα­τώ­να, το 1983-2000 η νο­τιο­α­να­το­λι­κή πλευ­ρά ανα­και­νί­στη­κε και λει­τούρ­γη­σε ως σχο­λείο, σή­με­ρα ένα τμήμα στε­γά­ζει την Εται­ρεία Πρό­λη­ψης Φυ­σι­κών Κα­τα­στρο­φών και Προ­στα­σί­ας Πε­ρι­βάλ­λο­ντος Ρόδου, ενώ έχει στο πα­ρελ­θόν δια­τυ­πω­θεί ιδέα για τη δη­μιουρ­γία μου­σεί­ου φυ­σι­κής ιστο­ρί­ας…

«Εχου­με μια ολο­κλη­ρω­μέ­νη πρό­τα­ση, την οποία θα συ­ζη­τή­σου­με όλοι οι εμπλε­κό­με­νοι το Σαβ­βα­το­κυ­ρί­α­κο» το­νί­ζει μι­λώ­ντας στην «Κ» ο Ρο­δί­της φω­το­γρά­φος κ. Νίκος Κα­σέ­ρης, μέλος της «Ομά­δας Πρω­το­βου­λί­ας για την προ­στα­σία, ανά­δει­ξη και αξιο­ποί­η­ση των ιτα­λι­κών κτη­ρια­κών εγκα­τά­στα­σε­ων Ελε­ού­σας». Η πρό­τα­ση της ομά­δας, που συ­γκρο­τή­θη­κε το 2022, αφορά στην απο­κα­τά­στα­ση του ιστο­ρι­κού συ­γκρο­τή­μα­τος και εν συ­νε­χεία τη δη­μιουρ­γία ενός πο­λι­τι­στι­κού πο­λυ­χώ­ρου Τέ­χνης και Πο­λι­τι­σμού (ή το Κέ­ντρο Με­λέ­της Κι­νη­μα­το­γρά­φου) με πρω­ταρ­χι­κό σκοπό τη με­λέ­τη, ανά­δει­ξη και πα­γκό­σμια διά­δο­ση του έργου του Θε­ό­δω­ρου Αγ­γε­λό­που­λου.

Στην ομάδα έχει εντα­χθεί η κ. Φοίβη Οι­κο­νο­μο­πού­λου-Αγ­γε­λο­πού­λου, που στη­ρί­ζει το εγ­χεί­ρη­μα, ο Ελ­λη­νο­γάλ­λος σκη­νο­θέ­της, Μάρκο Γκα­στίν, αλλά και πα­νε­πι­στη­μια­κοί από το Παι­δα­γω­γι­κό Τμήμα Δη­μο­τι­κής Εκ­παί­δευ­σης του Πα­νε­πι­στη­μί­ου Αι­γαί­ου. «Η ιδέα γεν­νή­θη­κε έπει­τα από μια έκ­θε­ση για το έργο του Θ. Αγ­γε­λό­που­λου, δέκα χρό­νια μετά τον θά­να­τό του», θυ­μά­ται ο κ. Κα­σέ­ρης, που θε­ω­ρεί ότι έχει φτά­σει το κα­τάλ­λη­λο momentum για την αξιο­ποί­η­ση των κτι­σμά­των.

«Πρό­κει­ται για τρία δια­τη­ρη­τέα κτί­ρια, εκ των οποί­ων τα δύο ανή­κουν στον δήμο Ρόδου και το ένα, αυτό του Σα­να­το­ρί­ου, έχει πε­ρά­σει εδώ και πολλά χρό­νια στο ΤΑΙ­ΠΕΔ», ση­μειώ­νει στην «Κ» ο άρτι εκλε­χθείς πρό­ε­δρος της κοι­νό­τη­τας Δι­μυ­λιάς, κ. Αλέ­ξης Γιορ­δά­μνης. Σύμ­φω­να με την ιστο­σε­λί­δα του ΤΑΙ­ΠΕΔ, το σε­νά­ριο ανά­πτυ­ξης του αφορά στη δη­μιουρ­γία ενός boutique hotel- μια δε­λε­α­στι­κή προ­ο­πτι­κή για πολ­λούς ιδιώ­τες, οι οποί­οι, ωστό­σο, δεν το διεκ­δι­κούν λόγω του εκτι­μώ­με­νου υψη­λού κό­στους ανα­στή­λω­σης.

Ο πρώ­τος δια­γω­νι­σμός απέβη άκαρ­πος, οπότε υπάρ­χει η πι­θα­νό­τη­τα εξεύ­ρε­σης μια συμ­βι­βα­στι­κής λύσης, της πα­ρα­χώ­ρη­σης π.χ. του χώρου στον Δήμο ένα­ντι ενός επι­μι­σθί­ου. «Προσ­δο­κία της το­πι­κής κοι­νω­νί­ας είναι η συ­νο­λι­κή αξιο­ποί­η­ση όλων των χώρων, τους οποί­ους θε­ω­ρού­με ενιαίο ιστο­ρι­κό συ­γκρό­τη­μα» επι­ση­μαί­νει ο κ. Γιώρ­γος Τόπ­πος, αντι­δή­μαρ­χος πο­λι­τι­σμού στη Ρόδο, «υπάρ­χουν, ωστό­σο, γρα­φειο­κρα­τι­κά και νο­μι­κά εμπό­δια».

Εν­δει­κτι­κά, στο κτη­μα­το­λό­γιο δεν υπάρ­χει καμία απο­τύ­πω­ση των κτι­σμά­των, διότι οι Ιτα­λοί δεν είχαν προ­λά­βει να το κά­νουν. «Απαξ και λυθεί η εκ­κρε­μό­τη­τα με το κτη­μα­το­λό­γιο, θα πρέ­πει να κα­τα­τε­θεί μια ορι­στι­κο­ποι­η­μέ­νη πρό­τα­ση σε Πο­λε­ο­δο­μία και Δήμο, ενώ βρι­σκό­μα­στε σε επι­κοι­νω­νία με το ΤΑΙ­ΠΕΔ», εξη­γεί ο ίδιος τα επό­με­να βή­μα­τα. «Το χωριό μας δεν είναι χωριό – φά­ντα­σμα», το­νί­ζουν τα μέλη του πο­λι­τι­στι­κού συλ­λό­γου Δι­μυ­λιάς- Ελε­ού­σας «Το Φου­ντου­κλί», που αρ­νού­νται να απο­δε­χθούν αυτόν τον χα­ρα­κτη­ρι­σμό για το Campochiaro, που ανή­κει στα γε­ω­γρα­φι­κά όρια της κοι­νό­τη­τάς τους. «Απο­τε­λεί κα­τά­λοι­πο του στίγ­μα­τος για τη φυ­μα­τί­ω­ση» ισχυ­ρί­ζο­νται. «Στην πλα­τεία του χω­ριού ορ­γα­νώ­νου­με συ­στη­μα­τι­κά εκ­δη­λώ­σεις, από τους δρό­μους του χω­ριού περ­νά­ει η σχο­λι­κή πα­ρέ­λα­ση, εδώ πε­ρι­η­γού­νται φοι­τη­τές απ’ όλο τον κόσμο» ανα­φέ­ρει στην «Κ» η κ. Αννα Κώστα.

Ενα χωριό με ανεί­πω­τες ιστο­ρί­ες

«Εχω εμπνευ­στεί την υπό­θε­ση του βι­βλί­ου από ερω­τι­κές ιστο­ρί­ες που πήραν σάρκα και οστά στα χρό­νια λει­τουρ­γί­ας του Σα­να­το­ρί­ου, από το 1947 έως το 1970», εξη­γεί στην «Κ» από το Μάν­τσε­στερ η κ. Μαυ­ρά­κη, που είναι μου­σι­κός και ερ­μη­νεύ­τρια. Στο εν λόγω χωριό, μά­λι­στα, ζει μέχρι και σή­με­ρα ένα ζευ­γά­ρι που γνω­ρί­στη­κε εκεί­νη την εποχή· οι 54 αγροι­κί­ες του συ­νοι­κι­σμού δεν έπα­ψαν ποτέ να κα­τοι­κού­νται. «Στη διάρ­κεια της παν­δη­μί­ας βρι­σκό­μουν στο Μάν­τσε­στερ, τη­ρώ­νο­ντας τους κα­νό­νες της κα­ρα­ντί­νας· τότε ένιω­σα ταύ­τι­ση με τους αν­θρώ­πους που έζη­σαν στο Σα­να­τό­ριο εξαι­τί­ας μιας λοι­μώ­δους ασθέ­νειας».

Μετά τον Β’ Πα­γκό­σμιο Πό­λε­μο η αύ­ξη­ση των κρου­σμά­των φυ­μα­τί­ω­σης ήταν με­γά­λη, εξ ου και απο­φα­σί­στη­κε η άμεση με­τα­φο­ρά των ασθε­νών στο παλιό σχο­λείο του ιτα­λι­κού χω­ριού, που είχε ερη­μώ­σει μετά τη συν­θη­κο­λό­γη­ση της Ιτα­λί­ας. Ο Μάριο Λάγγο, ο Ιτα­λός διοι­κη­τής των Δω­δε­κα­νή­σων, είχε προ­α­ναγ­γεί­λει το 1935 την κα­τα­σκευή Σα­να­το­ρί­ου, όμως ο πό­λε­μος μα­ταί­ω­σε τα σχέ­δια του. Το 1947 ιδρύ­θη­κε το Κρα­τι­κό Σα­να­τό­ριο Δω­δε­κα­νή­σου «Βα­σί­λισ­σα Φρει­δε­ρί­κη» με 80 κλί­νες. Στα πλε­ο­νε­κτή­μα­τα του χώρου ήταν και η από­στα­ση 36 χι­λιο­μέ­τρων από την πόλη της Ρόδου, καθώς κυ­ριαρ­χού­σαν ο φόβος της με­τά­δο­σης και το κοι­νω­νι­κό στίγ­μα.

«Εκανα έκ­κλη­ση στους Ρο­δί­τες για μαρ­τυ­ρί­ες, ακόμα και ανώ­νυ­μες, όμως η αντα­πό­κρι­ση ήταν πε­νι­χρή, κάτι που απο­δει­κνύ­ει τη δύ­να­μη του στίγ­μα­τος ακόμα και τόσες δε­κα­ε­τί­ες αρ­γό­τε­ρα». Συ­νέ­πεια της προ­κα­τά­λη­ψης είναι και οι λίγες οι δη­μό­σιες ανα­φο­ρές στη λει­τουρ­γία του Σα­να­το­ρί­ου, η οποία υπήρ­ξε, τη­ρου­μέ­νων των ανα­λο­γιών, επι­τυ­χής (σ.σ. το πο­σο­στό των ια­θέ­ντων ασθε­νών αυ­ξή­θη­κε από 13,3% το 1948 σε 32% το 1952 και το πο­σο­στό θνη­σι­μό­τη­τας από 18,8% έπεσε σε 9,8% στο ίδιο διά­στη­μα).

Οι ιστο­ρί­ες από το χωριό που είχε κτι­στεί για να κα­τοι­κη­θεί από Ιτα­λούς υλο­τό­μους, έμει­ναν εξί­σου για πολλά χρό­νια στην αφά­νεια. Το 2012, όμως, ένα γκρουπ Ιτα­λών τα­ξι­διω­τών, έφθα­σε στη Ρόδο όχι, όμως, για τον ήλιο και τη θά­λασ­σα· αλλά για προ­σκύ­νη­μα στο χωριό των γο­νιών και των παπ­πού­δων τους. «Την εποχή εκεί­νη ήρθαν άν­θρω­ποι, οι οποί­οι στα τέλη της δε­κα­ε­τί­ας του ’30, ήταν παι­διά· θυ­μό­ντου­σαν ακόμα το ξέ­γνοια­στο παι­χνί­δι στην πλα­τεία με τα ελ­λη­νό­που­λα» δι­η­γεί­ται στην «Κ» η κ. Ει­ρή­νη Τό­λιου, προϊ­στα­μέ­νη των Γε­νι­κών Αρ­χεί­ων Ρόδου.

«Γί­να­με μάρ­τυ­ρες πολύ συ­γκι­νη­τι­κών σκη­νών, ηλι­κιω­μέ­νοι Ιτα­λοί αγκα­λιά­ζο­νταν με Ελ­λη­νες, φί­λους από την παι­δι­κή τους ηλι­κία». Η επαφή των δύο πλευ­ρών συ­νε­χί­στη­κε με εποι­κο­δο­μη­τι­κό τρόπο. «Η επι­κοι­νω­νία με τα παι­διά των πα­λιών εποί­κων στά­θη­κε αφορ­μή για να ερευ­νή­σω τα αρ­χεία με τα διοι­κη­τι­κά έγ­γρα­φα της επο­χής, καθώς επρό­κει­το για μια πτυχή της ιστο­ρί­ας, την οποία εγώ προ­σω­πι­κά ως μη Ρο­δί­τισ­σα αγνο­ού­σα», διευ­κρι­νί­ζει η κ. Τό­λιου, το με­ρά­κι της οποί­ας έπαι­ξε κα­θο­ρι­στι­κό ρόλο στην αδελ­φο­ποί­η­ση των δύο πλευ­ρών το 2019.

«Η ιτα­λι­κή διοί­κη­ση ήθελε να δη­μιουρ­γή­σει ένα δα­σι­κό χωριό, εξ ου και έφερε επαγ­γελ­μα­τί­ες υλο­τό­μους, 100 οι­κο­γέ­νειες, από τα χωριά της κοι­λά­δας του Φιέμ­με στις ιτα­λι­κές Αλ­πεις» εξη­γεί, «στό­χος ήταν να συ­ντη­ρή­σουν, να αραιώ­σουν και να εκ­με­ταλ­λευ­τούν το δάσος που υπήρ­χε στην πε­ριο­χή, αλλά και να καλ­λιερ­γή­σουν εκτά­σεις γης». Η με­τα­φο­ρά τε­χνο­γνω­σί­ας πρό­κει­ται να συ­νε­χι­στεί, κάθως έπει­τα από αμοι­βαί­ες επι­σκέ­ψεις αντι­προ­σω­πειών, η ιτα­λι­κή πλευ­ρά έχει προ­τί­θε­ται να εκ­παι­δεύ­σει Ρο­δί­τες στις σύγ­χρο­νες με­θό­δους υλο­το­μί­ας και προ­στα­σί­ας του δά­σους.

Πηγή kathimerini.gr

Ιω­άν­να Φω­τιά­δη