Η ανατομία των αποφάσεων του ΣτΕ για το κώλυμα εκλογιμότητας Θωμάτου και Καλοπήτα στις δημοτικές εκλογές στον Δήμο Ρόδου

• Νομικές εκκρε­μό­τη­τες και εκλο­γικά ασυμ­βί­βα­στα στο μικρο­σκό­πιο της Δικαιο­σύ­νης • Αντι­φα­τικά δεδο­μένα, κρί­σι­μες ερμη­νείες και η συνταγ­μα­τική διά­σταση του ν. 4804/2021

Το Συμ­βού­λιο της Επι­κρα­τείας καλεί­ται να δώσει καθαρή απά­ντηση σε δύο κορυ­φαίες εκλο­γι­κές υπο­θέ­σεις που απα­σχο­λούν τον Δήμο Ρόδου και εγεί­ρουν σημα­ντικά συνταγ­μα­τικά ζητή­ματα. Οι απο­φά­σεις 615/2025 και 616/2025, που παρα­πέμ­φθη­καν στην Ολο­μέ­λεια λόγω της σοβα­ρό­τη­τας των ερω­τη­μά­των που θέτουν, σχε­τί­ζο­νται με τις εκλο­γι­κές ενστά­σεις κατά των κ. Βάιου Καλο­πήτα και Μιχαήλ Θωμάτου, για λόγους κωλύ­μα­τος εκλο­γι­μό­τη­τας.

Το επί­κε­ντρο: η συνταγ­μα­τι­κό­τητα των περιο­ρι­σμών που θέτει το άρθρο 10 του ν. 4804/2021 στους υπο­ψή­φιους που έχουν οικο­νο­μι­κές σχέσεις με τον Δήμο και οι λεπτές ερμη­νευ­τι­κές απο­χρώ­σεις της έννοιας «σύμβαση σε ισχύ».

Η υπόθεση Καλο­πήτα (615/2025): Αντι­φά­σεις και θεσμική αβε­βαιό­τητα

Η ένσταση κατά της εκλογής του κ. Καλο­πήτα βασί­στηκε σε συμ­βά­σεις της εται­ρείας ERGON DEVELOPMENT, στην οποία ήταν μέτοχος και δια­χει­ρι­στής, με τον Δήμο Ρόδου. Αν και απο­χώ­ρησε λίγο πριν ανα­κη­ρυ­χθεί υπο­ψή­φιος, το Διοι­κη­τικό Πρω­το­δι­κείο έκρινε πως η σύμβαση συνέ­χιζε να παράγει νομικά απο­τε­λέ­σματα, δια­τη­ρώ­ντας ενεργό δεσμό με τον Δήμο.

Η απόφαση του ΣτΕ για την αναί­ρεση της ακύ­ρω­σης (615/2025) δημιούρ­γησε σύγχυση: ενώ στο ηλε­κτρο­νικό σύστημα εμφα­νί­ζε­ται ως απορ­ρι­φθείσα η αίτηση του κ. Καλο­πήτα, η περί­ληψη ανα­φέ­ρει παρα­πο­μπή στην Ολο­μέ­λεια – χωρίς καθα­ρο­γραφή της από­φα­σης, η αβε­βαιό­τητα παρα­μέ­νει.

Τα βασικά νομικά επι­χει­ρή­ματα της αίτησης:

• Η ανάγκη αυστη­ρής και περιο­ρι­στι­κής ερμη­νείας των κωλυ­μά­των.

• Ο λάθος χρο­νι­κός προσ­διο­ρι­σμός της «κρί­σι­μης ημε­ρο­μη­νίας» (1η Ιανουα­ρίου αντί της ανα­κή­ρυ­ξης).

• Η παρά­λειψη του πρω­το­βάθ­μιου δικα­στη­ρίου να αξιο­λο­γή­σει ουσιώ­δεις ισχυ­ρι­σμούς.

Η απόφαση αντι­με­τώ­πισε το εάν η χρονική διάρ­κεια του κωλύ­μα­τος, όπως καθο­ρί­ζε­ται από τη διάταξη (ήτοι από την 1η Ιανουα­ρίου του έτους των εκλογών και για όλο το έτος), είναι σύμφωνη με τη συνταγ­μα­τική αρχή της ανα­λο­γι­κό­τη­τας.

Πλειο­ψη­φία: Η διάρ­κεια

του κωλύ­μα­τος είναι λογική και συνταγ­μα­τικά εύλογη

Το δικα­στή­ριο έκρινε ότι η 1η Ιανουα­ρίου ως κρίσιμο χρονικό σημείο είναι αντι­κει­με­νικό και εύλογο, καθώς προη­γεί­ται κατά λιγό­τερο από δέκα μήνες των εκλογών και παρέχει επαρκή χρόνο προ­σαρ­μο­γής στους ενδια­φε­ρό­με­νους. Έτσι, είτε το πρόσωπο απο­χω­ρεί από την εται­ρεία είτε η εται­ρεία απο­δε­σμεύ­ε­ται από τον Δήμο.

Επι­πλέον, η χρονική επι­μή­κυνση του κωλύ­μα­τος στο σύνολο του εκλο­γι­κού έτους δικαιο­λο­γεί­ται από τον ίδιο σκοπό δημο­σίου συμ­φέ­ρο­ντος: την απο­τροπή επη­ρε­α­σμού του εκλο­γι­κού σώματος από υπο­ψη­φί­ους που έχουν ενεργό οικο­νο­μικό δεσμό με τον Δήμο.

Μειο­ψη­φία: Αντι­συ­νταγ­μα­τική υπέρ­βαση

Ο πρό­ε­δρος επα­νέ­φερε τη θέση του περί δυσα­νά­λο­γου περιο­ρι­σμού του δικαιώ­μα­τος εκλογής. Υπο­στή­ριξε ότι το συγκε­κρι­μένο νομικό πλαίσιο μπορεί να κατα­λή­ξει σε «τιμωρία» φυσικών προ­σώ­πων για απο­φά­σεις του διοι­κη­τι­κού συμ­βου­λίου εται­ρειών που δε διοι­κούν. Ο χαρα­κτή­ρας του κωλύ­μα­τος, επο­μέ­νως, θεω­ρεί­ται εξο­ντω­τι­κός και ανε­πιει­κής όταν εφαρ­μό­ζε­ται χωρίς εξα­το­μί­κευση και δια­φο­ρο­ποί­ηση.

Η υπόθεση Θωμάτου (616/2025): Η έννοια της «σύμ­βα­σης σε ισχύ» στο επί­κε­ντρο

Η ένσταση της κ. Γιαν­τσί­δου στρέ­φε­ται κατά του κ. Θωμάτου, μέλους του ΔΣ της COBEL ABEE, λόγω σύμ­βα­σης με τον Δήμο Ρόδου ύψους άνω των 10.000 ευρώ. Αν και η παρά­δοση των αγαθών είχε γίνει το 2022, οι πλη­ρω­μές συνε­χί­στη­καν το 2023 – έτος των εκλογών.

Το βασικό ερώτημα ήταν: πότε λήγει η «σύμβαση σε ισχύ»; Με την παρά­δοση των υλικών ή με την απο­πλη­ρωμή τους;

Η σημασία του όρου «σύμβαση σε ισχύ» και  η νομική αυτο­τέ­λεια του εκλο­γι­κού δικαίου

Στην απόφαση Θωμάτου, το ΣτΕ εξε­τά­ζει κατά πόσο ο όρος «σύμβαση σε ισχύ» –όπως αυτός χρη­σι­μο­ποιεί­ται στον ν. 4804/2021 για την επιβολή κωλύ­μα­τος εκλο­γι­μό­τη­τας– πρέπει να ερμη­νευ­θεί σύμφωνα με τον όρο «ολο­κλή­ρωση εκτέ­λε­σης σύμ­βα­σης» του άρθρου 202 του ν. 4412/2016, δηλαδή του νομο­θε­τι­κού πλαι­σίου για τις δημό­σιες συμ­βά­σεις.

Πλειο­ψη­φική γνώμη:  Αυτο­τε­λής ερμη­νεία με βάση την εκλο­γική νομο­θε­σία

Η πλειο­ψη­φία του Τμή­μα­τος υπο­στή­ριξε ότι ο όρος «σε ισχύ» πρέπει να ερμη­νεύ­ε­ται με βάση τον σκοπό της διά­τα­ξης που είναι η δια­σφά­λιση της πολι­τι­κής ανε­ξαρ­τη­σίας του υπο­ψη­φίου και η απο­τροπή δια­πλο­κής. Συνεπώς, η «σε ισχύ» σύμβαση κρί­νε­ται ως τέτοια μόνο όσο υφί­στα­ται ουσια­στι­κός συμ­βα­τι­κός δεσμός –ήτοι κατά τον χρόνο που ο αντι­συμ­βαλ­λό­με­νος (π.χ. προ­μη­θευ­τής) δεν έχει ακόμα εκπλη­ρώ­σει πλήρως και με τρόπο πιστο­ποι­η­μένο τις υπο­χρε­ώ­σεις του. Ολο­κλή­ρωση θεω­ρεί­ται η ορι­στική παρα­λαβή του αντι­κει­μέ­νου της σύμ­βα­σης, όχι η εξό­φληση του τιμή­μα­τος.

Νομο­λο­γιακή τομή:

• Δεν απαι­τεί­ται εξό­φληση του τιμή­μα­τος για τη λήξη της σύμ­βα­σης.

• Δεν εφαρ­μό­ζε­ται ο ορισμός του ν. 4412/2016, διότι θα επέφερε νομικό ετε­ρο­προσ­διο­ρι­σμό του κωλύ­μα­τος από πράξεις των οργάνων του δήμου.

• Υπερ­βο­λική εξάρ­τηση από την πράξη της πλη­ρω­μής θα μετέ­θετε την άρση του κωλύ­μα­τος σε τρίτους και όχι στον ίδιο τον υπο­ψή­φιο.

Μειο­ψη­φική γνώμη:

Συνταγ­μα­τική υπέρ­βαση και προ­σβολή του δικαιώ­μα­τος του εκλέ­γε­σθαι

Ο πρό­ε­δρος του Τμή­μα­τος εξέ­φρασε αντί­θετη άποψη: Θεώρησε ότι το κώλυμα δεν θα έπρεπε να υφί­στα­ται σε βάρος προ­σώ­πων που δεν έχουν δεσμευ­τική αρμο­διό­τητα στον καθο­ρι­σμό ή στην εκτέ­λεση των συμ­βά­σεων, ιδίως όταν δεν κατέ­χουν την πλειο­ψη­φία των μετοχών της εμπλε­κό­με­νης εται­ρείας. Η ερμη­νεία αυτή –κατά τη μειο­ψη­φία– αντι­βαί­νει στο Σύνταγμα, καθώς η ευθύνη για τον συμ­βα­τικό δεσμό δεν μπορεί να απο­δί­δε­ται συλ­λή­βδην σε όλους τους εμπλε­κό­με­νους με την εται­ρεία.

Το συνταγ­μα­τικό σταυ­ρο­δρόμι  του Ν. 4804/2021

Οι απο­φά­σεις του Γ΄ Τμή­μα­τος (7μελούς σύν­θε­σης) δεν απο­τε­λούν απλώς τυπικά παρα­δείγ­ματα διοι­κη­τι­κής νομο­λο­γίας· συνι­στούν κρί­σι­μους σταθ­μούς στη σύγκρουση μεταξύ της αρχής της δια­φά­νειας και της προ­στα­σίας του δικαιώ­μα­τος του εκλέ­γε­σθαι.

Οι υπο­θέ­σεις αυτές έθεσαν υπό δοκι­μα­σία τις δια­τά­ξεις του άρθρου 10 παρ. 2 περ. στ΄ και ζ΄ του ν. 4804/2021, ιδίως ως προς τη συνταγ­μα­τι­κό­τητα και τη νοη­μα­τική ερμη­νεία του όρου «σύμβαση σε ισχύ», ανα­φο­ρικά με τον απο­κλει­σμό υπο­ψη­φίων που συν­δέ­ο­νται οικο­νο­μικά με τον οικείο Δήμο.

Η παρα­πο­μπή των δύο υπο­θέ­σεων στην Ολο­μέ­λεια του ΣτΕ μαρ­τυ­ρεί τη βαρύ­τητα του ζητή­μα­τος και τις θεσμι­κές του προ­ε­κτά­σεις. Η δικα­στική ερμη­νεία της φράσης «σύμβαση σε ισχύ» δεν είναι απλή γλωσ­σική επιλογή· αφορά στον πυρήνα της πολι­τι­κής ισό­τη­τας και της διοι­κη­τι­κής αμε­ρο­λη­ψίας. Από τη μία, η δια­φά­νεια και η απο­τροπή πελα­τεια­κών σχέσεων. Από την άλλη, η μη αυθαί­ρετη στέρηση πολι­τι­κών δικαιω­μά­των.

Η ζυγαριά θα κριθεί στο λεπτό όριο μεταξύ επι­τα­γών δημο­σίου συμ­φέ­ρο­ντος και συνταγ­μα­τι­κών ελευ­θε­ριών.