5 επιχειρήσεις χωρίς νόμιμες προϋποθέσεις στις παραλίες της Καλλιθέας βρήκε η Εθνική Αρχή Διαφάνειας

• Κατά­ληψη 2.045 τετρα­γω­νι­κών μέτρων αιγια­λού μπροστά από το μνημείο των Ιαμα­τι­κών Πηγών, μπαρ μέσα σε αρχαίο λατο­μείο και επεμ­βά­σεις σε δασικές εκτά­σεις. Η έκθεση ζητεί σφρα­γί­σεις και κατε­δα­φί­σεις και στάλ­θηκε σε δύο Εισαγ­γε­λίες

Μια έκθεση 63 σελίδων της Εθνικής Αρχής Δια­φά­νειας βρί­σκε­ται πίσω από την ανα­ζω­πύ­ρωση της έρευνας για τις Ιαμα­τι­κές Πηγές Καλ­λι­θέας και εξηγεί γιατί η ΕΤΑΔ, η Κτη­μα­τική Υπη­ρε­σία και η Δασική Υπη­ρε­σία κινή­θη­καν μέσα στο 2025 κατά της ΔΕΡΜΑΕ και της μισθώ­τριας των κατα­στη­μά­των.

Συντά­χθηκε από δύο επι­θε­ω­ρη­τές ελεγ­κτές, δασο­λόγο και μηχα­νικό, ύστερα από εντολή ελέγχου της 10 Ιουνίου 2024, με αφορμή καταγ­γε­λία για την ελεύ­θερη πρό­σβαση του κοινού και για επεμ­βά­σεις στον αιγιαλό σε παραλία της Καλ­λι­θέας. Ελεγ­χό­με­νοι ήταν ο Δήμος Ρόδου, η Κτη­μα­τική Υπη­ρε­σία Δωδε­κα­νή­σων και η Διεύ­θυνση Δασών Δωδε­κα­νή­σου.

Το κλι­μά­κιο έλεγξε στα τέλη Ιουνίου 2024 5 επι­χει­ρή­σεις σε 3 θέσεις: τις Πηγές Καλ­λι­θέας, την Κάτω Κόκκινη και τα Νερά Καλ­λι­θέας. Σε κάθε θέση ζήτησε άδεια ή γνω­στο­ποί­ηση λει­τουρ­γίας, τον φάκελο του κατα­στή­μα­τος και την παρα­χώ­ρηση απλής χρήσης αιγια­λού, μέτρησε με φορητή συσκευή εντο­πι­σμού θέσης την έκταση που κατα­λάμ­βα­ναν ομπρέ­λες και κατα­σκευές και εξέτασε τις επεμ­βά­σεις σε εκτά­σεις που προ­στα­τεύει ο δασικός χάρτης. Το συμπέ­ρα­σμα είναι ότι και οι 5 επι­χει­ρή­σεις παρου­σί­α­ζαν παρα­βά­σεις, άλλες στη λει­τουρ­γία, άλλες στη χρήση του αιγια­λού και άλλες και στα δύο.

Το μνημείο και ο αιγια­λός που δεν ανήκει στον Δήμο

Το συγκρό­τημα των πηγών είναι από το 1985 χαρα­κτη­ρι­σμένο έργο τέχνης υπό ειδική κρατική προ­στα­σία. Στις 7 Σεπτεμ­βρίου 2006 η τότε Εται­ρεία Του­ρι­στι­κής Ανά­πτυ­ξης παρα­χώ­ρησε στον Δήμο Καλ­λι­θέας έκταση 63.000 τετρα­γω­νι­κών μέτρων, μαζί με την παραλία, με τον όρο να λει­τουρ­γεί απο­κλει­στικά ως επι­σκέ­ψιμο πολι­τι­στικό μνημείο, με μονα­δικό έσοδο το εισι­τή­ριο. Η σύμβαση απα­γό­ρευε απο­λύ­τως την παρα­χώ­ρηση του αιγια­λού σε τρίτο και απαι­τούσε έγκριση της εται­ρείας για κάθε δρα­στη­ριό­τητα. Το 2007 εγκρί­θηκε η λει­τουρ­γία δύο κατα­στη­μά­των ανα­μνη­στι­κών και, υπό προ­ϋ­πο­θέ­σεις, ενός ανα­ψυ­κτη­ρίου στη σπηλιά. Το 2012 η κυριό­τητα περι­ήλθε στον Δήμο Ρόδου, εκτός από τον αιγιαλό, που έμεινε στη διοί­κηση της ΕΤΑΔ.

Η Κτη­μα­τική Υπη­ρε­σία είχε συντά­ξει το 2009 και το 2011 πρω­τό­κολλα κατε­δά­φι­σης κατά της δημο­τι­κής εται­ρείας για ισο­πέ­δωση της βρα­χώ­δους ακτής σε 3.990 τετρα­γω­νικά μέτρα, για κτίσμα αντλιο­στα­σίου 138 τετρα­γω­νι­κών μέτρων, για διά­στρωση με μπετόν της προ­βλή­τας μπροστά από το ανα­ψυ­κτή­ριο, όπου ανα­πτύσ­σο­νταν τρα­πε­ζο­κα­θί­σματα σε 803 τετρα­γω­νικά μέτρα. Ορι­σμέ­νες από τις κατα­σκευές αυτές, σημειώ­νει η Αρχή, υφί­στα­νται έως σήμερα.

Πηγές Καλ­λι­θέας: η μίσθωση, η άλλη εται­ρεία και τα 2.045 τετρα­γω­νικά μέτρα

Το Δ.Σ. της ΔΕΡΜΑΕ απο­φά­σισε στις 9 Απρι­λίου 2024 να εκμι­σθώ­σει δύο κατα­στή­ματα υγειο­νο­μι­κού ενδια­φέ­ρο­ντος, με αύλειο χώρο 550 και 200 τετρα­γω­νι­κών μέτρων μέσα στον αιγιαλό για τρα­πε­ζο­κα­θί­σματα. Πλειο­δό­τρια ανα­δεί­χθηκε στις 25 Απρι­λίου 2024 η εται­ρεία GUSTUS ALL DAY & ΣΙΑ Ε.Ε. Από έκθεση προ­φο­ρι­κής μήνυσης του Αστυ­νο­μι­κού Τμή­μα­τος Ρόδου, ύστερα από αυτοψία στις 25 Ιουνίου 2024, προ­έ­κυψε ότι το κατά­στημα το εκμε­ταλ­λευό­ταν άλλη εται­ρεία και όχι η μισθώ­τρια. Οι ελεγ­κτές ζήτησαν διευ­κρι­νί­σεις από τον Δήμο και δεν τις έλαβαν.

Η Αρχή κρίνει ότι η ΔΕΡΜΑΕ, εκμι­σθώ­νο­ντας το κατά­στημα με αύλειο χώρο μέσα στον αιγιαλό, ενήρ­γησε αντί­θετα με τη σύμβαση του 2006 και με τη νομο­θε­σία για τα μνημεία. Στη μισθώ­τρια δεν είχε παρα­χω­ρη­θεί δικαί­ωμα απλής χρήσης αιγια­λού, το Υπουρ­γείο Πολι­τι­σμού δεν είχε δώσει ούτε σύμφωνη γνώμη ούτε έγκριση λει­τουρ­γίας και στον χώρο δεν τηρού­νταν φάκελος δρα­στη­ριό­τη­τας. Παρ’ όλα αυτά το κλι­μά­κιο κατέ­γραψε κατά­ληψη 2.045 τετρα­γω­νι­κών μέτρων με 21 γκα­ζέ­μπο και 150 σετ ομπρε­λών και ξαπλω­στρών, δια­μόρ­φωση με σκυ­ρό­δεμα, υπαί­θριο μπαρ και στέ­γα­στρα με μεταλ­λι­κούς στύλους μπροστά από τη σπηλιά, προ­βλήτα με σκαλιά, κτίσμα τουα­λέ­τας μέσα σε δασική έκταση. Όλα βρί­σκο­νταν μέσα στη γραμμή αιγια­λού που ίσχυε από το 2012.

Οι αρχαιο­λό­γοι και το 2023

Αρχαιο­λό­γοι της Εφο­ρείας Αρχαιο­τή­των Δωδε­κα­νή­σου, σε αυτοψία στις 28 Ιουνίου 2024, δια­πί­στω­σαν αρχαίες λαξεύ­σεις στον χώρο του κατα­στή­μα­τος. Είχε κατα­σκευα­στεί πάγκος μπαρ μέσα σε λατο­μη­μένη σπηλιά και ηχητικό σύστημα με θέση για μουσική σε λαξευ­μένη κόγχη. Ομπρέ­λες είχαν πακτω­θεί με τσι­μέ­ντο απευ­θείας στον βράχο, η επι­φά­νειά του είχε εξο­μα­λυν­θεί με τσι­μέ­ντο για τα καθί­σματα και οι επι­φά­νειες αυτές φέρουν ορατά ίχνη αρχαίας λατό­μευ­σης. Ξύλινες κατα­σκευές με ξαπλώ­στρες είχαν τοπο­θε­τη­θεί σε χώρους του αρχαίου λατο­μείου και ξύλινα δάπεδα πάνω σε λαξεύ­σεις που καλύ­πτει το θαλασ­σινό νερό, ενώ μια λάξευση είχε κλει­στεί με πρό­χειρη κατα­σκευή και χρη­σι­μο­ποιού­νταν ως αποθήκη. Οι εργα­σίες επί­στρω­σης με χαλίκι και άμμο εκτε­λού­νταν ακόμη την ημέρα της αυτο­ψίας.

Η Υπη­ρε­σία Νεω­τέ­ρων Μνη­μείων είχε παρέμ­βει έναν χρόνο νωρί­τερα. Στις 11 Αυγού­στου 2023 διέκοψε εργα­σίες επέ­κτα­σης στη δυτική πλευρά του κόλπου, με συμπαγή οικίσκο, υπαί­θριο μπαρ με πέρ­γκολα και νέο χυτό δάπεδο, και στις 4 Σεπτεμ­βρίου 2023 ενη­μέ­ρωσε τον Εισαγ­γε­λέα Πρω­το­δι­κών Ρόδου και τη ΔΕΡΜΑΕ ότι δεν θα εγκρί­νει τη λει­τουρ­γία του κατα­στή­μα­τος πριν απο­κα­τα­στα­θεί το μνημείο. Σε αυτοψία στις 5 Μαΐου 2024 βρήκε ότι σχεδόν όλα τα αυθαί­ρετα είχαν απο­ξη­λω­θεί, εκτός από τον ηλιακό θερ­μο­σί­φωνα και τα κλι­μα­τι­στικά στην οροφή της στοάς. Τον Ιούλιο του 2024 επα­νέ­λαβε προς όλες τις υπη­ρε­σίες ότι δεν έχει δώσει ούτε σύμφωνη γνώμη ούτε έγκριση.

Η θέση του Δήμου και η απά­ντηση της Αρχής

Ο Δήμος Ρόδου, με έγγραφο του Αντι­δη­μάρ­χου Οικο­νο­μι­κών στις 2 Αυγού­στου 2024, υπο­στή­ριξε ότι υφί­στα­ται ειδικό καθε­στώς, ότι η παραλία χρη­σι­μο­ποιεί­ται με βάση νόμιμη σύμβαση παρα­χώ­ρη­σης από το 2007, ότι η εμπο­ρική εκμε­τάλ­λευση είχε γνω­στο­ποι­η­θεί στην ΕΤΑΔ από τότε, ότι έκτοτε δεν έγινε καμία μετα­τροπή στον χώρο και ότι το κατά­στημα λει­τουρ­γεί νόμιμα. Η Αρχή απορ­ρί­πτει τη θέση αυτή με λίγες λέξεις: τα ανα­φε­ρό­μενα του Δήμου δεν επι­βε­βαιώ­νο­νται.

Η ΕΤΑΔ είχε ενη­με­ρώ­σει την Αρχή στις 31 Ιουλίου 2024 ότι η εκμε­τάλ­λευση του αιγια­λού με ομπρέ­λες και ξαπλώ­στρες γίνεται χωρίς τη σύμφωνη γνώμη της και καθ’ υπέρ­βαση της σύμ­βα­σης του 2006, ότι η ΔΕΡΜΑΕ δεν απά­ντησε σε έγγραφό της της 3ης Ιουνίου 2024 και ότι θα προβεί σε κάθε νόμιμη ενέρ­γεια. Έως τη σύνταξη της έκθεσης, σημειώ­νουν οι ελεγ­κτές, περαι­τέρω ενέρ­γειες της ΕΤΑΔ δεν προ­έ­κυ­πταν. Ακο­λού­θη­σαν έναν χρόνο αργό­τερα, με την καταγ­γε­λία της σύμ­βα­σης στις 14 Ιουλίου 2025. Η Κτη­μα­τική Υπη­ρε­σία έκανε κοινή αυτοψία με την ΑΑΔΕ, τον Δήμο και την Αστυ­νο­μία στις 4 Ιουλίου 2024, άνοιξε φάκελο και προ­χώ­ρησε σε πράξη άμεσης απο­μά­κρυν­σης και επι­βο­λής προ­στί­μου. Σε καμία αυτοψία της Κτη­μα­τι­κής έως το 2024, παρα­τη­ρεί η Αρχή, δεν είχε εξε­τα­στεί η κατά­ληψη με ομπρέ­λες και ξαπλώ­στρες.

Κάτω Κόκκινη και Νερά Καλ­λι­θέας

Στην Κάτω Κόκκινη η πρώτη από τις 2 επι­χει­ρή­σεις λει­τουρ­γούσε κατά­στημα χωρίς γνω­στο­ποί­ηση λει­τουρ­γίας, με αυθαί­ρε­τες κατα­σκευές για τις οποίες υπήρχαν πρω­τό­κολλα της Κτη­μα­τι­κής και με γεν­νή­τρια πετρε­λαίου δίπλα σε δασική έκταση. Η λει­τουρ­γία της χαρα­κτη­ρί­ζε­ται καθόλα παρά­νομη, ενώ η Δασική Υπη­ρε­σία, που είχε δια­πι­στώ­σει παρά­βαση από το 2023, ενήρ­γησε μόνο μετά το έγγραφο της Αρχής. Η δεύτερη είχε παρα­χώ­ρηση αιγια­λού από δημο­πρα­σία, αλλά είχε υπερβεί το όριο κάλυψης 60%, είχε κατα­λά­βει μεγα­λύ­τερη έκταση και είχε πακτώ­σει κοντά­ρια ομπρε­λών με σκυ­ρό­δεμα στα βράχια.

Στα Νερά Καλ­λι­θέας η πρώτη επι­χεί­ρηση είχε κι αυτή υπερβεί το 60% και μετα­κι­νή­σει τις κατα­σκευές, κάτι που οι ελεγ­κτές θεωρούν ως έναν βαθμό ανα­γκα­στικό λόγω της γει­το­νι­κής κατά­λη­ψης. Η γει­το­νική επι­χεί­ρηση εκμε­ταλ­λευό­ταν ομπρέ­λες χωρίς καθόλου παρα­χώ­ρηση αιγια­λού, είχε δεχθεί κυρώ­σεις της Κτη­μα­τι­κής για αυθαί­ρετα από το 1999 έως το 2023 που παρέ­με­ναν αμε­τά­βλητα, και σε δασικές εκτά­σεις είχε ξύλινες προ­βλή­τες, γκα­ζέ­μπο, ξαπλώ­στρες πακτω­μέ­νες με σκυ­ρό­δεμα και κτίσμα που η Δασική Υπη­ρε­σία χαρα­κτη­ρί­ζει κατε­δα­φι­στέο. Σε 3 από τις 5 επι­χει­ρή­σεις, στις πηγές, στην Κάτω Κόκκινη και στα Νερά Καλ­λι­θέας, δεν επι­δεί­χθηκε πιστο­ποι­η­τικό ενερ­γη­τι­κής πυρο­προ­στα­σίας.

Οι συστά­σεις και η δια­βί­βαση στις Εισαγ­γε­λίες

Η Αρχή ζήτησε από την Κτη­μα­τική να ολο­κλη­ρώ­σει τις ενέρ­γειές της και να επι­και­ρο­ποι­ή­σει τις αυτο­ψίες για τα παλαιά πρω­τό­κολλα κατε­δά­φι­σης μόλις καθο­ρι­στούν τα νέα όρια του αιγια­λού. Από τον Δήμο Ρόδου ζητεί άμεση σφρά­γιση των 3 κατα­στη­μά­των που λει­τουρ­γού­σαν χωρίς νόμιμες προ­ϋ­πο­θέ­σεις, έλεγχο του 30% των γνω­στο­ποι­ή­σεων ανά εξάμηνο και χορή­γηση αντι­γρά­φου της έκθεσης στη ΔΕΡΜΑΕ. Από την Υπη­ρε­σία Δόμησης ζητεί ενέρ­γειες για τα αυθαί­ρετα και από τη Διεύ­θυνση Δασών ανα­μόρ­φωση του δασικού χάρτη, πρω­τό­κολλα μήνυσης, απο­φά­σεις κατε­δά­φι­σης και κήρυξη εκτά­σεων ως ανα­δα­σω­τέων. Από την επι­τροπή καθο­ρι­σμού αιγια­λού ζητεί να χαράξει το συντο­μό­τερο τον αιγιαλό στη Ρόδο, γιατί χωρίς αυτό δεν εκτε­λού­νται οι κατε­δα­φί­σεις. Από το Υπουρ­γείο Πολι­τι­σμού ζήτησε να διε­ρευ­νή­σει τις παρα­βά­σεις της αρχαιο­λο­γι­κής νομο­θε­σίας, από τον Γενικό Γραμ­μα­τέα Δημό­σιας Περιου­σίας να εντάξει υπάλ­ληλο της Κτη­μα­τι­κής στις ομάδες κοινού ελέγχου της Ρόδου και από την ΕΤΑΔ να εξε­τά­σει άμεσα τι θα πράξει, καθώς ο Δήμος, μέσω της ΔΕΡΜΑΕ, έχει υπερβεί τους όρους της σύμ­βα­σης του 2006.

Η έκθεση δια­βι­βά­στηκε στον Εισαγ­γε­λέα Εφετών Αθηνών για ποινική αξιο­λό­γηση και στον Εισαγ­γε­λέα Πρω­το­δι­κών Ρόδου, για να συσχε­τι­στεί με 3 εισαγ­γε­λι­κές παραγ­γε­λίες του 2023 για τις ίδιες θέσεις.