Η Ρόδος «μαγνήτης» για νέα θαλάσσια είδη – Από την «ανάποδη» μέδουσα και το ξενικό καβούρι μέχρι τον λαγοκέφαλο

Νέα θαλάσ­σια είδη και σημα­ντι­κές κατα­γρα­φές έρχο­νται συνεχώς στο προ­σκή­νιο στη Ρόδο, επι­βε­βαιώ­νο­ντας τον ιδιαί­τερο ρόλο του νησιού ως σημείου ανα­φο­ράς για την παρα­κο­λού­θηση των αλλαγών στο θαλάσ­σιο οικο­σύ­στημα της Ανα­το­λι­κής Μεσο­γείου.

Από τη μεγα­λύ­τερη έως σήμερα συγκέ­ντρωση της ξενικής μέδου­σας Cassiopea andromeda που εντο­πί­στηκε στην Καλ­λι­θέα, μέχρι την πρώτη κατα­γραφή στα ελλη­νικά νερά του ξενικού καβου­ριού Liomera rugipes στο Λαδικό και την επι­βε­βαί­ωση της παρου­σίας του λαγο­κέ­φα­λου Lagocephalus guentheri στη βορειο­δυ­τική Ρόδο, οι επι­στη­μο­νι­κές έρευνες κατα­γρά­φουν μια διαρκώς μετα­βαλ­λό­μενη εικόνα στις θάλασ­σες του νησιού. Την ίδια ώρα, ένα ξεχω­ρι­στό περι­στα­τικό στα Κολύ­μπια, με 79 νεο­γέν­νη­τες Caretta caretta να βγαί­νουν από τη φωλιά τους κάτω από μία ξαπλώ­στρα και να κατευ­θύ­νο­νται προς τη θάλασσα, έρχεται να ανα­δεί­ξει και τον πλούτο της θαλάσ­σιας ζωής που φιλο­ξε­νεί η Ρόδος.

Η μέδουσα Cassiopea andromeda

Ειδι­κό­τερα, στην Καλ­λι­θέα Ρόδου κατα­γρά­φηκε η μεγα­λύ­τερη έως σήμερα συγκέ­ντρωση της ξενικής μέδου­σας Cassiopea andromeda στη Μεσό­γειο, όπως έγινε χθες γνωστό από το επι­στη­μο­νικό προ­σω­πικό του Υδρο­βιο­λο­γι­κού Σταθμού Ρόδου. Η Κασ­σιό­πεια είναι γνωστή ως «ανάποδη μέδουσα», καθώς περνά το μεγα­λύ­τερο μέρος του χρόνου της ανα­πο­δο­γυ­ρι­σμένη στον βυθό. Περίπου 14.641 μέδου­σες εκτι­μά­ται ότι βρί­σκο­νταν σε μια μικρή, ημί­κλει­στη βραχώδη λιμνούλα έκτασης μόλις 430 m²!

Οι μετρή­σεις 275 ατόμων απο­κά­λυ­ψαν ένα ευρύ φάσμα μεγεθών, υπο­δει­κνύ­ο­ντας συνεχή ανα­πα­ρα­γωγή και ανά­πτυξη του πλη­θυ­σμού. Η ταυ­το­ποί­ηση του είδους επι­βε­βαιώ­θηκε με DNA barcoding, απο­κλεί­ο­ντας τη σύγχυσή του με μορ­φο­λο­γικά παρό­μοια είδη. Τα απο­τε­λέ­σματα ανα­δει­κνύ­ουν τη σημασία της συστη­μα­τι­κής παρα­κο­λού­θη­σης ημί­κλει­στων παρά­κτιων οικο­συ­στη­μά­των, τα οποία μπορούν να λει­τουρ­γούν ως «θερ­μο­κοι­τί­δες» για την εξά­πλωση ξενικών ειδών.

Η έρευνα πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε από το επι­στη­μο­νικό προ­σω­πικό του Υδρο­βιο­λο­γι­κού Σταθμού Ρόδου και του Ινστι­τιού­του Ωκε­α­νο­γρα­φίας του ΕΛΚΕΘΕ σε συνερ­γα­σία με το Τμήμα Βιο­λο­γίας του Αρι­στο­τέ­λειου Πανε­πι­στή­μιου Θεσ­σα­λο­νί­κης και δημο­σιεύ­τηκε στο περιο­δικό BioInvasions Records.

«Εισβο­λέας» από τον Ινδικό Ωκεανό το καβούρι Liomera rugipes

Επίσης, πριν από μία εβδο­μάδα έγινε γνωστό ότι στη θαλάσ­σια περιοχή του Λαδικού στη Ρόδο κατα­γρά­φηκε για πρώτη φορά στα ελλη­νικά ύδατα το ξενικό καβούρι Liomera rugipes. Το αρσε­νικό άτομο συλ­λέ­χθηκε σε βάθος 50–55 μέτρων και απο­τε­λεί τη δυτι­κό­τερη μέχρι σήμερα κατα­γραφή του είδους στη Μεσό­γειο. Η ταυ­το­ποί­ησή του βασί­στηκε στη λεπτο­μερή εξέταση των μορ­φο­λο­γι­κών χαρα­κτη­ρι­στι­κών του, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης της χαρα­κτη­ρι­στι­κής μορφής του πρώτου αρσε­νι­κού γονο­πο­δίου. Η μοριακή ανάλυση παρείχε την πρώτη αλλη­λου­χία DNA barcode για το Liomera rugipes, προ­σφέ­ρο­ντας ένα πολύ­τιμο εργα­λείο για τη μελ­λο­ντική ανα­γνώ­ριση και παρα­κο­λού­θησή του. Το είδος αυτό προ­έρ­χε­ται από τον Ινδικό Ωκεανό και η νέα κατα­γραφή υπο­δει­κνύει τη συνε­χι­ζό­μενη εξά­πλωσή του στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο, πιθα­νό­τατα μέσω της Ερυθράς Θάλασ­σας και της Διώ­ρυ­γας του Σουέζ, και ανα­δει­κνύει τη σημασία της Ρόδου ως σημείου ανα­φο­ράς για την έγκαιρη ανί­χνευση θαλάσ­σιων βιο­λο­γι­κών εισβο­λών στα ελλη­νικά νερά.

Η έρευνα πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε από το επι­στη­μο­νικό προ­σω­πικό του Υδρο­βιο­λο­γι­κού Σταθμού Ρόδου και των Ινστι­τού­των Ωκε­α­νο­γρα­φίας και Θαλάσ­σιων Βιο­λο­γι­κών Πόρων και Εσω­τε­ρι­κών Υδάτων του ΕΛΚΕΘΕ, σε συνερ­γα­σία με το ΑΠΘ, στο περιο­δικό BioInvasions Records.

Νέος λαγο­κέ­φα­λος «επι­σκέ­πτης»

Επι­πλέον, στις 30 Ιουνίου έγινε γνωστό ότι, σε νέα μελέτη επι­βε­βαιώ­νε­ται η παρου­σία του Lagocephalus guentheri στις ελλη­νι­κές ακτές του Αιγαίου, από δείγμα που συλ­λέ­χθηκε στη βορειο­δυ­τική Ρόδο. Στις ελλη­νι­κές θάλασ­σες έχουν κατα­γρα­φεί αρκετά είδη λαγο­κέ­φα­λων, ορι­σμένα από τα οποία μοιά­ζουν πολύ μεταξύ τους και δεν είναι πάντα εύκολο να ανα­γνω­ρι­στούν σωστά. Το είδος αυτό είχε προ­κα­λέ­σει σύγχυση στο παρελ­θόν με το συγ­γε­νικό Lagocephalus spadiceus, λόγω της μεγάλης μορ­φο­λο­γι­κής τους ομοιό­τη­τας. Η ασφαλής ταυ­το­ποί­ηση έγινε με συν­δυα­σμό μορ­φο­λο­γι­κής εξέ­τα­σης και DNA barcoding, δηλαδή ανά­λυ­σης γενε­τι­κού υλικού.

Η εργασία πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε από τον Υδρο­βιο­λο­γικό Σταθμό – Ενυ­δρείο Ρόδου του Ελλη­νι­κού Κέντρου Θαλάσ­σιων Ερευνών σε συνερ­γα­σία με το Τμήμα Βιο­λο­γίας του ΑΠΘ. Η μελέτη συμ­βάλ­λει στην καλύ­τερη γνώση και παρα­κο­λού­θηση των βιο­λο­γι­κών εισβο­λών και συγκε­κρι­μένα των λαγο­κέ­φα­λων στο Αιγαίο. Υπεν­θυ­μί­ζε­ται ότι οι λαγο­κέ­φα­λοι είναι τοξικοί και η κατα­νά­λωσή τους μπορεί να προ­κα­λέ­σει θάνατο.

79 νεο­γέν­νη­τες Caretta caretta κάτω από μια ξαπλώ­στρα στα Κολύ­μπια!

Τέλος, μια μονα­δική εμπει­ρία έζησαν δύο επι­σκέ­πτες από την Ουκρα­νία στην παραλία των Κολυ­μπίων στη Ρόδο, όταν βρέ­θη­καν μπροστά σε ένα σπάνιο θέαμα: δεκάδες νεο­γέν­νη­τες Caretta caretta βγήκαν από τη φωλιά τους και κατευ­θύν­θη­καν προς τη θάλασσα. Η Inna και ο Vitaly βρέ­θη­καν πριν από λίγες ημέρες στην παραλία, μπροστά από ξενο­δο­χειακή μονάδα, όταν δια­πί­στω­σαν ότι κάτω από την ξαπλώ­στρα τους άρχισαν να εμφα­νί­ζο­νται μικρά χελω­νά­κια. Οι δύο επι­σκέ­πτες αντι­λή­φθη­καν αμέσως ότι πρό­κει­ται για εκκό­λαψη φωλιάς θαλάσ­σιας χελώνας και ενη­μέ­ρω­σαν το προ­σω­πικό του ξενο­δο­χείου. Το σημείο περι­φρά­χθηκε, προ­κει­μέ­νου να προ­στα­τευ­θεί η φωλιά και τα νεο­γέν­νητα χελω­νά­κια, ενώ ενη­με­ρώ­θηκε το επι­στη­μο­νικό προ­σω­πικό του Υδρο­βιο­λο­γι­κού Σταθμού Ρόδου και του Ενυ­δρείου.

Συνο­λικά 79 νεο­γέν­νη­τες Caretta caretta κατά­φε­ραν να βγουν από τη φωλιά και να φτάσουν με τις δικές τους δυνά­μεις στη θάλασσα. Για τους δύο Ουκρα­νούς επι­σκέ­πτες, η εμπει­ρία ήταν πραγ­μα­τικά ξεχω­ρι­στή, καθώς όπως ανέ­φε­ραν, επρό­κειτο για «την πιο μαγική εμπει­ρία της ζωής τους».

Με αφορμή το περι­στα­τικό, ο Υδρο­βιο­λο­γι­κός Σταθμός Ρόδου υπεν­θυ­μί­ζει στους πολίτες και τους επι­σκέ­πτες ότι απαι­τεί­ται ιδιαί­τερη προσοχή σε περί­πτωση εντο­πι­σμού θαλάσ­σιας χελώνας στην ακτή, ιδιαί­τερα κατά τις βρα­δι­νές ώρες.

Δεν πρέπει να προ­κα­λεί­ται θόρυβος, να χρη­σι­μο­ποιού­νται έντονα φώτα ή φωτο­γρα­φικό φλας, καθώς υπάρχει πιθα­νό­τητα η χελώνα να βρί­σκε­ται στη δια­δι­κα­σία δημιουρ­γίας φωλιάς και ωοτο­κίας.

Αφού η χελώνα επι­στρέ­ψει στη θάλασσα, η φωλιά θα πρέπει να οριο­θε­τεί­ται χωρίς να δια­τα­ράσ­σε­ται και να ενη­με­ρώ­νο­νται άμεσα ο Υδρο­βιο­λο­γι­κός Σταθμός Ρόδου και το Ενυ­δρείο ή ο Σύλ­λο­γος για την Προ­στα­σία της Θαλάσ­σιας Χελώνας «ΑΡΧΕΛΩΝ».

Ιδιαί­τερη προσοχή χρειά­ζε­ται και όταν εμφα­νί­ζο­νται νεο­γέν­νητα χελω­νά­κια. Δεν πρέπει να τα αγγί­ζουμε ούτε να τα μετα­φέ­ρουμε εμείς στη θάλασσα. Η φυσική τους πορεία προς το νερό είναι σημα­ντικό μέρος της δια­δι­κα­σίας και πρέπει να την ολο­κλη­ρώ­νουν μόνα τους, ενώ σε περί­πτωση εντο­πι­σμού τους οι πολίτες καλού­νται να ενη­με­ρώ­νουν άμεσα τους αρμό­διους επι­στη­μο­νι­κούς φορείς. Οι θαλάσ­σιες χελώνες Caretta caretta, όπως και οι φωλιές τους, απο­τε­λούν προ­στα­τευό­μενα είδη βάσει της ελλη­νι­κής και της διε­θνούς νομο­θε­σίας.