Το ΣτΕ ακύρωσε τις εκπτώσεις 2 αιρετών του Δήμου Ρόδου για χρέη άνω των 300 ευρώ

• Με τις αποφάσεις 183/2026 και 184/2026 το Γ΄ Τμήμα του Συμβουλίου της Επικρατείας έκρινε παράνομες τις διαπιστωτικές πράξεις της γραμματέως της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Αιγαίου, καθώς οι δύο αιρετοί ουδέποτε είχαν ενημερωθεί προσηκόντως από τον Δήμο για την ύπαρξη, το ύψος και την αιτία των οφειλών τους πριν από την εγκατάσταση των δημοτικών αρχών

Δικαίωση από το ανώτατο ακυρωτικό δικαστήριο της χώρας για δύο αιρετούς του Δήμου Ρόδου, οι οποίοι είχαν εκπέσει από το αξίωμά τους λόγω οφειλών προς τον Δήμο και τη Δημοτική Επιχείρηση Ύδρευσης και Αποχέτευσης Ρόδου. Με 2 όμοιες αποφάσεις του, την 183/2026 και την 184/2026, το Γ΄ Τμήμα του Συμβουλίου της Επικρατείας, σε πενταμελή σύνθεση, ακύρωσε τις πράξεις της γραμματέως της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Αιγαίου με τις οποίες είχε διαπιστωθεί η αυτοδίκαιη έκπτωση του προέδρου του Συμβουλίου της Δημοτικής Κοινότητας Ψίνθου και ενός δημοτικού συμβούλου της εκλογικής περιφέρειας Πεταλούδων.
Το δικαστήριο έστειλε ταυτόχρονα ένα σαφές μήνυμα προς τη Διοίκηση, καθώς έκρινε ότι κανένας αιρετός δεν μπορεί να χάνει το αξίωμά του για χρέη, αν προηγουμένως δεν έχει ενημερωθεί με πλήρη και αναμφισβήτητο τρόπο για την ύπαρξή τους, ώστε να έχει τη δυνατότητα να τα εξοφλήσει ή να τα ρυθμίσει εγκαίρως.
Και τις 2 υποθέσεις χειρίστηκε για λογαριασμό των αιρετών ο δικηγόρος κ. Λάμπρος Πάσχος, ενώ το Ελληνικό Δημόσιο, διά του υπουργού Εσωτερικών, εκπροσώπησε η κ. Γεωργία Κοττά, πάρεδρος του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους.

Το ιστορικό των 2 υποθέσεων
Οι δύο αιρετοί αναδείχθηκαν στα αξιώματά τους κατά τις αυτοδιοικητικές εκλογές της 8ης Οκτωβρίου 2023 και ανέλαβαν καθήκοντα στις 2 Ιανουαρίου 2024, ημερομηνία εγκατάστασης των νέων δημοτικών αρχών. Στη συνέχεια, η Διεύθυνση Οικονομικών Υπηρεσιών του Δήμου Ρόδου, κατόπιν αυτεπάγγελτου ελέγχου όλων των ανακηρυχθέντων δημοτικών συμβούλων και προέδρων τοπικών συμβουλίων, όπως προβλέπει ο νόμος, ενημέρωσε την Αποκεντρωμένη Διοίκηση Αιγαίου για τους αιρετούς που δεν είχαν εξοφλήσει έως την ημέρα της εγκατάστασης τις προϋπάρχουσες της εκλογής οφειλές τους, εφόσον αυτές υπερέβαιναν το ποσό των 300 ευρώ.
Στην πρώτη υπόθεση, εκείνη του προέδρου της Δημοτικής Κοινότητας Ψίνθου, στους καταλόγους της οικονομικής υπηρεσίας καταγράφηκε οφειλή ύψους 470,46 ευρώ προς τον Δήμο Ρόδου, καθώς και οφειλή 1.466,37 ευρώ προς τη Δ.Ε.Υ.Α.Ρ. Με βάση τα στοιχεία αυτά, εκδόθηκε στις 19 Μαρτίου 2024 η πράξη της Γραμματέως της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Αιγαίου, με την οποία διαπιστώθηκε η αυτοδίκαιη έκπτωσή του από το αξίωμα.
Στη δεύτερη υπόθεση, εκείνη του δημοτικού συμβούλου της εκλογικής περιφέρειας Πεταλούδων, τα ποσά ήταν αισθητά μεγαλύτερα. Στον κατάλογο που διαβιβάσθηκε στην Αποκεντρωμένη Διοίκηση αναφερόταν οφειλή ύψους 740.184,15 ευρώ προς τον Δήμο Ρόδου. Η Αποκεντρωμένη Διοίκηση ζήτησε μάλιστα διευκρινίσεις για το αν το σύνολο του ποσού αφορούσε καταλογισμό χρηματικού ποσού σε βάρος του από τον Οικονομικό Επιθεωρητή Κρήτης ή αν περιλαμβάνονταν και άλλες οφειλές. Η Διεύθυνση Οικονομικών Υπηρεσιών απάντησε ότι οι λοιπές οφειλές του, πέραν εκείνων που προέρχονταν από τις πράξεις καταλογισμού, ανέρχονταν σε 9.939,28 ευρώ. Ακολούθησε η έκδοση της πράξης έκπτωσης στις 19 Απριλίου 2024.

Το νομικό πλαίσιο του ασυμβιβάστου λόγω οφειλών
Το επίμαχο καθεστώς προβλέπεται στο άρθρο 11 του ν. 4804/2021 για την εκλογή δημοτικών και περιφερειακών αρχών. Σύμφωνα με την παράγραφο 1, δεν μπορούν να είναι δήμαρχοι, δημοτικοί σύμβουλοι, σύμβουλοι ή πρόεδροι δημοτικών κοινοτήτων όσοι οφείλουν, από οποιαδήποτε αιτία, στον οικείο δήμο, στα νομικά του πρόσωπα δημοσίου δικαίου, στις κοινωφελείς επιχειρήσεις, στη δημοτική επιχείρηση ύδρευσης και αποχέτευσης, καθώς και στα νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου στα οποία συμμετέχει ο δήμος, εφόσον η συνολική οφειλή υπερβαίνει τα 300 ευρώ.
Η παράγραφος 2 του ίδιου άρθρου, όπως τροποποιήθηκε αναδρομικά με το άρθρο 93 του ν. 5079/2023, ορίζει ότι ο οφειλέτης που εκλέγεται σε δημοτικό αξίωμα οφείλει να εξοφλήσει ή να ρυθμίσει την οφειλή του έως την ημέρα της εγκατάστασης των δημοτικών αρχών. Αν δεν το πράξει, εκπίπτει αυτοδικαίως από το αξίωμα και για την έκπτωση εκδίδεται διαπιστωτική πράξη του εποπτικού οργάνου, εντός 15 ημερών από τότε που αυτό έλαβε γνώση της μη εξόφλησης ή μη ρύθμισης από την οικονομική υπηρεσία του δήμου.
Το δικαστήριο απέρριψε καταρχάς τους ισχυρισμούς περί αναρμοδιότητας του οργάνου που εξέδωσε τις πράξεις. Έκρινε ότι, μετά τις οργανωτικές μεταβολές των ν. 4954/2022 και 3852/2010, οι σχετικές αρμοδιότητες του συντονιστή Αποκεντρωμένης Διοίκησης περιήλθαν στον γραμματέα της οικείας Αποκεντρωμένης Διοίκησης και συνεπώς οι πράξεις εκδόθηκαν αρμοδίως από τη γραμματέα της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Αιγαίου. Επιπλέον, έκρινε συνταγματικά επιτρεπτή την αναδρομική εφαρμογή της νεότερης ρύθμισης στους αιρετούς που αναδείχθηκαν από τις εκλογές του Οκτωβρίου 2023, καθώς αυτή είναι ευμενέστερη της προϊσχύσασας, η οποία προέβλεπε αποκλειστική προθεσμία μόλις 10 ημερών από την ανακήρυξη.

Συνταγματική η ρύθμιση αλλά  με αυστηρούς όρους
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η κρίση του δικαστηρίου για τη συνταγματικότητα του θεσμού. Το Γ΄ Τμήμα δέχθηκε ότι το ασυμβίβαστο λόγω οφειλών και η συνακόλουθη αυτοδίκαιη έκπτωση δεν προσκρούουν στο δικαίωμα συμμετοχής στην πολιτική ζωή της χώρας του άρθρου 5 του Συντάγματος, ούτε στις εγγυήσεις της τοπικής αυτοδιοίκησης του άρθρου 102, ούτε στην αρχή της αναλογικότητας. Όπως αναφέρεται στις αποφάσεις, η επέμβαση στο δικαίωμα του εκλεγέντος αιρετού να αποκτήσει, να διατηρήσει και να ασκήσει το αξίωμά του δικαιολογείται από επιτακτικούς λόγους δημοσίου συμφέροντος, οι οποίοι συνίστανται στη διαφύλαξη του κύρους του αξιώματος και του θεσμού της τοπικής αυτοδιοίκησης, καθώς και στην αποτροπή του ενδεχομένου να παρελκύεται η εξόφληση των οφειλών με εκμετάλλευση της θέσης του αιρετού.
Το δικαστήριο υπενθύμισε ότι ανάλογη ρύθμιση υπήρχε και στους προηγούμενους δημοτικούς και κοινοτικούς κώδικες, ήδη από το νομοθετικό διάταγμα 2888/1954, και έκρινε ότι ούτε η μείωση του κατώτατου ορίου οφειλής από τα 500 στα 300 ευρώ καθιστά τον περιορισμό δυσανάλογο.

Η κρίσιμη προϋπόθεση της προηγούμενης ενημέρωσης
Το βάρος των αποφάσεων πέφτει ωστόσο σε μια ερμηνευτική τομή με ευρύτερη σημασία για όλους τους αιρετούς της αυτοδιοίκησης. Το δικαστήριο, λαμβάνοντας υπόψη την πολυπλοκότητα και τον μεγάλο αριθμό των δημοτικών νομικών προσώπων στα οποία μπορεί να υφίσταται οφειλή, ερμήνευσε τη διάταξη υπό το φως του δικαιώματος του εκλέγεσθαι και της αρχής της ασφάλειας δικαίου. Δέχθηκε έτσι ότι η Διοίκηση, πριν από την έκδοση πράξης αυτοδίκαιης έκπτωσης για προϋπάρχουσα της εκλογής οφειλή, οφείλει να ενημερώσει προσηκόντως τον αιρετό, δηλαδή με τρόπο που να διασφαλίζεται ότι αυτός έλαβε πλήρη γνώση της οφειλής του, του ύψους και της αιτίας της.
Όπως προκύπτει από το σκεπτικό, οι οικονομικές υπηρεσίες των δήμων δεν αρκεί να ελέγχουν τους ανακηρυχθέντες και να ενημερώνουν την εποπτεύουσα αρχή. Οφείλουν επιπλέον να ενημερώνουν τους ίδιους τους αιρετούς, κατά τρόπο αναμφισβήτητο, για την ύπαρξη οφειλής άνω των 300 ευρώ, και μάλιστα εντός ευλόγου χρόνου από την ανακήρυξή τους, ώστε να απομένει επαρκές χρονικό περιθώριο για εξόφληση ή ρύθμιση πριν από την εγκατάσταση των νέων δημοτικών αρχών. Αν η υποχρέωση αυτή δεν τηρηθεί, δεν επέρχεται έκπτωση του αιρετού από το αξίωμά του. Το δικαστήριο διευκρίνισε ότι η υποχρέωση αυτή απορρέει ευθέως και αυτοτελώς από τον νόμο και είναι ανεξάρτητη από τυχόν άλλες υποχρεώσεις κοινοποίησης ατομικών διοικητικών πράξεων περί οφειλών. Η τήρησή της συνιστά αντικειμενική προϋπόθεση νομιμότητας της διαπιστωτικής πράξης.
Γιατί ακυρώθηκαν οι 2 πράξεις
Με βάση την ερμηνεία αυτή, το δικαστήριο έκανε δεκτό τον κρίσιμο λόγο ακυρώσεως που προέβαλαν οι αιτούντες. Και στις δύο υποθέσεις, οι αιρετοί υποστήριξαν ότι δεν είχαν καμία προηγούμενη ενημέρωση από τον Δήμο Ρόδου ή τη Δ.Ε.Υ.Α.Ρ. για την ύπαρξη οφειλών τους, ενώ ούτε στο σώμα των προσβαλλόμενων πράξεων βεβαιωνόταν ότι οι φερόμενες οφειλές είχαν πράγματι γνωστοποιηθεί στους ίδιους πριν από την εγκατάστασή τους στη δημοτική αρχή.
Το Γ΄ Τμήμα έκρινε βάσιμο τον ισχυρισμό, δεδομένου ότι από τα στοιχεία του φακέλου δεν προέκυπτε ότι, πριν από την έκδοση των πράξεων, οι 2 αιρετοί είχαν ενημερωθεί προσηκόντως από την αρμόδια υπηρεσία του Δήμου, και μάλιστα εντός ευλόγου χρόνου από την ανακήρυξή τους. Ελλείψει της προϋπόθεσης αυτής, η οποία αποτελεί στοιχείο της νομιμότητάς τους, οι πράξεις κρίθηκαν μη νόμιμες και ακυρωτέες, ενώ η εξέταση των λοιπών λόγων ακυρώσεως παρέλκει ως αλυσιτελής.