Μαρίνα Φασάκη: Ένας μαγικός καθρέφτης που μαθαίνει τα παιδιά να αγαπούν τον εαυτό τους

Το βιβλίο σου «Ο Καθρέ­φτης» μιλά για τη δύναμη των λέξεων και της σκέψης. Πώς γεν­νή­θηκε η ιδέα αυτής της ιστο­ρίας;

Η ιδέα του “Καθρέ­φτη” γεν­νή­θηκε μέσα στη σχολική τάξη. Την πρώτη χρονιά που δίδασκα Α’ Δημο­τι­κού, ήθελα να βοηθήσω τα παιδιά να μάθουν να μιλούν όμορφα στον εαυτό τους, μέσα από τις θετικές δηλώ­σεις. Επειδή όμως τα μικρά παιδιά συν­δέ­ο­νται πιο εύκολα με μια ιστορία, άρχισα να τους το παρου­σιάζω σαν ένα μικρό παρα­μύθι: ότι κάθε φορά που λέμε όμορφα λόγια στον εαυτό μας, ο καθρέ­φτης φωτίζει, ενώ όταν λέμε άσχημα, σκο­τει­νιά­ζει.

Το έλεγα ξανά και ξανά… μέχρι που έγινε μια μικρή συνή­θεια της τάξης μας. Και κάπως έτσι, χωρίς να το κατα­λάβω, αυτή η ιστορία άρχισε να παίρνει μορφή και να γίνεται το βιβλίο.

Η εμπει­ρία σου ως δασκάλα επη­ρέ­ασε τη δημιουρ­γία του βιβλίου; Υπήρξε κάποια στιγμή μέσα στην τάξη που σε ενέ­πνευσε;

Η εμπει­ρία μου ως δασκάλα ήταν καθο­ρι­στική. Στην πραγ­μα­τι­κό­τητα, το βιβλίο αυτό γεν­νή­θηκε μέσα στην τάξη. Ένιωθα την ανάγκη να βρω έναν τρόπο να περάσω στα παιδιά αυτή τη νοο­τρο­πία, με έναν τρόπο απλό και κατα­νοητό για εκείνα.

Μέσα από την καθη­με­ρινή επαφή μαζί τους, βλέπεις πόσο σημα­ντικό είναι το πώς μιλάνε στον εαυτό τους. Έτσι, προ­έ­κυψε αυτή η ιστορία…σαν ένα “εργα­λείο” που να μπορούν να κατα­λά­βουν, να ταυ­τι­στούν και να εφαρ­μό­σουν στην πράξη.

Το βιβλίο μιλά για τον τρόπο που μιλάμε στον εαυτό μας. Πιστεύ­εις ότι τα παιδιά σήμερα δυσκο­λεύ­ο­νται περισ­σό­τερο να πιστέ­ψουν στον εαυτό τους;

Πιστεύω πως ναι… και μάλιστα πολύ. Τα παιδιά γεν­νιού­νται με μια φυσική πίστη στον εαυτό τους, αλλά όσο μεγα­λώ­νουν, αυτή πολλές φορές αρχίζει να φθίνει.

Ζούμε σε μια κοι­νω­νία που — συχνά χωρίς να το κατα­λα­βαί­νουμε — τα μαθαί­νει να εστιά­ζουν περισ­σό­τερο σε αυτά που δεν κάνουν καλά, στα λάθη, στη σύγκριση. Και μέσα σε όλο αυτό, αρχί­ζουν σιγά σιγά να αμφι­βάλ­λουν για τον εαυτό τους.

Αυτό γίνεται ακόμη πιο έντονο στην εφηβεία. Σήμερα, με τα social media, τα παιδιά δεν συγκρί­νο­νται μόνο με τον μικρό τους κύκλο, αλλά με ολό­κληρο τον κόσμο. Έχουν διαρκώς μπροστά τους εικόνες και πρότυπα, και αυτό μπορεί να γίνει πολύ πιε­στικό ειδικά όταν δεν έχουν μάθει να νιώθουν καλά με αυτό που είναι.

Γι’ αυτό θεωρώ πως είναι πολύ σημα­ντικό να καλ­λιερ­γεί­ται από μικρή ηλικία η αγάπη και η εμπι­στο­σύνη στον εαυτό. Όχι για να μη συγκρί­νο­νται ποτέ, αλλά για να μπορούν, ακόμη κι όταν συγκρί­νο­νται, να στέ­κο­νται σταθερά και με ασφά­λεια μέσα σε αυτό που είναι.

Ποια είναι η πιο συνη­θι­σμένη ανα­σφά­λεια που βλέπεις στα παιδιά μέσα στην τάξη;

Αν έπρεπε να ξεχω­ρίσω κάτι, θα έλεγα η αμφι­βο­λία για τον εαυτό τους. Πολλά παιδιά, ακόμη κι αν μπορούν, διστά­ζουν να προ­σπα­θή­σουν γιατί φοβού­νται μήπως δεν τα κατα­φέ­ρουν.

Το βλέπω συχνά σε μικρές φράσεις, όπως “δεν μπορώ”, “θα κάνω λάθος” ή “δεν είμαι αρκετά καλός… οι άλλοι είναι καλύ­τε­ροι από μένα”. Και εκεί κατα­λα­βαί­νεις πόσο εύκολα μπαίνει η σύγκριση και αρχίζει να επη­ρε­ά­ζει την εικόνα που έχουν για τον εαυτό τους.

Παράλ­ληλα, είναι έντονη και η παραί­τηση. Αν κάτι δεν τους βγει με την πρώτη ή τη δεύτερη, πολλές φορές τα παιδιά τα παρα­τούν πολύ εύκολα. Και αυτό συμ­βαί­νει γιατί έχουν μάθει να εστιά­ζουν περισ­σό­τερο στο απο­τέ­λε­σμα παρά στην προ­σπά­θεια.

Εκεί είναι που χρειά­ζε­ται να τους δεί­ξουμε ότι δεν υπάρχει “είμαι καλός” ή “δεν είμαι καλός”, αλλά “προ­σπαθώ” ή “δεν προ­σπαθώ”. Ότι η αξία τους δεν καθο­ρί­ζε­ται από το απο­τέ­λε­σμα, αλλά από τη δια­δι­κα­σία και την επιμονή. Και αυτή είναι και μια βασική αρχή της φιλο­σο­φίας του growth mindset, που θεωρώ πολύ σημα­ντική.

Σπού­δα­σες Εκπαι­δευ­τική Ψυχο­λο­γία. Πώς σε βοή­θη­σαν αυτές οι σπουδές να κατα­νο­ή­σεις καλύ­τερα τον κόσμο των παιδιών;

Οι σπουδές μου στην Εκπαι­δευ­τική Ψυχο­λο­γία με βοή­θη­σαν να κατα­νο­ήσω σε μεγα­λύ­τερο βάθος τον εσω­τε­ρικό κόσμο των παιδιών : το πώς σκέ­φτο­νται, πώς μαθαί­νουν και πώς νιώθουν.

Μέσα από αυτές, κατά­λαβα και την αξία μιας ουσια­στι­κής σχέσης με το παιδί. Το πόσο σημα­ντικό είναι πού επεν­δύ­εις σε αυτή τη σχέση και πώς το καθο­δη­γείς, ώστε να μπορεί πραγ­μα­τικά να εξε­λι­χθεί.

Από εκεί και μετά, μου δημιουρ­γή­θηκε και μια πιο έντονη ανάγκη να ψάχνω περισ­σό­τερο, να διαβάζω και να εξε­λίσ­σο­μαι, ώστε να μπορώ να τα στηρίζω όσο καλύ­τερα γίνεται.

Πιστεύ­εις ότι ένα βιβλίο μπορεί πραγ­μα­τικά να επη­ρε­ά­σει τον τρόπο που σκέ­φτε­ται ένα παιδί για τον εαυτό του;

Πιστεύω πως ναι, ένα παιδικό βιβλίο μπορεί να επη­ρε­ά­σει βαθιά τον τρόπο που ένα παιδί βλέπει τον εαυτό του. Μια ιστορία έχει πολύ μεγάλη δύναμη, ακόμη κι αν δεν το συνει­δη­το­ποιούμε πάντα.

Μέσα από μια ιστορία, το παιδί μαθαί­νει αυθόρ­μητα, χωρίς πίεση. Δεν νιώθει ότι “του διδά­σκεις” κάτι, αλλά ότι το ανα­κα­λύ­πτει μόνο του. Και έτσι το μήνυμα περνάει πιο βαθιά.

Στον “Καθρέ­φτη”, τα παιδιά μπορούν να ταυ­τι­στούν με τους ήρωες, να ανα­γνω­ρί­σουν σκέψεις και συναι­σθή­ματα που ίσως έχουν κι εκείνα. Και μέσα από αυτή την ταύτιση, αρχί­ζουν σιγά σιγά να βλέπουν και τον δικό τους εαυτό με περισ­σό­τερη καλο­σύνη.

Για μένα, το πιο σημα­ντικό είναι όταν το παιδί τελειώ­σει την ιστορία, να κρα­τή­σει κάτι βαθιά μέσα του. Να θυμάται ότι αξίζει να αγαπά τον εαυτό του, να του μιλά με καλο­σύνη και να μην το ξεχνά ποτέ. Και κάπως έτσι, να κουβαλά μέσα του τον δικό του “μαγικό καθρέ­φτη” και να επι­στρέ­φει σε αυτόν κάθε φορά που το χρειά­ζε­ται.

Θυμάσαι κάποιο βιβλίο από την παιδική σου ηλικία που σε σημά­δεψε;

Η αλήθεια είναι πως, παρόλο που δεν μπορώ να πω ότι υπήρχε ένα συγκε­κρι­μένο βιβλίο που με σημά­δεψε, είχα επαφή με τα βιβλία από πολύ μικρή ηλικία. Με τη μαμά και τον μπαμπά μου δια­βά­ζαμε μαζί πάρα πολλά βιβλία, μέχρι τις πρώτες τάξεις του δημο­τι­κού, όταν πια άρχισα να διαβάζω και μόνη μου.

Στη συνέ­χεια, πέρασα μια φάση που ένιωθα λίγο το “πρέπει” γύρω από το διά­βα­σμα και αυτό με απο­μά­κρυνε. Παρ’ όλα αυτά, είχα δια­βά­σει κάποια κλασικά βιβλία της εποχής, που πάντα μου άρεσαν περισ­σό­τερο.

Η ουσια­στική μου σύνδεση με τα βιβλία ήρθε αργό­τερα, όταν τα ανα­κά­λυψα ξανά με έναν τελείως δια­φο­ρε­τικό τρόπο. Τότε ήταν που τα αγάπησα πραγ­μα­τικά, για όλα όσα σου προ­σφέ­ρουν και σε κάνουν να νιώθεις.

Αν ο «Καθρέ­φτης» του βιβλίου σου υπήρχε στην πραγ­μα­τι­κό­τητα, τι θα ήθελες να δείχνει σε κάθε παιδί που θα κοι­τά­ζε­ται μέσα του;

Θα ήθελα να δείχνει σε κάθε παιδί όλα όσα μπορεί να κατα­φέ­ρει, αν πραγ­μα­τικά πιστέ­ψει στον εαυτό του. Να του θυμίζει τη δύναμη που ήδη έχει μέσα του. Ταυ­τό­χρονα, να το βοηθά να βλέπει πόσο μικρές είναι τελικά οι αμφι­βο­λίες μπροστά σε όλα αυτά που είναι ικανό να κάνει.

Έτσι, να γίνεται ένας καθρέ­φτης που δεν δείχνει μόνο την εικόνα του, αλλά την αξία και τις δυνα­τό­τη­τές του.

Αν μπο­ρού­σες να δια­βά­σεις την ιστορία σου σε μια τάξη γεμάτη παιδιά, ποια θα ήταν η πρώτη ερώτηση που θα τους έκανες;

Η αλήθεια είναι ότι μου έχει δοθεί ήδη η ευκαι­ρία να διαβάσω το βιβλίο σε τάξεις, και κάθε φορά ξεκινάω με τον ίδιο τρόπο. Δεν κάνω καμία ερώτηση στην αρχή. Απλά κοιτάω τα παιδιά.

Παρα­τηρώ τα μάτια τους, την έκφρασή τους, το πώς με κοιτάνε εκείνη τη στιγμή. Αυτή η πρώτη, σιωπηλή αντί­δραση λέει πολλά.

Και μετά, η πρώτη ερώτηση που τους κάνω είναι πολύ απλή: “Πώς νιώθετε;”

Από εκεί και πέρα, η συζή­τηση ανοίγει πολύ φυσικά. Μπορεί να τα ρωτήσω πώς τους φάνηκε η ιστορία, αν έχουν νιώσει κι εκείνα κάποια στιγμή όπως οι ήρωες, αν έχουν πιάσει ποτέ τον εαυτό τους να του μιλάνε άσχημα ή αν έχουν προ­σπα­θή­σει να του μιλή­σουν όμορφα.

Αυτό που με ενδια­φέ­ρει περισ­σό­τερο δεν είναι να δώσουν “σωστές” απα­ντή­σεις, αλλά να νιώσουν ότι μπορούν να εκφρα­στούν ελεύ­θερα. Από εκεί ξεκι­νάει πάντα η πιο ουσια­στική συζή­τηση.

Αν η Ελπίδα και ο Φοίβος ερχό­ντου­σαν μια μέρα στην τάξη σου, πώς πιστεύ­εις ότι θα ήταν ως μαθητές;

Τι ωραία ερώτηση…!

Νομίζω πως η Ελπίδα και ο Φοίβος θα ήταν δύο παιδιά που θα συνα­ντού­σαμε πολύ συχνά μέσα σε μια τάξη. Η Ελπίδα ίσως να ήταν πιο εκφρα­στική, να δοκί­μαζε πιο εύκολα, αλλά να είχε κι εκείνη στιγμές που αμφι­βάλ­λει. Ο Φοίβος, από την άλλη, μπορεί να ήταν πιο διστα­κτι­κός, να φοβόταν το λάθος, αλλά να έκρυβε μέσα του πολλές δυνα­τό­τη­τες.

Και οι δύο όμως θα είχαν ανάγκη από το ίδιο πράγμα: κάποιον να τους πιστέ­ψει και να τους δείξει ότι μπορούν.

Για μένα, αυτοί οι δύο ήρωες είναι κομ­μά­τια που βλέ­πουμε καθη­με­ρινά στα παιδιά και πολλές φορές και στον ίδιο μας τον εαυτό.

Ποια είναι η φράση που θα ήθελες να ακούν τα παιδιά πιο συχνά από τους μεγά­λους;

Θα ήθελα να ακούν πιο συχνά ότι μπορούν να κατα­φέ­ρουν ό,τι πραγ­μα­τικά θέλουν, αρκεί να προ­σπα­θή­σουν και να επι­μεί­νουν.

Όχι ότι όλα θα είναι εύκολα, αλλά ότι με προ­σπά­θεια, χρόνο και πίστη στον εαυτό τους μπορούν να εξε­λι­χθούν και να φτάσουν πιο μακριά απ’ όσο φαντά­ζο­νται.

Υπάρχει κάποια φράση από το βιβλίο που θα ήθελες να κρα­τή­σουν τα παιδιά σαν μικρή υπεν­θύ­μιση για τον εαυτό τους;

Η αλήθεια είναι πως υπάρ­χουν πολλά σημεία στο βιβλίο που αγαπώ και δεν θα μπο­ρούσα εύκολα να ξεχω­ρίσω μόνο ένα.

Αν όμως έπρεπε να κρα­τή­σουν κάτι σαν μικρή υπεν­θύ­μιση, θα ήθελα να είναι αυτή η σκέψη: ότι μπορούν να τα κατα­φέ­ρουν, αρκεί να προ­σπα­θούν και να μην τα παρα­τάνε και πάνω απ’ όλα, να μιλούν στον εαυτό τους με καλο­σύνη.

Ίσως απο­τυ­πώ­νε­ται όμορφα στο βιβλίου με λόγια της Ελπίδας:

“Δεν χρειά­ζε­ται να τα κατα­φέρ­νουμε πάντα· φτάνει να μιλάμε όμορφα στον εαυτό μας και να μην τα παρα­τάμε.”

Τελικά αυτό είναι και το πιο ουσια­στικό μήνυμα και ότι η “μαγεία” δεν βρί­σκε­ται κάπου έξω, αλλά μέσα μας.

Αν ένα παιδί τελειώ­σει το βιβλίο και κοι­τα­χτεί στον καθρέ­φτη του δωμα­τίου του, τι θα ήθελες να σκεφτεί εκείνη τη στιγμή;

Θα ήθελα εκείνη τη στιγμή να σταθεί για λίγο μπροστά στον καθρέ­φτη και να κοι­τά­ξει τον εαυτό του με καλο­σύνη.

Να δει όχι μόνο την εικόνα του, αλλά ένα παιδί που προ­σπα­θεί, που μαθαί­νει, που αξίζει. Και να του πει μια μικρή, όμορφη φράση… κάτι απλό, αλλά αληθινό.

Να αρχίσει σιγά σιγά να του μιλά όπως θα μιλούσε στον καλύ­τερό του φίλο ή σε ένα αγα­πη­μένο του πρόσωπο : με αγάπη, με τρυ­φε­ρό­τητα, χωρίς αυστη­ρό­τητα.

Και με τον καιρό, να μη χρειά­ζε­ται καν τον καθρέ­φτη για να το κάνει αυτό. Να γίνει μια εσω­τε­ρική φωνή που το στη­ρί­ζει και το θυμίζει πόσο αξίζει.

Ίσως αυτό να είναι και το πιο όμορφο που μπορεί να κρα­τή­σει από αυτή την ιστορία.

Ποια είναι η Μαρίνα Φασάκη

Η Μαρίνα Φασάκη κατά­γε­ται από την Κάρπαθο και εργά­ζε­ται ως δασκάλα Δημο­τι­κού τα τελευ­ταία 5 χρόνια σε σχολεία της Ελλάδας. Σπού­δασε στο Παι­δα­γω­γικό Τμήμα Δημο­τι­κής Εκπαί­δευ­σης του Εθνικού και Καπο­δι­στρια­κού Πανε­πι­στη­μίου Αθηνών και συνέ­χισε τις σπουδές της στην Εκπαι­δευ­τική Ψυχο­λο­γία, έναν τομέα που τη βοήθησε να κατα­νο­ή­σει σε μεγα­λύ­τερο βάθος τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά μαθαί­νουν, σκέ­φτο­νται και αισθά­νο­νται. Λατρεύει τα βιβλία και πιστεύει στη δύναμη που έχουν οι ιστο­ρίες να αγγί­ζουν τις παι­δι­κές καρδιές και να αλλά­ζουν τον τρόπο που τα παιδιά βλέπουν τον εαυτό τους και τον κόσμο.

Στην τάξη της επι­διώ­κει να δημιουρ­γεί ένα περι­βάλ­λον ασφά­λειας, χαράς και ενθάρ­ρυν­σης, όπου κάθε μαθητής μπορεί να ανα­κα­λύ­ψει τη φωνή και τις δυνα­τό­τη­τές του. Μέσα από τη δράση της στα μέσα κοι­νω­νι­κής δικτύ­ω­σης μοι­ρά­ζε­ται στιγμές από τη σχολική καθη­με­ρι­νό­τητα, ιδέες και εκπαι­δευ­τικό υλικό, θέλο­ντας να ανα­δεί­ξει τη χαρά της μάθησης και το έργο των εκπαι­δευ­τι­κών. Στο TikTok βρί­σκε­ται ως marina_fs και στο Instagram ως marina_fsk. Ο «Καθρέ­φτης» είναι το πρώτο της παιδικό βιβλίο, μια ιστορία που γρά­φτηκε με αγάπη και στόχο να βοη­θή­σει τα παιδιά να κοι­τά­ξουν μέσα τους και να δουν ό,τι πιο όμορφο έχουν, τον ίδιο τους τον εαυτό.

Η Μαρίνα Φασάκη είναι κόρη της δασκά­λας και ειδικής παι­δα­γω­γού, συμ­βού­λου σχο­λι­κής ζωής και επαγ­γελ­μα­τι­κού προ­σα­να­το­λι­σμού (MSc) Μαρίας Τσερκή, και εγγονή του δασκά­λου και αγιο­γρά­φου Ιωάννη Τσερκή.