Χαρά Κουρλέση: «Στο βιβλίο, τα παιδιά βρίσκουν ό,τι καμία οθόνη δεν μπορεί να δώσει»

Τι σας εμπνέει περισ­σό­τερο όταν γράφετε για παιδιά; Υπάρχει κάποιο μήνυμα που θέλετε να περνάτε μέσα από τις ιστο­ρίες σας;

Η συγ­γραφή παι­δι­κών βιβλίων αντα­να­κλά τη βαθιά επι­θυ­μία μου να δια­μορ­φώσω έναν καλύ­τερο κόσμο, ανα­δει­κνύ­ο­ντας τις παναν­θρώ­πι­νες αρχές και αξίες που η ίδια διαθέτω στη ζωή, όπως η καλο­σύνη, ο σεβα­σμός, η αλλη­λεγ­γύη και η συνέ­πεια. Επο­μέ­νως, πέρα από πηγή ψυχα­γω­γίας, το παιδικό βιβλίο απο­τε­λεί ένα μονα­δικό και αδιαμ­φι­σβή­τητο εργα­λείο πνευ­μα­τι­κής ενδυ­νά­μω­σης και καθο­δή­γη­σης των παιδιών που σε αυτή την τρυφερή ηλικία ανα­ζη­τούν τη δική τους πυξίδα και προ­σπα­θούν να ανα­κα­λύ­ψουν τη μονα­δική τους ταυ­τό­τητα στον κόσμο. Μέσα από τα βιβλία μου πάντα προ­σπαθώ να ενι­σχύσω αυτή την προ­σπά­θεια των παιδιών συμ­βάλ­λο­ντας ταυ­τό­χρονα στην κοι­νω­νική και συναι­σθη­μα­τική τους ανά­πτυξη.

Πιστεύ­ετε ότι το παιδικό βιβλίο μπορεί να λει­τουρ­γή­σει ως εργα­λείο συναι­σθη­μα­τι­κής εκπαί­δευ­σης;

To παιδικό βιβλίο έχει σημειώ­σει τερά­στια εξέλιξη στα τελευ­ταία χρόνια και απο­τε­λεί ένα πολύ­τιμο “όχημα” συναι­σθη­μα­τι­κής εκπαί­δευ­σης των μικρών ανα­γνω­στών. Μέσα από την ανά­γνωση μιας παι­δι­κής εικο­νο­γρα­φη­μέ­νης ιστο­ρίας τα παιδιά μπορούν να ανα­γνω­ρί­σουν, να κατα­νο­ή­σουν και να δια­χει­ρι­στούν τα συναι­σθή­ματα τους. Η ανά­πτυξη της συναι­σθη­μα­τι­κής τους νοη­μο­σύ­νης αλλά και της ενσυ­ναί­σθη­σης, της ικα­νό­τη­τας να ανα­γνω­ρί­ζουν και να κατα­νο­ούν τα συναι­σθή­ματα των άλλων, οδηγεί τα παιδιά στην ωρι­μό­τητα αλλά και στη συναι­σθη­μα­τική ασφά­λεια και πλη­ρό­τητα. Επι­πλέον, μέσα από το περιε­χό­μενο ενός ποιο­τι­κού παι­δι­κού βιβλίου, οι γονείς και οι εκπαι­δευ­τι­κοί έχουν τη δυνα­τό­τητα να συζη­τή­σουν με τα παιδιά θέματα που αφορούν στη δια­χεί­ριση “δύσκο­λων” συναι­σθη­μα­τικά κατα­στά­σεων, όπως το πένθος.

Υπάρχει χώρος για το παιδικό βιβλίο στην εποχή της τεχνο­λο­γίας;

Σαφέ­στατα! Γι’ αυτό στις μέρες μας τα παρα­δο­σιακά έντυπα βιβλία συνυ­πάρ­χουν με τις ψηφια­κές εκδό­σεις, οι οποίες λόγω του χαρα­κτήρα τους εμπλου­τί­ζουν την κλασική αφήγηση με ήχο, εικόνα και δια­δρα­στικά στοι­χεία προ­σφέ­ρο­ντας στα παιδιά έναν εναλ­λα­κτικό και πρω­τό­τυπο τρόπο αλλη­λε­πί­δρα­σης με την πλη­ρο­φο­ρία που είναι ιδιαί­τερα προ­σφι­λής στα παιδιά προ­σχο­λι­κής ηλικίας. Προ­σω­πικά βέβαια θεωρώ ότι η υπερ­βο­λική έκθεση στις οθόνες επη­ρε­ά­ζει τόσο την υγεία και την αντί­ληψη του παιδιού, όσο και την ποιό­τητα της ανά­γνω­σης. Δεν είναι τυχαίο ότι προηγ­μέ­νες χώρες, όπως η Σουηδία και η Φιν­λαν­δία, επι­στρέ­φουν στην έντυπη γραφή και ανά­γνωση, περιο­ρί­ζο­ντας τη χρήση των ψηφια­κών συσκευών στο σχολείο.

Πιστεύ­ετε πως το γράψιμο – ειδικά για παιδιά – μπορεί να αλλάξει τον τρόπο που βλέ­πουμε τον κόσμο; Κι αν ναι, πώς αλλάζει εσάς την ίδια κάθε βιβλίο που γράφετε;

Η “μαγεία” της συγ­γρα­φι­κής τέχνης είναι ακριβώς αυτή – να βλέπεις τον κόσμο μέσα από τα μάτια των χαρα­κτή­ρων του έργου σου. Και όσο πιο πολυ­διά­στα­τοι και δια­φο­ρε­τι­κοί είναι οι χαρα­κτή­ρες των έργων μου από εμένα, τόσο πιο πολύ κεντρί­ζε­ται το ενδια­φέ­ρον μου να “μπω στα παπού­τσια τους”, να κατα­νο­ήσω τους προ­βλη­μα­τι­σμούς και τα διλήμ­ματα τους αλλά και να αντι­λη­φθώ τα αίτια της συμπε­ρι­φο­ράς τους στις εκά­στοτε συν­θή­κες. Απο­λαμ­βάνω λοιπόν να συνθέτω χαρα­κτή­ρες που έχουν εντελώς δια­φο­ρε­τική ιδιο­συ­γκρα­σία και τρόπο σκέψης από εμένα, αφού μέσα από τα εμπόδια και τις εμπει­ρίες που βιώνουν αντλώ πολύ­τιμα μηνύ­ματα για τη ζωή. Στο τέλος κάθε βιβλίου που γράφω έχω ένα μονα­δικό συναί­σθημα ικα­νο­ποί­η­σης όμοιο με αυτό της Αρι­στο­τε­λι­κής “κάθαρ­σης”, προ­σφέ­ρο­ντας πάντα στους ανα­γνώ­στες μια ξεκά­θαρη προ­ο­πτική ελπίδας και πίστης σε ένα καλύ­τερο μέλλον.

Η ενσυ­ναί­σθηση, η προ­σαρ­μο­στι­κό­τητα και οι κοι­νω­νι­κές δεξιό­τη­τες είναι θεμα­τι­κές που αγγί­ζετε στα έργα σας. Πιστεύ­ετε ότι αυτές οι αρετές καλ­λιερ­γού­νται ή γεν­νιό­μα­στε με αυτές;

Παρόλο που οι περισ­σό­τε­ρες από αυτές τις πολύ­τι­μες για την εποχή μας ιδιό­τη­τες έχουν εγγενή χαρα­κτη­ρι­στικά, οι αρετές αυτές καλ­λιερ­γού­νται συστη­μα­τικά μέσα από την εκπαι­δευ­τική δια­δι­κα­σία, τις κοι­νω­νι­κές αλλη­λε­πι­δρά­σεις αλλά και τις εμπει­ρίες της ζωής. Παρά την έμφυτη προ­διά­θεση που μπορεί δηλαδή να έχουμε, η έκθεση μας σε κατα­στά­σεις που προ­ϋ­πο­θέ­τουν ή προ­ά­γουν την ανά­πτυξη αυτών των αρετών επη­ρε­ά­ζει καθο­ρι­στικά την κοι­νω­νική και πνευ­μα­τική μας εξέλιξη. Και η μυθο­πλα­στική αφήγηση μπορεί να συμ­βάλ­λει ουσια­στικά σε αυτό, ενερ­γο­ποιώ­ντας και προ­βλη­μα­τί­ζο­ντας τους ανα­γνώ­στες μέσα από ευφά­ντα­στες και πρω­τό­τυ­πες πλοκές ιστο­ριών, όπου αυτές οι αρετές και δεξιό­τη­τες παίζουν πρω­ταρ­χικό ρόλο.

Σε έναν κόσμο που αλλάζει διαρκώς, ποιος πιστεύ­ετε ότι είναι ο ρόλος του συγ­γρα­φέα παι­δι­κών βιβλίων;

Σε έναν ταχέως μετα­βαλ­λό­μενο κόσμο όπως ο δικός μας, το χρέος ενός συγ­γρα­φέα παι­δι­κών βιβλίων είναι όχι μόνο να αφου­γκρά­ζε­ται τον παλμό της κοι­νω­νίας και να αντι­λαμ­βά­νε­ται τις προ­κλή­σεις της σύγ­χρο­νης ζωής αλλά και να τα μετου­σιώ­νει σε τέχνη. Με άλλα λόγια, ο συγ­γρα­φέας πρέπει να δια­θέ­τει τη δημιουρ­γική σκέψη και τη διο­ρα­τι­κό­τητα ώστε να ενσω­μα­τώ­νει τα σύγ­χρονα προ­βλή­ματα και τις κοι­νω­νι­κές ανη­συ­χίες σε πρω­τό­τυ­πες ιστο­ρίες που καλ­λιερ­γούν τον γόνιμο προ­βλη­μα­τι­σμό και προ­ά­γουν την κριτική σκέψη. Λαμ­βά­νο­ντας υπόψη μάλιστα το γεγονός ότι απο­δέ­κτες του έργου μας είναι οι πολίτες του μέλ­λο­ντος που μέσα από τα γραπτά μας δια­πλά­θουν τον χαρα­κτήρα τους και δια­μορ­φώ­νουν τη σκέψη τους, θεωρώ ότι ο συγ­γρα­φέας παι­δι­κών βιβλίων καλεί­ται να δια­δρα­μα­τί­σει έναν απαι­τη­τικό αλλά καίριο ρόλο στη σύγ­χρονη κοι­νω­νία.

Πείτε μας για το πρω­το­πο­ριακό πρό­γραμμα αγγλό­φω­νου κινη­μα­το­γρα­φι­κού σενα­ρίου που διδά­σκετε σε παιδιά και εφήβους.

Η αγάπη μου για τα νέα παιδιά, τα οποία πάντα χαί­ρο­μαι να βοηθώ ώστε να ανα­πτύ­ξουν τη φαντα­σία και τη δημιουρ­γι­κό­τητά τους, αλλά και η αγάπη μου για τη συγ­γραφή σενα­ρίου απο­τε­λούν τους βασι­κούς λόγους που με οδή­γη­σαν στον σχε­δια­σμό αυτού του και­νο­τό­μου για το δημόσιο σχολείο προ­γράμ­μα­τος. Ούσα η ίδια σενα­ριο­γρά­φος, απο­φά­σισα να διδάξω στους μαθητές μου τις επαγ­γελ­μα­τι­κές τεχνι­κές συγ­γρα­φής σενα­ρίου ώστε να μπορούν να γράψουν τα δικά τους, πρω­τό­τυπα σενάρια ταινίας μικρού μήκους στα αγγλικά δια­σκευά­ζο­ντας το πρώτο μου παιδικό βιβλίο με τίτλο “Ο Αφε­ντού­λης και το δώρο της φιλίας” (εκδό­σεις “Διάνοια”). Μέσα από το πρό­γραμμα δια­σκευής παι­δι­κού βιβλίου σε αγγλό­φωνο σενάριο μικρού μήκους, τα παιδιά βελ­τιώ­νουν τις γλωσ­σι­κές τους δεξιό­τη­τες στα αγγλικά και κατα­νο­ούν την έννοια και δια­δι­κα­σία της δια­σκευής λογο­τε­χνι­κού έργου σε σενάριο ανα­πτύσ­σο­ντας παράλ­ληλα τον κινη­μα­το­γρα­φικό και οπτι­κο­α­κου­στι­κό­γραμ­μα­τι­σμό. Το πρό­γραμμά μας έχει ήδη λάβει το χρυσό βραβείο και­νο­το­μίας στα βραβεία ξενό­γλωσ­σης εκπαι­δευ­τι­κής αρι­στείας, ELT EXCELLENCE AWARDS 2024 και αυτή η σπου­δαία διά­κριση τιμά ιδιαί­τερα το δημιουρ­γικό μας έργο.

Πώς αντα­πο­κρί­νο­νται τα παιδιά στο κάλεσμα της δημιουρ­γι­κής γραφής και της συγ­γρα­φής σενα­ρίου; Υπάρχει κάποιο περι­στα­τικό που σας έχει μείνει αξέ­χα­στο;

Αισθά­νο­μαι βαθιά ευγνω­μο­σύνη αφού τόσο τα παιδιά που συμ­με­τέ­χουν στο πρό­γραμμα δημιουρ­γι­κής γραφής όσο και οι γονείς τους πάντα με τιμούν με την αγάπη και την εμπι­στο­σύνη τους. Με συγκι­νεί η συγκλο­νι­στική προ­σπά­θεια των παιδιών να εντρυ­φή­σουν στη συγ­γραφή σενα­ρίου συν­θέ­το­ντας τα δικά τους πρω­τό­τυπα σενάρια μικρού μήκους. Αυτό που σίγουρα θα μου μείνει αξέ­χα­στο είναι η πλούσια δημιουρ­γική σκέψη των παιδιών, ο νεα­νι­κός ενθου­σια­σμός και ο ζήλος τους, ακο­λου­θώ­ντας πιστά τις οδηγίες μου ώστε να αντα­πο­κρι­θούν στις προσ­δο­κίες του προ­γράμ­μα­τος και να συν­θέ­σουν πρω­τό­τυ­πες σκηνές και καλο­γραμ­μένα σενάρια μικρού μήκους. Επίσης είμαι ιδιαί­τερα χαρού­μενη καθώς πρό­σφατα ενη­με­ρώ­θηκα από μαθή­τριά μου που συμ­με­τείχε στον περσινό κύκλο μαθη­μά­των ότι έχει ξεκι­νή­σει και γράφει το πρώτο της σενάριο ταινίας μεγάλου μήκους με βάση τις γνώσεις και τις δεξιό­τη­τες που απο­κό­μισε από το πρό­γραμμα αγγλό­φω­νου σενα­ρίου. Αυτό για εμένα λέει πάρα πολλά τόσο για την ποιό­τητα όσο και για την επί­δραση του προ­γράμ­μα­τος στα παιδιά. Δεν σας κρύβω πόσο υπε­ρή­φανη αισθά­νο­μαι που αυτή η πρω­τό­τυπη πρω­το­βου­λία κατα­φέρ­νει να εξάψει τις πνευ­μα­τι­κές ανα­ζη­τή­σεις και να διε­γεί­ρει τις δημιουρ­γι­κές προ­σπά­θειες των μαθητών.

Πώς γεν­νιέ­ται μια ιδέα για εσάς; Πώς ξεκινά μια ιστορία σαν το “Amersa’s gift” ή τη “Malgo” αφού και τα δύο έχουν λάβει το πρώτο βραβείο σενα­ρίου στο Διεθνές Φεστι­βάλ Κινη­μα­το­γρά­φου Επι­δαύ­ρου;

Εκα­το­ντά­δες ιδέες γεν­νιού­νται καθη­με­ρινά στο μυαλό μου, δυσκο­λεύ­ο­μαι όμως να βρω τον δημιουρ­γικό χρόνο που χρειά­ζε­ται για να τις ανα­πτύξω σε ολο­κλη­ρω­μένα έργα καθώς η καθη­με­ρι­νό­τητά μου είναι πάρα πολύ απαι­τη­τική. Μια καλή και πρω­τό­τυπη ιδέα σίγουρα απο­τε­λεί μια δυνατή εκκί­νηση για τον δημιουργό αλλά η ιδέα από μόνη της δεν αρκεί για να υπάρξει ένα άρτιο και πρω­τό­τυπο απο­τέ­λε­σμα. Χρειά­ζε­ται συνέ­πεια, σκληρή δουλειά και πει­θαρ­χία σε σημείο που να γίνεσαι επι­με­λη­τής των ίδιων των έργων σου. Τόσο το “Amersa’s gift” που εμπνέ­ε­ται από το προ­σφυ­γικό, όσο και η “Μalgo” που αφορά στη δια­χεί­ριση του τραύ­μα­τος, είναι έργα στα οποία έχω επεν­δύ­σει πολύ­τιμο χρόνο για να δουλέψω πάνω στην πλοκή, στους χαρα­κτή­ρες αλλά και στη γενι­κό­τερη σύνθεσή τους. Προ­σω­πικά κάθομαι να γράψω ένα βιβλίο ή ένα σενάριο αφού έχω ανα­πτύ­ξει ολό­κληρη την ιδέα στο μυαλό μου και γνωρίζω την ιστορία από την αρχή ως το τέλος της ώστε να μπορώ να αντι­λη­φθώ το εύρος και την καλ­λι­τε­χνική της αξία.

Τι σημαί­νει για εσάς “επι­τυ­χία” ως δημιουρ­γός; Είναι τα βραβεία; Η ανα­γνώ­ριση; Ή κάτι πιο εσω­τε­ρικό, πιο υπαρ­ξιακό με δεδο­μένο ότι έχετε βρα­βευ­θεί ως η καλύ­τερη πρω­το­εμ­φα­νι­ζό­μενη σενα­ριο­γρά­φος σε ένα από τα πιο δημο­φιλή Φεστι­βάλ Κινη­μα­το­γρά­φου των ΗΠΑ, το «Top Shorts»;

Είμαι πάντα ευγνώ­μων απέ­να­ντι στον Θεό και στους ανθρώ­πους για την επι­βρά­βευση των έργων μου που είναι πάντα απο­τέ­λε­σμα σκληρής δου­λειάς και συστη­μα­τι­κής προ­σπά­θειας. Η επι­τυ­χία για εμένα λοιπόν δεν είναι αυτο­σκο­πός αλλά μια συνεχής δια­δι­κα­σία παρα­γω­γι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας που μου επι­τρέ­πει να αγγίζω τις καρδιές των ανθρώ­πων, να αφυ­πνίζω τα συναι­σθή­ματά τους και να τους εμπνέω. Επι­τυ­χία είναι να συνε­χίζω το δημιουρ­γικό μου ταξίδι ανα­κα­λύ­πτο­ντας νέους τρόπους έκφρα­σης που αγκα­λιά­ζει το κοινό και απο­λαμ­βά­νο­ντας την αγάπη και την εμπι­στο­σύνη του κόσμου. Επο­μέ­νως, οι σημα­ντι­κό­τα­τες δια­κρί­σεις που έχω λάβει σε Διεθνή Φεστι­βάλ Κινη­μα­το­γρά­φου, όπως το “Τop Shorts”, όπου ο αντα­γω­νι­σμός είναι τερά­στιος απο­τε­λούν για εμένα το “πράσινο φως”, μια ανε­κτί­μητη ενθάρ­ρυνση και ένα πολύ­τιμο κίνητρο για να συνε­χίσω τη δια­δρομή στο γεμάτο προ­κλή­σεις δημιουρ­γικό μονο­πάτι.

Η συμ­με­τοχή σας στο WIFT.GR (Women in Film and Television Greece) πώς προ­έ­κυψε και ποιος είναι ο σκοπός του;

Τo WIFT.GR απο­τε­λεί το κορυ­φαίο δίκτυο γυναι­κών που δρα­στη­ριο­ποιού­νται σε όλους τους τομείς των οπτι­κο­α­κου­στι­κών μέσων στην Ελλάδα. Είναι μέρος ενός διε­θνούς δικτύου που στο­χεύει στην ενδυ­νά­μωση των γυναι­κών και στην προ­ώ­θηση της ισό­τη­τας των δύο φύλων στον κινη­μα­το­γράφο καιστην τηλε­ό­ραση. Λει­τουρ­γεί υπο­στη­ρι­κτικά διορ­γα­νώ­νο­ντας κοι­νω­νι­κές εκδη­λώ­σεις, συμ­βου­λευ­τικά σεμι­νά­ρια και φεστι­βάλ που συμ­βάλ­λουν στην επαγ­γελ­μα­τική ανά­πτυξη και ανά­δειξη του δημιουρ­γι­κού έργου των μελών του. Ως σενα­ριο­γρά­φος χαί­ρο­μαι ιδιαί­τερα που έχω τη δυνα­τό­τητα να είμαι μέλος ενός τόσο επι­φα­νούς και δυνα­μι­κού σωμα­τείου. Το συμπε­ρι­λη­πτικό περι­βάλ­λον του δικτύου αλλά και οι ευκαι­ρίες που προ­σφέ­ρει για ανταλ­λαγή ιδεών και καθο­δή­γηση σε πρα­κτικά ζητή­ματα είναι μερικοί από τους λόγους που απο­φά­σισα να μετάσχω σε αυτή την υπέροχη γυναι­κεία πρω­το­βου­λία και εύχομαι στο μέλλον να διευ­ρύ­νουμε το δίκτυο ακόμη περισ­σό­τερο.

Αν μπο­ρού­σατε να αφήσετε ένα μόνο μήνυμα στα παιδιά μέσα από το έργο σας, ποιο θα ήταν αυτό και γιατί; Και στους γονείς;

Θα συμ­βού­λευα τα παιδιά να εξε­ρευ­νούν συνεχώς τον συναι­σθη­μα­τικό τους κόσμο ώστε να μπο­ρέ­σουν να ανα­κα­λύ­ψουν την καλύ­τερη εκδοχή του εαυτού τους που αναμ­φί­βολα είναι εκείνη που δια­θέ­τει μια καρδιά γεμάτη αγάπη, κατα­νό­ηση, ευγνω­μο­σύνη και συμπό­νια. Μέσα από την ενα­σχό­ληση με τις τέχνες, τον πολι­τι­σμό, τον αθλη­τι­σμό αλλά και μέσα από την κοι­νω­νική αλλη­λε­πί­δραση και την ανι­διο­τελή προ­σφορά, τα παιδιά μπορούν να εμπλου­τί­σουν τις ζωές τους φτά­νο­ντας σε ένα επίπεδο αυτο­γνω­σίας που τους επι­τρέ­πει να ανα­κα­λύ­ψουν την εσω­τε­ρική τους φωνή και δύναμη. Όσο για τους γονείς θα τους συμ­βού­λευα να είναι πάντα δίπλα στα παιδιά τους με περισ­σό­τερο συγκα­τα­βα­τική και λιγό­τερο επι­κρι­τική διάθεση. Επίσης είναι εξαι­ρε­τικά σημα­ντικό οι γονείς να προ­τρέ­πουν τα παιδιά τους να απο­λαμ­βά­νουν τα οφέλη της ανά­γνω­σης και να καλ­λιερ­γούν τα δημιουρ­γικά τους ταλέντα, όπως οι δικοί μου γονείς με έφεραν από μικρή ηλικία σε επαφή με την ανά­γνωση βιβλίων, τον κινη­μα­το­γράφο, τον χορό και το θέατρο.