Μηνάς Λυριστής: «Τα νησιά μας μετατρέπουν την Ελλάδα από μικρό κράτος σε κεντρικό δρώντα της Ανατολικής Μεσογείου»

• «Η Τουρ­κία προ­σπα­θεί να απο­νο­μι­μο­ποι­ή­σει τα κυ­ριαρ­χι­κά δι­καιώ­μα­τα των ελ­λη­νι­κών νη­σιών» • «Οι τουρ­κι­κές προ­κλή­σεις δεν είναι με­μο­νω­μέ­να επει­σό­δια, αλλά στρα­τη­γι­κή επι­λο­γή» • «Η νη­σιω­τι­κό­τη­τα δεν πρέ­πει να αντι­με­τω­πί­ζε­ται από το κρά­τος των Αθη­νών απλώς ως ένα μό­νι­μο γε­ω­γρα­φι­κό μειο­νέ­κτη­μα» • «Οι Πε­ρι­φέ­ρειες και οι Δήμοι των νη­σιών μας πρέ­πει να είναι αυ­τό­νο­μοι σχε­δια­στές της το­πι­κής τους μοί­ρας»

Οι εξε­λί­ξεις στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο, οι διαρ­κείς προ­κλή­σεις της Άγκυ­ρας στο πεδίο των ενερ­γεια­κών δια­συν­δέ­σε­ων και η ρευ­στό­τη­τα στη Μέση Ανα­το­λή συν­θέ­τουν ένα εξαι­ρε­τι­κά σύν­θε­το γε­ω­πο­λι­τι­κό σκη­νι­κό, στο επί­κε­ντρο του οποί­ου βρί­σκε­ται η χώρα μας και, ει­δι­κό­τε­ρα, το νη­σιω­τι­κό σύ­μπλεγ­μα του Αι­γαί­ου.

Σή­με­ρα, η «δη­μο­κρα­τι­κή» ανοί­γει έναν ου­σια­στι­κό διά­λο­γο για το μέλ­λον της πε­ριο­χής μας, φι­λο­ξε­νώ­ντας μια εφ’ όλης της ύλης συ­νέ­ντευ­ξη με τον δι­δά­κτο­ρα Διε­θνούς Πο­λι­τι­κής στη Μέση Ανα­το­λή, Μηνά Λυ­ρι­στή.

Με μια ανά­λυ­ση που συν­δυά­ζει την επι­στη­μο­νι­κή εγκυ­ρό­τη­τα με τη ρε­α­λι­στι­κή ματιά των Διε­θνών Σχέ­σε­ων, ο δρ. Μηνάς Λυ­ρι­στής απο­δο­μεί το τουρ­κι­κό αφή­γη­μα περί «αντι­κει­με­νι­κού νο­μι­κού κα­θε­στώ­τος» στα Δω­δε­κά­νη­σα, εξη­γεί τη στρα­τη­γι­κή του lawfare (ερ­γα­λειο­ποί­η­ση του δι­καί­ου) από τη γει­το­νι­κή χώρα και ανα­δει­κνύ­ει τα νησιά μας ως το ισχυ­ρό­τε­ρο γε­ω­στρα­τη­γι­κό χαρτί της Ελ­λά­δας.

Ταυ­τό­χρο­να, ορ­μώ­με­νος από τη δική του βιω­μα­τι­κή σχέση με τη νη­σιω­τι­κό­τη­τα —έχο­ντας γεν­νη­θεί στη Μύ­κο­νο και υπη­ρε­τή­σει ως πε­ρι­φε­ρεια­κός σύμ­βου­λος Νο­τί­ου Αι­γαί­ου— αλλά και με αφορ­μή τον νέο συλ­λο­γι­κό τόμο «Η δί­καιη κοι­νω­νία δεν είναι ου­το­πία· είναι επι­λο­γή» (Εκ­δό­σεις Πα­πα­ζή­ση) τον οποίο επι­με­λεί­ται, κα­τα­θέ­τει συ­γκε­κρι­μέ­νες, προ­τά­σεις για το μο­ντέ­λο δια­κυ­βέρ­νη­σης της χώρας με έμ­φα­ση στην απο­κέ­ντρω­ση, που θα με­τα­τρέ­ψει τα νησιά του Αι­γαί­ου «από του­ρι­στι­κούς προ­ο­ρι­σμούς σε αυ­τό­νο­μες, δί­καιες και ακ­μά­ζου­σες κοι­νό­τη­τες καθ’ όλη τη διάρ­κεια του έτους» όπως λέει χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά.

• Κύριε Λυ­ρι­στή, τους τε­λευ­ταί­ους μήνες η Άγκυ­ρα μιλά για «αντι­κει­με­νι­κό νο­μι­κό κα­θε­στώς» στα Δω­δε­κά­νη­σα και απα­ντά με αντι-NAVTEX στις ερ­γα­σί­ες ηλε­κτρι­κής δια­σύν­δε­σης των Δω­δε­κα­νή­σων, ενώ πα­ράλ­λη­λα έχει πα­ρε­νο­χλή­σει με πο­λε­μι­κά πλοία τις ερ­γα­σί­ες για τον Great Sea Interconnector στην Κάσο. Τι προ­σπα­θούν να πε­τύ­χουν νο­μι­κά;

Η προ­σπά­θεια της Άγκυ­ρας να κάνει λόγο για «αντι­κει­με­νι­κό νο­μι­κό κα­θε­στώς» εντάσ­σε­ται στην πάγια και συ­στη­μα­τι­κή ανα­θε­ω­ρη­τι­κή της στρα­τη­γι­κή. Επι­διώ­κει να δη­μιουρ­γή­σει τε­τε­λε­σμέ­να (τα λε­γό­με­να faits accomplis) στο πεδίο και ένα θολό νο­μι­κό αφή­γη­μα, το οποίο αμ­φι­σβη­τεί ευ­θέ­ως το Διε­θνές Δί­καιο της Θά­λασ­σας.

Η πα­ρε­νό­χλη­ση ερευ­νη­τι­κών σκα­φών και οι αντι-NAVTEX δεν θα έλεγα πως απο­τε­λούν με­μο­νω­μέ­να τα­κτι­κά επει­σό­δια, αλλά αντι­θέ­τως, είναι κομ­μά­τι μιας ευ­ρύ­τε­ρης στρα­τη­γι­κής επι­λο­γής της Άγκυ­ρας. Σε νο­μι­κούς αλλά και γε­ω­πο­λι­τι­κούς όρους, η Τουρ­κία προ­σπα­θεί να απο­νο­μι­μο­ποι­ή­σει τα κυ­ριαρ­χι­κά δι­καιώ­μα­τα των ελ­λη­νι­κών νη­σιών επί της υφα­λο­κρη­πί­δας και της ΑΟΖ τους, επι­χει­ρώ­ντας να κα­το­χυ­ρώ­σει ρόλο ανα­πό­δρα­στου δρώ­ντα στον ενερ­γεια­κό σχε­δια­σμό της Ανα­το­λι­κής Με­σο­γεί­ου.

• Βλέ­που­με την Τουρ­κία να επι­χει­ρεί να θε­σμο­θε­τή­σει τις διεκ­δι­κή­σεις της στο Αι­γαίο μέσω ενός εσω­τε­ρι­κού νο­μο­σχε­δί­ου. Είναι νο­μι­κά εφι­κτό να χρη­σι­μο­ποιεί ένα κρά­τος την εσω­τε­ρι­κή του νο­μο­θε­σία για να επι­βά­λει σύ­νο­ρα και κυ­ριαρ­χι­κά δι­καιώ­μα­τα; Έχει υπάρ­ξει αντί­στοι­χο προη­γού­με­νο;

Στο Διε­θνές Δί­καιο, και ει­δι­κό­τε­ρα στο Δί­καιο των Συν­θη­κών (βλ. το Άρθρο 27 της Σύμ­βα­σης της Βιέν­νης), είναι απο­λύ­τως σαφές και αδια­πραγ­μά­τευ­το πως κα­νέ­να κρά­τος δεν μπο­ρεί να επι­κα­λε­στεί δια­τά­ξεις του εσω­τε­ρι­κού του δι­καί­ου ως δι­καιο­λο­γία για τη μη εκ­πλή­ρω­ση των διε­θνών του υπο­χρε­ώ­σε­ων. Επο­μέ­νως, νο­μι­κά, η προ­σπά­θεια της Τουρ­κί­ας στε­ρεί­ται οποιασ­δή­πο­τε εγκυ­ρό­τη­τας στο διε­θνές στε­ρέ­ω­μα. Αυτό που επι­χει­ρεί­ται, ωστό­σο, είναι η ερ­γα­λειο­ποί­η­ση του δι­καί­ου, μια έν­νοια που σή­με­ρα ανα­φέ­ρε­ται με τον όρο lawfare. Δεν στο­χεύ­ουν δη­λα­δή να πεί­σουν τα διε­θνή δι­καιο­δο­τι­κά όρ­γα­να, αλλά να θε­σμο­θε­τή­σουν στο εσω­τε­ρι­κό τους ένα νο­μι­μο­ποι­η­τι­κό αφή­γη­μα το οποίο θα χρη­σι­μο­ποι­ή­σουν ως όχημα δι­πλω­μα­τι­κού κα­τα­να­γκα­σμού απέ­να­ντι στην Ελ­λά­δα.

• Ως ανα­λυ­τής που πα­ρα­κο­λου­θεί­τε στενά την Τουρ­κία, πώς απο­τι­μά­τε την τρέ­χου­σα κα­τά­στα­ση στο εσω­τε­ρι­κό της; Η πο­λι­τι­κή αστά­θεια στη γει­το­νι­κή χώρα λει­τουρ­γεί ανα­σταλ­τι­κά ή, αντί­θε­τα, την κα­θι­στά πιο απρό­βλε­πτη και επι­κίν­δυ­νη για εμάς;

Αρ­χι­κά, θα πρέ­πει να διευ­κρι­νί­σω ότι το κύριο πεδίο της ακα­δη­μαϊ­κής και ερευ­νη­τι­κής μου εστί­α­σης είναι η Μέση Ανα­το­λή και η γε­ω­πο­λι­τι­κή της ευ­ρύ­τε­ρης πε­ριο­χής. Ωστό­σο, ανα­λύ­ο­ντας τα συ­στή­μα­τα εξου­σί­ας της ευ­ρύ­τε­ρης πε­ριο­χής μας, ιδίως μέσα από το πρί­σμα του Νε­ο­κλα­σι­κού Ρε­α­λι­σμού και της θε­ω­ρί­ας της παν-εξι­σορ­ρό­πη­σης που χρη­σι­μο­ποιώ συχνά στις με­λέ­τες μου, είναι εμ­φα­νές ότι η εσω­τε­ρι­κή πο­λι­τι­κή αστά­θεια δεν λει­τουρ­γεί ανα­σταλ­τι­κά, αλλά πολ­λα­πλα­σια­στι­κά ως προς τον κίν­δυ­νο.

Η ιστο­ρία των διε­θνών σχέ­σε­ων μας δι­δά­σκει ότι ηγε­σί­ες που αντι­με­τω­πί­ζουν εσω­τε­ρι­κές κρί­σεις πο­λι­τι­κής επι­βί­ω­σης, συχνά εξά­γουν την αστά­θεια, επι­λέ­γο­ντας την κλι­μά­κω­ση στο εξω­τε­ρι­κό (όπως για πα­ρά­δειγ­μα στο Αι­γαίο) ως μη­χα­νι­σμό εθνι­κής συ­σπεί­ρω­σης και απο­προ­σα­να­το­λι­σμού της κοι­νής γνώ­μης.

• Η Σα­ου­δι­κή Αρα­βία επι­χει­ρεί να ισορ­ρο­πή­σει ανά­με­σα στις δε­σμεύ­σεις της προς το Πα­λαι­στι­νια­κό και την προ­σέγ­γι­ση με το Ισ­ρα­ήλ. Πώς επη­ρε­ά­ζει αυτή η λεπτή γε­ω­πο­λι­τι­κή ισορ­ρο­πία τη δική μας πε­ριο­χή;

Η Σα­ου­δι­κή Αρα­βία εφαρ­μό­ζει μια εξαι­ρε­τι­κά σύν­θε­τη με­γά­λη στρα­τη­γι­κή σε έναν πο­λυ­πο­λι­κό κόσμο. Όπως εξηγώ και στην υπό έκ­δο­ση (εκ­δό­σεις Routledge) σχε­τι­κή μο­νο­γρα­φία μου για τη νέα πε­ρι­φε­ρεια­κή τάξη στη Μέση Ανα­το­λή, ο πυ­ρή­νας της στρα­τη­γι­κής του Ριάντ είναι το στρα­τη­γι­κό Όραμα 2030, το οποίο απαι­τεί πάνω από όλα πε­ρι­φε­ρεια­κή στα­θε­ρό­τη­τα. Η προ­σέγ­γι­ση με το Ισ­ρα­ήλ απο­τε­λού­σε επι­λο­γή οι­κο­νο­μι­κού και τε­χνο­λο­γι­κού εκ­συγ­χρο­νι­σμού, όμως το Πα­λαι­στι­νια­κό πα­ρα­μέ­νει υπαρ­ξια­κό ζή­τη­μα για την νο­μι­μο­ποί­η­ση του Ριάντ ως ηγέ­τι­δας δύ­να­μης του ισλα­μι­κού κό­σμου. Για την Ελ­λά­δα και την Κύπρο, η ισορ­ρο­πία αυτή επι­βε­βαιώ­νει ότι η Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειος και η Μέση Ανα­το­λή είναι πλέον συ­γκοι­νω­νού­ντα δο­χεία. Κάθε τα­λά­ντω­ση στη Σα­ου­δα­ρα­βι­κή δι­πλω­μα­τία επη­ρε­ά­ζει άμεσα τις προ­ο­πτι­κές στα­θε­ρό­τη­τας και τους πε­ρι­φε­ρεια­κούς άξο­νες συ­νερ­γα­σί­ας (όπως τα σχή­μα­τα 3+1) στους οποί­ους συμ­με­τέ­χου­με.

• Στη με­γά­λη ανα­μέ­τρη­ση που εξε­λίσ­σε­ται για την ενέρ­γεια στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο, τα νησιά μας απο­τε­λούν το ισχυ­ρό γε­ω­στρα­τη­γι­κό χαρτί της Ελ­λά­δας ή το πιο ευά­λω­το ση­μείο της;

Τα νησιά μας απο­τε­λούν τον αδιαμ­φι­σβή­τη­το πυ­ρή­να της εθνι­κής μας ισχύ­ος στο θα­λάσ­σιο πε­ρι­βάλ­λον. Στη σύγ­χρο­νη γε­ω­οι­κο­νο­μία, νη­σιω­τι­κά συ­μπλέγ­μα­τα όπως τα Δω­δε­κά­νη­σα ή οι Κυ­κλά­δες, προ­βάλ­λουν κυ­ριαρ­χι­κά δι­καιώ­μα­τα (ΑΟΖ), ελέγ­χουν ση­μα­ντι­κούς θα­λάσ­σιους δια­δρό­μους (chokepoints) και απο­τε­λούν τους φυ­σι­κούς κόμ­βους για κρί­σι­μες ενερ­γεια­κές υπο­δο­μές με­τα­φο­ράς ενέρ­γειας από και προς την Ευ­ρώ­πη. Προ­φα­νώς απαι­τούν αυ­ξη­μέ­νη επι­χει­ρη­σια­κή εγρή­γορ­ση και δη­μιουρ­γούν συ­γκε­κρι­μέ­νες προ­κλή­σεις ασφα­λεί­ας, αλλά η στρα­τη­γι­κή τους αξία είναι ανε­κτί­μη­τη. Με­τα­τρέ­πουν την Ελ­λά­δα από ένα μικρό κρά­τος σε κε­ντρι­κό δρώ­ντα της Ανα­το­λι­κής Με­σο­γεί­ου.

• Αν έπρε­πε να κά­νε­τε μια εκτί­μη­ση για την πο­ρεία του Αι­γαί­ου και της Μέσης Ανα­το­λής σε ορί­ζο­ντα πε­ντα­ε­τί­ας, προς τα πού κλί­νει η πλά­στιγ­γα; Προς τη στα­θε­ρο­ποί­η­ση ή προς νέες, με­γά­λες ανα­τρο­πές;

Βρι­σκό­μα­στε σε μια εποχή δο­μι­κού με­τα­σχη­μα­τι­σμού προς έναν νέο, πο­λυ­πο­λι­κό κόσμο, γε­γο­νός που εξ ορι­σμού γεννά ανα­τα­ρά­ξεις και ανα­θε­ω­ρη­τι­κές τά­σεις.

Ανα­λύ­ο­ντας το ανα­δυό­με­νο σύ­στη­μα ασφα­λεί­ας, εκτι­μώ πως την επό­με­νη πε­ντα­ε­τία η πλά­στιγ­γα κλί­νει πε­ρισ­σό­τε­ρο προς τη δια­χεί­ρι­ση κρί­σε­ων παρά προς την ορι­στι­κή στα­θε­ρο­ποί­η­ση.

Στη Μέση Ανα­το­λή οι ανα­κα­τα­τά­ξεις ισχύ­ος θα συ­νε­χι­στούν με με­γά­λη έντα­ση, ενώ στο Αι­γαίο, όσο ο ανα­θε­ω­ρη­τι­σμός απο­τε­λεί δο­μι­κό στοι­χείο της κρα­τι­κής ιδε­ο­λο­γί­ας του γεί­το­να, το υπο­σύ­στη­μα θα πα­ρα­μέ­νει αντα­γω­νι­στι­κό.

Η Ελ­λά­δα οφεί­λει λοι­πόν, να προ­ε­τοι­μά­ζε­ται για αντο­χή σε συν­θή­κες γε­ω­πο­λι­τι­κής ρευ­στό­τη­τας.

• Έχο­ντας γεν­νη­θεί και με­γα­λώ­σει στη Μύ­κο­νο, ερ­γα­στεί με­τα­ξύ άλλων στο Υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών στην Αθήνα, και έχο­ντας υπη­ρε­τή­σει ως πε­ρι­φε­ρεια­κός σύμ­βου­λος Νο­τί­ου Αι­γαί­ου, έχετε μια σφαι­ρι­κή ει­κό­να των πραγ­μά­των. Όταν ανα­λύ­ε­τε τις γε­ω­πο­λι­τι­κές κρί­σεις, επι­κρα­τεί η οπτι­κή του ακα­δη­μαϊ­κού ή η αγω­νία του αν­θρώ­που που με­γά­λω­σε και ζει μέσα στο Αι­γαίο;

Δεν θεωρώ πως αυτές οι οπτι­κές είναι ασύμ­βα­τες· απε­να­ντί­ας, λει­τουρ­γούν αυ­στη­ρά συ­μπλη­ρω­μα­τι­κά. Η ακα­δη­μαϊ­κή έρευ­να πα­ρέ­χει τα θε­ω­ρη­τι­κά ερ­γα­λεία και τη μα­κρο­σκο­πι­κή ματιά για να κα­τα­νο­ή­σεις τη “με­γά­λη ει­κό­να” και την κα­τα­νο­μή ισχύ­ος στο διε­θνές σύ­στη­μα.

Ωστό­σο, η βιω­μα­τι­κή σχέση με τη νη­σιω­τι­κό­τη­τα είναι αυτή που σε γειώ­νει. Η αγω­νία και η κα­θη­με­ρι­νό­τη­τα στο Αι­γαίο υπεν­θυ­μί­ζουν διαρ­κώς στον με­λε­τη­τή ότι οι πο­λι­τι­κές απο­φά­σεις και οι γε­ω­πο­λι­τι­κές ανα­λύ­σεις συν­δέ­ο­νται ευ­θέ­ως με την ασφά­λεια, την ευ­η­με­ρία και την επι­βί­ω­ση πραγ­μα­τι­κών αν­θρώ­πων, αν­θρώ­πων με τους οποί­ους ανταλ­λά­ζεις μια ‘κα­λη­μέ­ρα’ κάθε πρωί.

• Την ώρα πά­ντως που η πλειο­νό­τη­τα των συ­νο­μή­λι­κών σας με ανά­λο­γες περ­γα­μη­νές ανα­ζη­τά μια θέση σε think tanks των Βρυ­ξελ­λών ή της Ουά­σιγ­κτον, εσείς επι­μέ­νε­τε να δρα­στη­ριο­ποιεί­στε εντός των συ­νό­ρων.

Είναι αλή­θεια πως το πε­ρι­βάλ­λον στην πα­τρί­δα μας συχνά γεννά ένα έντο­νο αί­σθη­μα μα­ταιό­τη­τας. Πολ­λές φορές δί­νε­ται η εντύ­πω­ση πως το ίδιο το πο­λι­τι­κό σύ­στη­μα και οι δια­χρο­νι­κές πα­θο­γέ­νειές του κά­νουν ό,τι περνά από το χέρι τους για να απω­θή­σουν το επι­στη­μο­νι­κό δυ­να­μι­κό της χώρας, ανα­γκά­ζο­ντας τους νέους αν­θρώ­πους να ανα­ζη­τή­σουν την τύχη τους στο εξω­τε­ρι­κό.

Παρά τις αντι­ξο­ό­τη­τες αυτές, όμως, επι­μέ­νω να πι­στεύω ότι έχου­με χρέος να πα­λεύ­ου­με για τον τόπο που αγα­πά­με και να προ­σφέ­ρου­με όσα μπο­ρού­με στην κοι­νω­νία μας.

ατά και­ρούς έχω δε­χθεί εξαι­ρε­τι­κά σο­βα­ρές και ελ­κυ­στι­κές προ­τά­σεις για να ερ­γα­στώ μό­νι­μα εκτός Ελ­λά­δας, τις οποί­ες επέ­λε­ξα συ­νει­δη­τά να αρ­νη­θώ για να πα­ρα­μεί­νω εδώ. Έχο­ντας ζήσει ήδη μια φορά τη με­τα­νά­στευ­ση εκτός συ­νό­ρων κατά τη διάρ­κεια των σπου­δών μου, γνω­ρί­ζω καλά τι ση­μαί­νει να αφή­νεις την πα­τρί­δα σου. Δεν είναι μια επι­λο­γή που απο­κλείω δογ­μα­τι­κά για το μέλ­λον, αλλά για εμένα απο­τε­λεί την ύστα­τη ανά­γκη, την τε­λευ­ταία επι­λο­γή.

Η πραγ­μα­τι­κή πρό­κλη­ση, και ταυ­τό­χρο­να το κα­θή­κον της γε­νιάς μας, είναι να δια­μορ­φώ­σου­με τις προ­ϋ­πο­θέ­σεις εκεί­νες ώστε η επι­στη­μο­νι­κή γνώση να μη μένει εγκλω­βι­σμέ­νη στα κλει­στά γρα­φεία των Βρυ­ξελ­λών, αλλά να με­του­σιώ­νε­ται σε εφαρ­μό­σι­μη πο­λι­τι­κή πράξη που θα αλ­λά­ξει την κα­θη­με­ρι­νό­τη­τα των πο­λι­τών μας. Αυτή ακρι­βώς η επι­τα­κτι­κή ανά­γκη για μια ρε­α­λι­στι­κή διέ­ξο­δο από τη στα­σι­μό­τη­τα και την αδι­κία ήταν και το κί­νη­τρο για την πρό­σφα­τη συλ­λο­γι­κή εκ­δο­τι­κή μας προ­σπά­θεια.

• Κλεί­νο­ντας, κυ­κλο­φό­ρη­σε πρό­σφα­τα από τις Εκ­δό­σεις Πα­πα­ζή­ση ο νέος συλ­λο­γι­κός τόμος «Η δί­καιη κοι­νω­νία δεν είναι ου­το­πία· είναι επι­λο­γή», τον οποίο επι­με­λεί­στε. Σε μια εποχή διαρ­κών κρί­σε­ων που δο­κι­μά­ζουν τις αντο­χές μας, πώς μπο­ρεί αυτή η επι­στη­μο­νι­κή πα­ρέμ­βα­ση να με­τα­τρα­πεί σε εφαρ­μό­σι­μη πο­λι­τι­κή πράξη για την ελ­λη­νι­κή πε­ρι­φέ­ρεια και τα νησιά μας;

Η έκ­δο­ση αυτού του συλ­λο­γι­κού τόμου από τις Εκ­δό­σεις Πα­πα­ζή­ση γεν­νή­θη­κε από τη βαθιά πε­ποί­θη­ση ότι η ακα­δη­μαϊ­κή κοι­νό­τη­τα δεν πρέ­πει να πα­ρα­μέ­νει ένας απο­στα­σιο­ποι­η­μέ­νος πα­ρα­τη­ρη­τής των κοι­νω­νι­κών προ­βλη­μά­των, αλλά να λει­τουρ­γεί ως πα­ρα­γω­γός εφαρ­μό­σι­μων και ρε­α­λι­στι­κών λύ­σε­ων.

Σε μια πε­ρί­ο­δο πα­ρα­τε­τα­μέ­νων και πο­λυ­πα­ρα­γο­ντι­κών κρί­σε­ων, οι αντο­χές της ελ­λη­νι­κής κοι­νω­νί­ας δο­κι­μά­ζο­νται ορια­κά.

Ο τί­τλος του βι­βλί­ου συ­μπυ­κνώ­νει το κε­ντρι­κό μας μή­νυ­μα: η κοι­νω­νι­κή δι­καιο­σύ­νη και η ισόρ­ρο­πη ανά­πτυ­ξη δεν απο­τε­λούν ανέ­φι­κτα ιδε­α­τά σχή­μα­τα, αλλά το απο­τέ­λε­σμα συ­γκε­κρι­μέ­νων, συ­νει­δη­τών και θαρ­ρα­λέ­ων πο­λι­τι­κών επι­λο­γών.

Όταν με­τα­φέ­ρου­με αυτή τη συ­ζή­τη­ση στην ελ­λη­νι­κή πε­ρι­φέ­ρεια, και ιδιαί­τε­ρα στο ευαί­σθη­το και στρα­τη­γι­κής ση­μα­σί­ας νη­σιω­τι­κό σύ­μπλεγ­μα του Αι­γαί­ου, η έν­νοια της «δί­και­ης κοι­νω­νί­ας» απο­κτά μια πολύ χει­ρο­πια­στή γε­ω­γρα­φι­κή και κοι­νω­νι­κή διά­στα­ση.

Η νη­σιω­τι­κό­τη­τα δεν πρέ­πει να αντι­με­τω­πί­ζε­ται από το κρά­τος των Αθη­νών απλώς ως ένα φυ­σι­κό χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό ή, ακόμα χει­ρό­τε­ρα, ως ένα μό­νι­μο γε­ω­γρα­φι­κό μειο­νέ­κτη­μα.

Αντί­θε­τα, απο­τε­λεί ένα ισχυ­ρό ανα­πτυ­ξια­κό και γε­ω­στρα­τη­γι­κό κε­φά­λαιο, το οποίο όμως απαι­τεί ει­δι­κή θε­σμι­κή με­τα­χεί­ρι­ση.

Για να με­τα­τρα­πεί η επι­στη­μο­νι­κή ανά­λυ­ση σε εφαρ­μό­σι­μη πο­λι­τι­κή πράξη, οφεί­λου­με να ανα­γνω­ρί­σου­με έμπρα­κτα το επι­πλέ­ον κό­στος δια­βί­ω­σης και επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τη­τας στα νησιά, δια­σφα­λί­ζο­ντας ισό­τι­μη πρό­σβα­ση σε ποιο­τι­κές υπη­ρε­σί­ες υγεί­ας, παι­δεί­ας, συ­γκοι­νω­νιών και ψη­φια­κών υπο­δο­μών για κάθε νη­σιώ­τη.

Μέσα από τις σε­λί­δες του τόμου, ανα­δει­κνύ­ε­ται η ανά­γκη για μια ρι­ζι­κή ανα­διάρ­θρω­ση του μο­ντέ­λου δια­κυ­βέρ­νη­σης της χώρας, με έμ­φα­ση στην πραγ­μα­τι­κή, ου­σια­στι­κή απο­κέ­ντρω­ση και την εν­δυ­νά­μω­ση της Το­πι­κής Αυ­το­διοί­κη­σης.

Οι πε­ρι­φέ­ρειες και οι δήμοι των νη­σιών μας δεν πρέ­πει να είναι απλοί, γρα­φειο­κρα­τι­κοί δια­χει­ρι­στές κρα­τι­κών κον­δυ­λί­ων ή θε­α­τές των εξε­λί­ξε­ων, αλλά αυ­τό­νο­μοι σχε­δια­στές της το­πι­κής τους μοί­ρας.

Προ­τεί­νου­με συ­γκε­κρι­μέ­να ερ­γα­λεία: από τη δί­καιη και ορ­θο­λο­γι­κή κα­τα­νο­μή των πόρων και τη στο­χευ­μέ­νη στή­ρι­ξη της το­πι­κής πα­ρα­γω­γής, μέχρι τη θε­σμο­θέ­τη­ση πο­λι­τι­κών που προ­στα­τεύ­ουν το φυ­σι­κό πε­ρι­βάλ­λον και την πο­λι­τι­στι­κή κλη­ρο­νο­μιά από τις πιέ­σεις μιας άναρ­χης του­ρι­στι­κής υπε­ρα­νά­πτυ­ξης.

Εν κα­τα­κλεί­δι, η επι­στη­μο­νι­κή αυτή πα­ρέμ­βα­ση φι­λο­δο­ξεί να απο­τε­λέ­σει έναν χρη­στι­κό οδικό χάρτη για τους λή­πτες απο­φά­σε­ων. Αν θέ­λου­με να κρα­τή­σου­με τους αν­θρώ­πους μας στον τόπο τους, αν θέ­λου­με τα νησιά μας να μην αντι­με­τω­πί­ζο­νται μόνο ως θε­ρι­νοί του­ρι­στι­κοί προ­ο­ρι­σμοί αλλά ως ζω­ντα­νές, αυ­τάρ­κεις, ακ­μά­ζου­σες και ασφα­λείς κοι­νό­τη­τες καθ’ όλη τη διάρ­κεια του έτους, πρέ­πει να επι­λέ­ξου­με τη δι­καιο­σύ­νη στην πράξη.

Η γνώση και οι προ­τά­σεις υπάρ­χουν· αυτό που επεί­γει είναι η πο­λι­τι­κή βού­λη­ση για να γίνει η θε­ω­ρία πράξη στην κα­θη­με­ρι­νό­τη­τα του πο­λί­τη της ελ­λη­νι­κής πε­ρι­φέ­ρειας.

Είναι κατά τη γνώμη μου επι­τα­κτι­κό να ξε­κι­νή­σει μια συ­ζή­τη­ση σε όλα αυτά τα ζη­τή­μα­τα, και θεωρώ πως το βι­βλίο αυτό δίνει πολ­λα­πλές αφορ­μές.