Στα 1,2 εκατομμύρια ευρώ η αποκατάσταση του ετοιμόρροπου κωδωνοστασίου του Ευαγγελισμού στη Ρόδο

Ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα μνημεία της Ρόδου μπαίνει σε τροχιά αποκατάστασης. Με υπογραφή που έπεσε στην Αθήνα τη Δευτέρα 22 Ιουνίου 2026, σφραγίστηκε η προγραμματική σύμβαση πολιτισμικής ανάπτυξης για την αναστήλωση του κωδωνοστασίου του Μητροπολιτικού Ναού Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, ενός κτίσματος που τα τελευταία χρόνια έδειχνε ολοένα και πιο έντονα σημάδια κόπωσης.
Το κείμενο της σύμβασης υπογράφουν τρεις πλευρές. Από το Υπουργείο Πολιτισμού υπογράφει η Υπουργός, κ. Λίνα Μενδώνη, από την Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου ο Περιφερειάρχης, κ. Γιώργος Χατζημάρκος, και από την Ιερά Μητρόπολη Ρόδου ο Μητροπολίτης, κ.κ. Κύριλλος. Η συμφωνία στηρίζεται στο άρθρο 100 του Ν. 3852/2010, που δίνει το πλαίσιο για συνεργασίες αυτού του τύπου ανάμεσα σε δημόσιους και εκκλησιαστικούς φορείς.

Ποιος πληρώνει και ποιος υλοποιεί
Το συνολικό κόστος του έργου υπολογίζεται στο 1.200.000 ευρώ, με τον ΦΠΑ συμπεριλαμβανόμενο. Φορέας χρηματοδότησης αλλά και υλοποίησης ορίζεται η Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου, μέσω της Γενικής Διεύθυνσης Υποδομών, με το έργο να είναι ήδη ενταγμένο στο Τεχνικό της Πρόγραμμα.
Το ποσόν επιμερίζεται σε δύο σκέλη. Για το πρώτο υποέργο, που αφορά την εκπόνηση των απαραίτητων μελετών, διατίθενται 37.200 ευρώ. Σε αυτές περιλαμβάνονται η αρχιτεκτονική, η στατική και η ηλεκτρομηχανολογική μελέτη, η μελέτη φωτισμού, η στατική μελέτη των μεταλλικών βάσεων των κωδώνων, η σύνταξη των τευχών δημοπράτησης και η έκδοση οικοδομικής άδειας. Το δεύτερο και βαρύτερο σκέλος, που αφορά την ίδια την κατασκευή, απορροφά το υπόλοιπο των 1.162.800 ευρώ.
Ως προς τον χρόνο, η σύμβαση τρέχει για 45 μήνες συνολικά. Από αυτούς, οι 6 αντιστοιχούν στην εκπόνηση των μελετών, οι 24 στην υλοποίηση της κατασκευής και οι υπόλοιποι 15 στην παραλαβή του έργου. Προβλέπεται, εφόσον χρειαστεί, δυνατότητα παράτασης έως 30 μήνες αποκλειστικά για την ολοκλήρωση του αντικειμένου.
Ένας πύργος που γέρνει
Πρόκειται για ένα ιδιαίτερα επιβλητικό κατασκεύασμα. Το κωδωνοστάσιο έχει τετραγωνική κάτοψη διαστάσεων 5,56 επί 5,56 μέτρα, φτάνει σε ύψος τα 26,23 μέτρα και αναπτύσσεται σε οκτώ επίπεδα. Στο έκτο επίπεδο βρίσκεται η μεγάλη καμπάνα, ενώ στο έβδομο έχουν τοποθετηθεί πέντε μικρότερες. Οι έξι συνολικά ορειχάλκινες καμπάνες φέρουν επιγραφές με τον τόπο και το έτος κατασκευής τους, αφιερώσεις και διακοσμητικά θέματα.
Η εικόνα σήμερα, όμως, απέχει πολύ από αυτή ενός υγιούς μνημείου. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία της μελέτης, το οικοδόμημα παρουσιάζει διάβρωση του οπλισμού σε ορισμένα σημεία, σημαντικές αποκλίσεις από την κατακόρυφο, ρηγματώσεις σε τμήματα του σκυροδέματος του φέροντος οργανισμού, καθώς και παραμορφώσεις και αποκολλήσεις στις πωρολιθικές επενδύσεις. Οι ρωγμές δεν έμειναν στάσιμες, αλλά επιδεινώνονταν σταθερά.
Η κατάσταση έγινε τόσο επικίνδυνη ώστε στις 21 Οκτωβρίου 2025, με απόφαση της Γενικής Περιφερειακής Αστυνομικής Διεύθυνσης Νοτίου Αιγαίου, απαγορεύθηκε για λόγους ασφαλείας η κυκλοφορία και η στάθμευση στον περιβάλλοντα χώρο του μνημείου. Η εγκεκριμένη μελέτη του 2023 στοχεύει ακριβώς στην άρση αυτής της ετοιμορροπίας, με χρήση συμβατών υλικών, όπως ανοξείδωτων μεταλλικών στοιχείων και νέων πωρολίθων, αλλά και στην εξάλειψη της υγρασίας. Παράλληλα προβλέπεται η συντήρηση και ανάδειξη των ορειχάλκινων καμπανών και του μηχανισμού κωδωνοκρουσίας.
Από τον Άγιο Ιωάννη στον Ευαγγελισμό
Η ιστορία του ναού έχει βάθος και αρκετές ανατροπές. Η σημερινή εκκλησία αποτελεί πιστό αντίγραφο του μεσαιωνικού καθολικού ναού του Αγίου Ιωάννη, του ομώνυμου ιπποτικού Τάγματος, που βρισκόταν στα νότια του Παλατιού του Μεγάλου Μαγίστρου. Ο αρχικός εκείνος ναός καταστράφηκε το 1856 από έκρηξη πυρίτιδας που φυλασσόταν στο κωδωνοστάσιο, και από το μνημείο διασώθηκαν ελάχιστα λείψανα.
Η απεικόνισή του σε χαλκογραφίες περιηγητών που είχαν επισκεφθεί τη Ρόδο πριν την καταστροφή οδήγησε την ιταλική διοίκηση στην απόφαση να τον ανοικοδομήσει σε νέα θέση. Οι αρχιτέκτονες Florestano di Fausto και Rodolfo Petracco ανέλαβαν το έργο, που υλοποιήθηκε μεταξύ 1928 και 1930, αρχικά ως έδρα της Αρχιεπισκοπής των καθολικών.
Με την ενσωμάτωση της Δωδεκανήσου στην Ελλάδα το 1947, ο ναός μετατράπηκε σε ορθόδοξο και έγινε έδρα της Μητρόπολης. Το 1952, υπό την κυριότητα της Μητρόπολης Ρόδου, μετονομάστηκε σε Ευαγγελισμό της Θεοτόκου και διαμορφώθηκε εσωτερικά κατά την ορθόδοξη παράδοση. Τα οικοδομικά προβλήματα του συγκροτήματος οδήγησαν την Ιερά Μητρόπολη το 2019 να καταθέσει ολοκληρωμένη μελέτη, η οποία τελικά εγκρίθηκε το 2023 από την Υπηρεσία Νεωτέρων Μνημείων και Τεχνικών Έργων Δωδεκανήσου.
Ο μηχανισμός παρακολούθησης
Για την εποπτεία της εξέλιξης ορίζεται τριμελής Επιτροπή Παρακολούθησης, με έναν εκπρόσωπο από κάθε συμβαλλόμενο μέρος και τους νόμιμους αναπληρωτές τους. Πρόεδρός της θα είναι ο εκπρόσωπος της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου, ενώ οι φορείς οφείλουν να ορίσουν τους ανθρώπους τους το αργότερο εντός 15 ημερών από την υπογραφή. Η Επιτροπή θα πιστοποιεί την πρόοδο των εργασιών και τις δαπάνες, στοιχείο απαραίτητο για την εκταμίευση των ποσών, ενώ τα μέλη της δεν θα λαμβάνουν αμοιβή.
Το μνημείο βρίσκεται εντός του κηρυγμένου ιστορικού τόπου και τοπίου ιδιαιτέρου φυσικού κάλλους της παραλίας Μανδρακίου και Κουμπουρνού, καθώς και εντός του αναοριοθετημένου αρχαιολογικού χώρου της πόλης της Ρόδου, αποτελώντας τμήμα ενός διατηρητέου αρχιτεκτονικού συνόλου της ιταλοκρατίας μαζί με κτήρια όπως η Περιφέρεια, το Δημαρχείο και το Εθνικό Θέατρο. Τυχόν διαφορές κατά την εκτέλεση του έργου, όπως ορίζει η σύμβαση, θα υπάγονται στα αρμόδια Δικαστήρια της Ρόδου.