Λαγοκέφαλος και λεοντόψαρο αλλάζουν τη Μεσόγειο και την περιοχή μας

Η παρου­σία του λαγο­κέ­φα­λου στις ελλη­νι­κές θάλασ­σες έχει επι­στρέ­ψει δυνα­μικά στην επι­και­ρό­τητα, μετά από πρό­σφατα περι­στα­τικά που προ­κά­λε­σαν ανη­συ­χία στους λουό­με­νους και πυρο­δό­τη­σαν έναν νέο κύκλο συζη­τή­σεων στα μέσα ενη­μέ­ρω­σης και τα κοι­νω­νικά δίκτυα. Ωστόσο, πίσω από τους εντυ­πω­σια­κούς τίτλους κρύ­βε­ται μια πιο σύνθετη περι­βαλ­λο­ντική πραγ­μα­τι­κό­τητα: η στα­διακή μετα­μόρ­φωση των θαλάσ­σιων οικο­συ­στη­μά­των της Μεσο­γείου από ξενικά και εισβο­λικά είδη.

Ο ιχθυο­λό­γος του Υδρο­βιο­λο­γι­κού Σταθμού Ρόδου, κ. Γερά­σι­μος Κον­δυ­λά­τος, μίλησε για τον λαγο­κέ­φαλο, το λεο­ντό­ψαρο και τις επι­πτώ­σεις τους στο θαλάσ­σιο περι­βάλ­λον, ενώ απά­ντησε και στο ερώτημα που απα­σχο­λεί τους λουό­με­νους, για τις μώβ μέδου­σες.

Ο λαγο­κέ­φα­λος βρί­σκε­ται στη Μεσό­γειο εδώ και δύο δεκα­ε­τίες

Παρά την αίσθηση ότι πρό­κει­ται για ένα νέο φαι­νό­μενο, ο λαγο­κέ­φα­λος δεν είναι άγνω­στος στις ελλη­νι­κές θάλασ­σες. Σύμφωνα με τον κ. Κον­δυ­λάτο, η πρώτη κατα­γραφή του είδους στα νερά της περιο­χής έγινε πριν από περισ­σό­τερα από είκοσι χρόνια: «Κατα­γρά­ψαμε την εμφά­νιση του είδους, το 2004. Ανέ­πτυξε γρήγορα μεγά­λους πλη­θυ­σμούς», ανα­φέ­ρει χαρα­κτη­ρι­στικά.

Το ψάρι προ­έρ­χε­ται από τον Ινδο-Ειρηνικό Ωκεανό και έφτασε στη Μεσό­γειο μέσω της Διώ­ρυ­γας του Σουέζ, ακο­λου­θώ­ντας τη δια­δρομή που έχουν ακο­λου­θή­σει δεκάδες ακόμη ξενικά είδη.

«Η φυσική του κατα­νομή είναι στον Ειρη­νικό Ωκεανό και ήρθε στη Μεσό­γειο μέσω της Διώ­ρυ­γας του Σουέζ. Η εξά­πλωσή του υπήρξε ταχύ­τατη, καθώς το είδος δια­θέ­τει όλα τα χαρα­κτη­ρι­στικά ενός επι­τυ­χη­μέ­νου βιο­λο­γι­κού εισβο­λέα. Παρου­σιά­ζει όλα αυτά τα χαρα­κτη­ρι­στικά που τον καθι­στούν ένα είδος εισβο­λικό. Δηλαδή μεγάλη ανα­πα­ρα­γω­γική ικα­νό­τητα, δεν έχει φυσι­κούς θηρευ­τές στη Μεσό­γειο, ανα­πτύσ­σε­ται πολύ γρήγορα και κατα­να­λώ­νει τα πάντα. Είναι ένας ευκαι­ρια­κός θηρευ­τής για πολλούς οργα­νι­σμούς».

Οικο­λο­γική απειλή, όχι όμως “τέρας” της θάλασ­σας

Ο κ. Κον­δυ­λά­τος εκφρά­ζει την έκπληξή του για την έκταση που έχει λάβει το θέμα στα μέσα ενη­μέ­ρω­σης, επι­ση­μαί­νο­ντας ότι η συζή­τηση συχνά απο­μα­κρύ­νε­ται από τα πραγ­μα­τικά επι­στη­μο­νικά δεδο­μένα: «Να ομο­λο­γήσω κι εγώ ότι μένω κατά­πλη­κτος με τα τόσα δημο­σιεύ­ματα και ανα­δη­μο­σιεύ­σεις που κατα­κλύ­ζουν το δια­δί­κτυο», σημειώ­νει.

Όπως εξηγεί, η μεγα­λύ­τερη απειλή που συν­δέ­ε­ται με τον λαγο­κέ­φαλο αφορά το οικο­σύ­στημα και όχι τον άνθρωπο:

«Ο άνθρω­πος δεν είναι μέσα στο… μενού του λαγο­κέ­φα­λου. Να το ξεκα­θα­ρί­σουμε αυτό. Ούτε είναι θηρευ­τής του ανθρώ­που όπως θα μπο­ρούσε να είναι ενδε­χο­μέ­νως κάποιος καρ­χα­ρίας».

Μάλιστα, τονίζει ότι οι άνθρω­ποι είναι εκείνοι που εισέρ­χο­νται στο φυσικό περι­βάλ­λον των θαλάσ­σιων οργα­νι­σμών και όχι το αντί­στροφο: «Αυτοί οι οργα­νι­σμοί ζουν στο φυσικό τους περι­βάλ­λον. Δεν είμαστε εμείς που ζούμε μέσα στη θάλασσα. Εμείς μπαί­νουμε μέσα και θέλουμε να κολυ­μπή­σουμε».

Τοξικός στην κατα­νά­λωση, όχι στο δάγκωμα

Ένα από τα σημα­ντι­κό­τερα χαρα­κτη­ρι­στικά του λαγο­κέ­φα­λου είναι η παρου­σία της εξαι­ρε­τικά επι­κίν­δυ­νης τετρο­δο­το­ξί­νης στους ιστούς του, γεγονός που τον καθιστά ακα­τάλ­ληλο για κατα­νά­λωση.

«Αυτό το αντι­λή­φθηκε η επι­στη­μο­νική κοι­νό­τητα γρήγορα και ξεκι­νή­σαμε μία προ­σπά­θεια ενη­μέ­ρω­σης του κοινού από νωρίς ότι είναι τοξικό και να μην κατα­να­λω­θεί. Η ενη­μέ­ρωση αυτή οδήγησε και σε αυστηρά μέτρα δια­χεί­ρι­σης. Απα­γο­ρεύ­τηκε και η εκφόρ­τωσή του. Δηλαδή ο ψαράς απα­γο­ρεύ­ε­ται να το φέρει στο λιμάνι. Όταν το πιάσει, πρέπει να το απορ­ρί­ψει επί τόπου».

Ο ίδιος, ξεκα­θα­ρί­ζει πάντως ότι η τοξι­κό­τητα δεν συν­δέ­ε­ται με τα περι­στα­τικά δαγκώ­μα­τος: «Άλλο το ότι περιέ­χει την τετρο­δο­το­ξίνη και άλλο το δάγκωμά του. Με το δάγκωμα δεν περνάει κάποια τοξίνη στο αίμα μας».

Όπως εξηγεί, ένα δάγκωμα μπορεί να προ­κα­λέ­σει από μια απλή εκδορά μέχρι έναν τραυ­μα­τι­σμό, χωρίς όμως να συν­δέ­ε­ται με δηλη­τη­ρί­αση.

Πόσο πραγ­μα­τι­κός είναι ο κίν­δυ­νος  για τους λουό­με­νους;

Η πρό­σφατη δημο­σιό­τητα απο­δί­δε­ται κυρίως σε κατα­γε­γραμ­μένα περι­στα­τικά δαγκω­μά­των. Ωστόσο, σύμφωνα με τα δια­θέ­σιμα επι­στη­μο­νικά στοι­χεία, τα περι­στα­τικά αυτά παρα­μέ­νουν εξαι­ρε­τικά σπάνια: «Αν προ­κλη­θεί ή αν απει­λη­θεί ή αν νιώσει στρες, θα μπο­ρούσε ενδε­χο­μέ­νως να κάνει κάποια κίνηση. Αλλά αυτό είναι πολύ σπάνιο».

Ο ίδιος παρα­θέ­τει στοι­χεία από σχετική έρευνα που πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο: «Σε μία περίοδο 20 ετών, τα περι­στα­τικά που κατα­γρά­φη­καν και είχαν να κάνουν με επίθεση σε άνθρωπο ήταν περίπου 15».

Για τη Ρόδο, μέχρι στιγμής δεν υπάρ­χουν επι­βε­βαιω­μένα στοι­χεία που να δεί­χνουν σοβαρό πρό­βλημα: «Υπάρχει ένα περι­στα­τικό για το οποίο δεν έχω στοι­χεία γι αυτό και δεν μπορώ να μιλήσω. Δεν ξέρω κάτι παρα­πάνω».

Το μεγάλο πρό­βλημα είναι η απουσία  φυσικών εχθρών

Οι επι­στή­μο­νες θεωρούν ότι η γρήγορη ανα­πα­ρα­γωγή του λαγο­κέ­φα­λου στη Μεσό­γειο οφεί­λε­ται κυρίως στην έλλειψη φυσικών μηχα­νι­σμών ελέγχου του πλη­θυ­σμού του: «Δεν έχει εχθρούς. Αυτό είναι πολύ σημα­ντικό. Αλλά το ζήτημα δεν αφορά μόνο άλλα ψάρια. Όταν λέμε εχθρούς, δεν εννο­ούμε μόνο κάποιο άλλο ψάρι. Είναι ακόμη και οι εχθροί εκ των έσω. Δεν υπάρ­χουν εδώ βακτή­ρια ή παρά­σιτα που θα μπο­ρού­σαν να ελέγ­ξουν τον πλη­θυ­σμό του λαγο­κέ­φα­λου, όπως ενδε­χο­μέ­νως γίνεται στα φυσικά του περι­βάλ­λο­ντα».

Αυτή η οικο­λο­γική ανι­σορ­ρο­πία επι­τρέ­πει στο είδος να εξα­πλώ­νε­ται ανε­ξέ­λεγ­κτα, ασκώ­ντας πίεση στη βιο­ποι­κι­λό­τητα και στους φυσι­κούς πλη­θυ­σμούς άλλων θαλάσ­σιων οργα­νι­σμών.