Νέα παράταση για την εργολαβία κατεδάφισης αυθαιρέτων στη Ρόδο την ώρα που ο νόμος αξιώνει κατεδάφιση μέσα σε ημέρες

• Οι παρατάσεις δια νόμου εκπνέουν στις 30 Ιουνίου 2026, όμως τα 219 τελεσίδικα πρωτόκολλα παραμένουν ανεπικαιροποίητα και ανεκτέλεστα, με αποτέλεσμα η σύμβαση εκτέλεσης να λάβει νέα παράταση έως τις 31 Αυγούστου 2026!

Υπάρχει ο νόμος όπως γράφεται και υπάρχει ο νόμος όπως εφαρμόζεται. Η απόσταση ανάμεσα στα δύο σπανίως αποτυπώνεται τόσο καθαρά όσο στην υπόθεση των κατεδαφίσεων αυθαιρέτων στον αιγιαλό και στα δάση της Ρόδου.
Από τη μία, μια νομοθεσία που μόλις ανανεώθηκε και αξιώνει ταχύτητα μετρημένη σε ημέρες. Από την άλλη, ένα έργο που σέρνεται από το 2021, με τελεσίδικα πρωτόκολλα που δεν εκτελούνται και με μια εργολαβία η οποία, αντί να ολοκληρωθεί, αποκτά διαρκώς νέο ορίζοντα.
Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο σύνθετη όταν προστεθεί ο λόγος για τον οποίο τίποτε δεν προχωρά. Δεν πρόκειται απλώς για γραφειοκρατική νωθρότητα. Πρόκειται για ένα κουβάρι αντικρουόμενων αρμοδιοτήτων, αλλεπάλληλων νομοθετικών μεταβολών και μιας γνωμοδότησης που, αντί να ξεκαθαρίσει το τοπίο, το θόλωσε περισσότερο.
Τι αξιώνει ο νέος νόμος
Στο γράμμα του, το πλαίσιο που έχει διαμορφώσει ο νομοθέτης δεν αφήνει περιθώρια χρονοτριβής. Με το άρθρο 424 του ν. 5306/2026, όταν κλιμάκιο ελέγχου εντοπίσει κτίσμα ή κατασκευή την ώρα που ανεγείρεται, επ’ αυτοφώρω, και δεν υπάρχει έγκυρη πινακίδα του έργου, ο φερόμενος ιδιοκτήτης έχει αποκλειστική προθεσμία 10 ημερών από την τοιχοκόλληση της έκθεσης αυτοψίας για να προσκομίσει στοιχεία νομιμότητας.
Αν η προθεσμία περάσει άπρακτη ή τα στοιχεία δεν επαρκούν, εκδίδεται μέσα σε 3 εργάσιμες ημέρες πρωτόκολλο κατεδάφισης και το αυθαίρετο κατεδαφίζεται το αργότερο εντός 1 μηνός.
Με δυο λόγια, ο νόμος μιλά για έναν κύκλο που κλείνει σε λίγες εβδομάδες. Η πραγματικότητα της Ρόδου, ωστόσο, κινείται σε εντελώς άλλη κλίμακα χρόνου, εκείνη των ετών και των δεκαετιών.
Η προθεσμία που εκπνέει και η επικαιροποίηση που δεν έγινε
Οι παρατάσεις που είχαν δοθεί δια νόμου για τη διαχείριση των εκκρεμών κατεδαφίσεων εκπνέουν στις 30 Ιουνίου 2026. Κανονικά, από εκείνο το σημείο και έπειτα οι αρμόδιες υπηρεσίες οφείλουν να επανέλθουν στην εκτέλεση των τελεσίδικων πρωτοκόλλων.
Το πρόβλημα είναι ότι, ειδικά για τη Ρόδο, η εκτέλεση προσκρούει σε ένα προαπαιτούμενο που παραμένει ανεκπλήρωτο.
Για να προχωρήσει η εργολαβία, τα πρωτόκολλα πρέπει πρώτα να επικαιροποιηθούν, ώστε να εναρμονιστούν με τα νέα δεδομένα που εισήγαγε ο ν. 5092/2024 για τον καθορισμό του αιγιαλού και της παραλίας. Αυτή η επικαιροποίηση δεν έχει γίνει μέχρι σήμερα.
Και επειδή δεν έγινε, η σύμβαση εκτέλεσης των κατεδαφίσεων έλαβε νέα παράταση προθεσμίας έως τις 31 Αυγούστου 2026, ήτοι για 153 ημερολογιακές ημέρες. Πρόκειται για τη δεύτερη κατά σειρά μετάθεση του ορίου, αφού είχε προηγηθεί ανάλογη απόφαση στα τέλη του 2025.
Στην αιτιολογία της απόφασης αναφέρεται ότι η υλοποίηση του έργου εξαρτάται άμεσα από ενέργειες άλλων φορέων, οι οποίες δεν άπτονται ούτε των αρμοδιοτήτων της διευθύνουσας υπηρεσίας ούτε εκείνων της αναδόχου εταιρείας.
Η διατύπωση είναι αποκαλυπτική. Η καθυστέρηση αποδίδεται σε παράγοντες εκτός των δύο πλευρών που υπέγραψαν τη σύμβαση, και ακριβώς εκεί βρίσκεται η ουσία του προβλήματος.

Το «μπαλάκι» ανάμεσα σε δύο υπηρεσίες
Το αδιέξοδο τροφοδοτείται από μια διάσταση απόψεων που δεν έχει κλείσει. Από την πλευρά της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Αιγαίου, η θέση που έχει διατυπωθεί είναι ότι στις περιοχές της Δωδεκανήσου όπου έχουν εκδοθεί ΦΕΚ καθορισμού του αιγιαλού δεν απαιτείται επανακαθορισμός και επικαιροποίηση των πρωτοκόλλων, και επομένως οι κατεδαφίσεις θα έπρεπε να ξεκινήσουν. Η ανάγνωση αυτή στηρίζεται και στο υπ’ αρ. 6/2024 Πρακτικό της Επιτροπής Καθορισμού των ορίων Αιγιαλού, Παραλίας και Παλαιού Αιγιαλού, που κοινοποιήθηκε στις 4 Νοεμβρίου 2024 και από το οποίο, κατά την Αποκεντρωμένη Διοίκηση, συνάγεται εμμέσως ότι δεν χρειάζεται νέος καθορισμός σε περιοχές εντός ορίων οικισμού και σχεδίου πόλης.
Η Κτηματική Υπηρεσία Δωδεκανήσου, που διαχειρίζεται περί τα 180 ΦΕΚ καθορισμού αιγιαλού μόνο στη Ρόδο, αντιτείνει ότι η θέση αυτή δεν ισχύει, καθώς υφίστανται σφάλματα σε πολλές περιπτώσεις προσδιορισμού του σημείου του χειμέριου κύματος, ενώ επικαλείται και το γεγονός ότι η σχετική γνωμοδότηση δεν έχει γίνει δεκτή από τον υπουργό Οικονομικών, στον οποίο ανήκει ο κύριος λόγος αφού η αρμοδιότητα ελέγχου ανήκει κατά βάση στην ίδια την Κτηματική Υπηρεσία. Σε έγγραφό της, μάλιστα, η υπηρεσία είχε δηλώσει ευθέως αδυναμία να προβεί αυτοτελώς στις προαπαιτούμενες επαναχαράξεις των οριογραμμών αιγιαλού και παραλίας και, κατά συνέπεια, στις ζητούμενες αυτοψίες και στη σύνταξη των τοπογραφικών για πρωτόκολλα που έχουν εκδοθεί διαχρονικά τα τελευταία 40 χρόνια.
Έτσι, η μία υπηρεσία ζητά από την άλλη να αποσαφηνίσει το τοπίο για να προχωρήσει, και η άλλη απαντά ότι αδυνατεί να το πράξει χωρίς τεχνική και διοικητική συνδρομή από την κεντρική της δομή. Το αποτέλεσμα είναι μια εκκρεμότητα που μετατίθεται από γραφείο σε γραφείο, χωρίς να εκτελείται.
Πώς άλλαξε ο νόμος για τον αιγιαλό
Η ρίζα της σύγχυσης βρίσκεται στη δραστική μεταβολή που επέφερε ο ν. 5092/2024 στον ίδιο τον ορισμό του αιγιαλού και της παραλίας. Υπό το προγενέστερο καθεστώς του Κτηματολογικού Κανονισμού Δωδεκανήσου, ο αιγιαλός εκτός αστικών κέντρων εκτεινόταν 12 μέτρα πέραν της οριογραμμής του μέγιστου συνήθους χειμερίου κύματος, ενώ η παραλία έφτανε από τα όρια του αιγιαλού μέχρι τα όρια κάθε άλλης ιδιωτικής ή δημόσιας ιδιοκτησίας. Με τον νέο νόμο, ο αιγιαλός περιορίζεται στη ζώνη της ξηράς που βρέχεται από τις μεγαλύτερες συνήθεις αναβάσεις του χειμέριου κύματος, ενώ η παραλία δεν μπορεί να εκτείνεται πέραν των 50 μέτρων από την οριογραμμή του αιγιαλού.
Η αλλαγή δεν είναι θεωρητική. Ο χώρος ανάμεσα στη γραμμή του αιγιαλού και στην πολυγωνική γραμμή της παραλίας παύει πλέον να θεωρείται αυτονόητα κοινόχρηστος, καθώς, κατόπιν αιτήματος επανακαθορισμού, δύναται να λάβει κτηματολογική μερίδα. Με τις μεταβατικές και καταργούμενες διατάξεις του ίδιου νόμου, μάλιστα, η ενιαία κοινόχρηστη ζώνη αιγιαλού και παραλίας που είχε καταγραφεί από το ιταλικό κτηματολόγιο μετακινείται από τη δημόσια κτήση στην ιδιωτική περιουσία του Ελληνικού Δημοσίου, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τα μέτρα προστασίας της. Σε αυτό ακριβώς το νέο τοπίο καλούνται να εφαρμοστούν πρωτόκολλα που είχαν συνταχθεί με βάση το παλιό.

Το παρασκήνιο μιας υπόθεσης που σέρνεται
Όπως έχει αναδείξει κατ’ επανάληψη η «δημοκρατική», στη Ρόδο προβλέπεται η κατεδάφιση 219 τελεσίδικων πρωτοκόλλων αυθαιρέτων, εκ των οποίων 135 σε αιγιαλό, 54 σε δάση και 30 πολεοδομικά. Η διασπορά τους καλύπτει σημεία υψηλής τουριστικής και οικονομικής αξίας, από τη λιμενική ζώνη της Ακαντιάς, το Φαληράκι, την Καλλιθέα και το εργοστάσιο της ΔΕΗ στη Σορωνή έως τ’ Αφάντου, την παραλιακή ζώνη της πόλεως Ρόδου και κυρίως τις παραλίες του Ελλη και του Καζίνου, καθώς και τα Λοθιάρικα της Λάρδου, την Κρεμαστή, τον Αρχάγγελο, το νέο Καρνάγιο, τη Λίνδο, την Τσαμπίκα, το Γεννάδι, τα Κολύμπια, την Ιαλυσό, το Παραδείσι, τα Βληχά, την Κρητηνία, την Αγία Αγάθη, το Κιοτάρι και τα Καβουράκια.
Από αυτά, ούτε ένα από τα πρωτόκολλα που είχαν τεθεί σε προτεραιότητα λόγω παλαιότητας δεν εκτελέστηκε, παρότι μέρος των κατεδαφίσεων είχε προχωρήσει νωρίτερα σε πρόχειρες κατασκευές και κατοικίες οικονομικά αδύναμων οικογενειών με παιδιά. Οι κατεδαφίσεις είχαν ανασταλεί ύστερα από διαδοχικές τροπολογίες, ενώ κατά τους θερινούς μήνες δεν εκτελούνται, με επίκληση της προστασίας του τουρισμού.
Σημείο καμπής υπήρξε η γνωμοδότηση 60/2024 του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, του Απριλίου 2024, σύμφωνα με την οποία τα πρωτόκολλα στα Δωδεκάνησα πρέπει να επανεξεταστούν με νέες αυτοψίες πριν εκτελεστούν, εξέλιξη που στην πράξη χάρισε χρόνο σε όσους έχτισαν ή κατέλαβαν εκτάσεις στις ακτές. Η γνωμοδότηση έγινε αποδεκτή από την Αποκεντρωμένη Διοίκηση Αιγαίου, αλλά όχι από τον υπουργό Οικονομικών, και αυτή η εκκρεμότητα παραμένει ανοιχτή. Σε όλα τα παραπάνω προστίθεται και η αμφιβολία αν τα αυθαίρετα υφίστανται σήμερα στις συντεταγμένες που είχαν αρχικώς καταγραφεί, καθώς πολλά πρωτόκολλα έχουν εκδοθεί προ 30ετίας και πλέον.
Το έργο, που είχε διαφημιστεί ως χρηματοδοτούμενο από το Πράσινο Ταμείο, αφορά σύμβαση αξίας 535.584,90 ευρώ συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ, με προβλεπόμενο χρόνο υλοποίησης 28 μηνών, ενώ η ανάθεση και η υπογραφή της είχαν περάσει και από τον έλεγχο του Ελεγκτικού Συνεδρίου. Στο τέλος, η αντίφαση συμπυκνώνεται σε μία εικόνα. Ο νόμος αξιώνει την κατεδάφιση ενός αυθαιρέτου μέσα σε έναν μήνα, αλλά στη Ρόδο η μόνη διαδικασία που ολοκληρώνεται εμπρόθεσμα δεν είναι η κατεδάφιση. Είναι η υπογραφή της επόμενης παράτασης.