Πανελλαδικές εξετάσεις: Όταν η επίδοση γίνεται βάρος

Κάθε χρόνο, την πε­ρί­ο­δο των πα­νελ­λα­δι­κών εξε­τά­σε­ων, χι­λιά­δες έφη­βοι και οι οι­κο­γέ­νειές τους ζουν σε συν­θή­κες έντο­νης ψυ­χο­λο­γι­κής πί­ε­σης. Οι εξε­τά­σεις πα­ρου­σιά­ζο­νται συχνά ως η «ση­μα­ντι­κό­τε­ρη μάχη» της ζωής τους, ως μια δια­δι­κα­σία που θα κα­θο­ρί­σει το μέλ­λον, την αξία και την επι­τυ­χία τους. Μέσα σε αυτό το κλίμα, πολ­λοί μα­θη­τές βιώ­νουν άγχος, φόβο απο­τυ­χί­ας, εξά­ντλη­ση και έντο­νη συ­ναι­σθη­μα­τι­κή επι­βά­ρυν­ση.

Το άγχος πριν από μια απαι­τη­τι­κή δο­κι­μα­σία είναι φυ­σιο­λο­γι­κό και σε έναν βαθμό βοη­θη­τι­κό. Όταν όμως η πίεση γί­νε­ται υπερ­βο­λι­κή, τότε το άγχος παύει να λει­τουρ­γεί υπο­στη­ρι­κτι­κά και με­τα­τρέ­πε­ται σε πα­ρά­γο­ντα που δυ­σκο­λεύ­ει τη συ­γκέ­ντρω­ση, τον ύπνο, τη μνήμη και τε­λι­κά την ίδια την από­δο­ση.

Δεν είναι λίγοι οι μα­θη­τές που ανα­φέ­ρουν σω­μα­τι­κά συμ­πτώ­μα­τα όπως τα­χυ­καρ­δί­ες, πο­νο­κε­φά­λους, γα­στρε­ντε­ρι­κές ενο­χλή­σεις ή κρί­σεις πα­νι­κού, ιδιαί­τε­ρα όσο πλη­σιά­ζει η πε­ρί­ο­δος των εξε­τά­σε­ων. Πίσω από αυτή την έντα­ση συχνά βρί­σκε­ται η αί­σθη­ση ότι «δεν επι­τρέ­πε­ται να απο­τύ­χω».

Οι έφη­βοι με­γα­λώ­νουν σε ένα πε­ρι­βάλ­λον όπου η επι­τυ­χία συν­δέ­ε­ται έντο­να με την κοι­νω­νι­κή απο­δο­χή, την προ­σω­πι­κή αξία και την επαγ­γελ­μα­τι­κή απο­κα­τά­στα­ση.

Πα­ράλ­λη­λα, πολ­λοί γο­νείς —συ­νή­θως με καλή πρό­θε­ση— επεν­δύ­ουν συ­ναι­σθη­μα­τι­κά στις εξε­τά­σεις των παι­διών τους, με­τα­φέ­ρο­ντας άθελά τους επι­πλέ­ον πίεση. Είναι ση­μα­ντι­κό να θυ­μό­μα­στε ότι οι πα­νελ­λα­δι­κές εξε­τά­σεις απο­τε­λούν μια ση­μα­ντι­κή δια­δι­κα­σία, αλλά όχι τη μο­να­δι­κή ευ­και­ρία στη ζωή ενός αν­θρώ­που.

Η εφη­βεία είναι μια πε­ρί­ο­δος δια­μόρ­φω­σης ταυ­τό­τη­τας και αυ­το­ε­κτί­μη­σης. Όταν ένα παιδί πι­στέ­ψει ότι η αξία του εξαρ­τά­ται απο­κλει­στι­κά από έναν βαθμό ή μια σχολή, τότε οποια­δή­πο­τε δυ­σκο­λία βιώ­νε­ται ως προ­σω­πι­κή απο­τυ­χία και όχι ως μια φυ­σιο­λο­γι­κή εμπει­ρία ζωής. Ο ρόλος των ενη­λί­κων είναι κα­θο­ρι­στι­κός.

Οι μα­θη­τές χρειά­ζο­νται εν­θάρ­ρυν­ση, στα­θε­ρό­τη­τα και συ­ναι­σθη­μα­τι­κή ασφά­λεια πε­ρισ­σό­τε­ρο από συ­νε­χή υπεν­θύ­μι­ση της ευ­θύ­νης που κου­βα­λούν. Χρειά­ζο­νται γο­νείς και εκ­παι­δευ­τι­κούς που να μπο­ρούν να ανα­γνω­ρί­σουν την προ­σπά­θεια, όχι μόνο το απο­τέ­λε­σμα. Η φράση «εί­μα­στε πε­ρή­φα­νοι για εσένα ανε­ξάρ­τη­τα από το απο­τέ­λε­σμα» μπο­ρεί να λει­τουρ­γή­σει βαθιά προ­στα­τευ­τι­κά για την ψυ­χι­κή υγεία ενός εφή­βου. Εξί­σου ση­μα­ντι­κή είναι και η φρο­ντί­δα της κα­θη­με­ρι­νό­τη­τας κατά τη διάρ­κεια της προ­ε­τοι­μα­σί­ας.

Ο επαρ­κής ύπνος, τα μικρά δια­λείμ­μα­τα, η φυ­σι­κή άσκη­ση, η σωστή δια­τρο­φή και η ύπαρ­ξη χρό­νου για ξε­κού­ρα­ση δεν είναι «χα­μέ­νος χρό­νος». Αντι­θέ­τως, απο­τε­λούν βα­σι­κές προ­ϋ­πο­θέ­σεις ψυ­χι­κής αν­θε­κτι­κό­τη­τας και γνω­στι­κής από­δο­σης.

Ως επαγ­γελ­μα­τί­ες ψυ­χι­κής υγεί­ας, βλέ­που­με όλο και συ­χνό­τε­ρα εφή­βους που δυ­σκο­λεύ­ο­νται όχι μόνο λόγω του φόρ­του δια­βά­σμα­τος, αλλά κυ­ρί­ως λόγω του φόβου ότι δεν θα αντα­πο­κρι­θούν στις προσ­δο­κί­ες. Η συ­ζή­τη­ση γύρω από τις πα­νελ­λα­δι­κές χρειά­ζε­ται να γίνει πιο αν­θρώ­πι­νη και λι­γό­τε­ρο τρο­μο­κρα­τι­κή.

Οι εξε­τά­σεις είναι ένας σταθ­μός, όχι ο ορι­σμός της ζωής. Κα­νέ­νας βαθ­μός δεν μπο­ρεί να απο­τυ­πώ­σει πλή­ρως την προ­σω­πι­κό­τη­τα, τις δυ­να­τό­τη­τες, την ευαι­σθη­σία ή την αξία ενός νέου αν­θρώ­που. Και ίσως αυτό είναι κάτι που οφεί­λου­με να θυ­μί­ζου­με πε­ρισ­σό­τε­ρο στα παι­διά μας — αλλά και στους εαυ­τούς μας.

Βα­σί­λης Σα­λού­στρος Ψυ­χο­λό­γος Bsc, Msc