Δημιουργούνται εκμαγεία των ορειχάλκινων πλακών της Via Crucis και επανατοποθετούνται στα προσκυνητάρια στη Φιλέρημο

• Προ­γραμ­μα­τική σύμβαση υπέ­γρα­ψαν οι Λ. Μενδώνη – Γ. Χατζη­μάρ­κος

Στην υπο­γραφή Προ­γραμ­μα­τι­κής Σύμ­βα­σης για την «Ανα­πα­ρα­γωγή εκμα­γείων (αντι­γρά­φων) των ορει­χάλ­κι­νων ανά­γλυ­φων ιτα­λι­κών πλακών και επα­να­το­πο­θέ­τησή τους στον αρχαιο­λο­γικό χώρο της Φιλε­ρή­μου» προ­χώ­ρη­σαν προ ημερών στην Αθήνα, το Υπουρ­γείο Πολι­τι­σμού και η Περι­φέ­ρεια Νοτίου Αιγαίου. Τη σύμβαση υπέ­γρα­ψαν η υπουρ­γός Πολι­τι­σμού Λίνα Μενδώνη και ο περι­φε­ρειάρ­χης Νοτίου Αιγαίου Γιώργος Χατζη­μάρ­κος.

Η συμ­φω­νία, που αφορά ειδικό έργο προ­στα­σίας και απο­κα­τά­στα­σης, τίθεται σε ισχύ από την ημε­ρο­μη­νία υπο­γρα­φής της, έχει διάρ­κεια δώδεκα μηνών και θα υλο­ποι­η­θεί σύμφωνα με το προ­βλε­πό­μενο χρο­νο­διά­γραμμα.

Η παρέμ­βαση προ­βλέ­πει τη δημιουρ­γία πιστών εκμα­γείων των ορει­χάλ­κι­νων ανα­γλύ­φων της Via Crucis, τα οποία είχαν απο­σπα­στεί βίαια από τα προ­σκυ­νη­τά­ρια του λεγό­με­νου «Δρόμου του Μαρ­τυ­ρίου» στον λόφο της Φιλε­ρή­μου και την επα­να­το­πο­θέ­τησή τους στον αρχαιο­λο­γικό χώρο, με στόχο την απο­κα­τά­σταση της ιστο­ρι­κής και λει­τουρ­γι­κής ενό­τη­τας του μνη­μεια­κού συνόλου.

Έργα του γλύπτη Antonio Maraini

Τα ανά­γλυφα των Σταθμών του Πάθους συν­δέ­ο­νται με τον Ιταλό γλύπτη Antonio Maraini (Ρώμη, 5 Απρι­λίου 1886 – Φλω­ρε­ντία, 23 Μαΐου 1963). Το 1925, κατά την περίοδο του Μεσο­πο­λέ­μου και ενώ η Ρόδος τελούσε υπό ιταλική κατοχή, ο Maraini έλαβε παραγ­γε­λία για την κατα­σκευή δεκα­τεσ­σά­ρων ανα­γλύ­φων από πέτρα του Arezzo, με την απει­κό­νιση των Σταθμών του Πάθους (Via Crucis), προ­ο­ρι­σμέ­νων για τον τότε Καθε­δρικό Ναό του Αγίου Ιωάννη της Ρόδου, τον σημε­ρινό Ευαγ­γε­λι­σμό. Τρία από τα πέτρινα ανά­γλυφα εκτέ­θη­καν το 1926 στη Μπιε­νάλε της Βενε­τίας, ενώ το σύνολο παρου­σιά­στηκε το 1927 στην Galleria d’Arte Antica, στο Palazzo Feroni της Φλω­ρε­ντίας.

Το 2011, γύψινα μοντέλα των ίδιων Σταθμών του Πάθους, εκτέ­θη­καν από το Ίδρυμα G. Pratesi στη Φλω­ρε­ντία. Η ύπαρξη τόσο πέτρι­νων όσο και γύψινων εκδοχών των έργων επι­τρέ­πει σήμερα τη συγκρι­τική μελέτη τους με τα χάλκινα αντί­γραφα που τοπο­θε­τή­θη­καν στη Φιλέ­ρημο. Οι ομοιό­τη­τες στις συν­θέ­σεις είναι εμφα­νείς, με βασική δια­φο­ρο­ποί­ηση τις επι­γρα­φές υπο­μνη­μα­τι­σμού των Σταθμών του Πάθους. Αυτές απου­σιά­ζουν από τα πέτρινα ανά­γλυφα, ενώ συνα­ντώ­νται τόσο στα γύψινα, όσο και στα χάλκινα. Η απουσία επι­γρα­φών από τα πέτρινα έργα απο­δί­δε­ται είτε σε φθορά του υλικού λόγω μακρό­χρο­νης έκθεσης σε εξω­τε­ρικό χώρο είτε -πιθανότερα- στο ότι δεν κατα­σκευά­στη­καν εξαρχής. Αντι­θέ­τως, στα χάλκινα της Φιλε­ρή­μου οι επι­γρα­φές εμφα­νί­ζο­νται συχνά «στρι­μωγ­μέ­νες» δεξιά και αρι­στερά του σταυρού ή στο κάτω μέρος των συν­θέ­σεων, δια­τα­ράσ­σο­ντας την αυστηρή γεω­με­τρική και κλα­σι­κι­στική ισορ­ρο­πία που χαρα­κτή­ριζε το έργο του Maraini.

Ενδει­κτική είναι η παρά­σταση της Βερό­νι­κας που σκου­πί­ζει το πρόσωπο του Χριστού, όπου το αρχικό γράμμα της λέξης «asciugato» (σκου­πι­σμέ­νος) τοπο­θε­τεί­ται οριακά στο πλαίσιο του ανα­γλύ­φου, γεγονός που ενι­σχύει την άποψη ότι οι επι­γρα­φές προ­στέ­θη­καν μετα­γε­νέ­στερα, πιθανώς για να κατα­στή­σουν τα επει­σό­δια περισ­σό­τερο κατα­νοητά σε ένα ευρύ­τερο, μη αμιγώς καθο­λικό κοινό.

Η κλοπή και η απο­κα­τά­σταση

Από τα δεκα­τέσ­σερα επει­σό­δια της Via Crucis στη Φιλέ­ρημο, είχαν κλαπεί επτά που απει­κό­νι­ζαν, μεταξύ άλλων, τη Βερό­νικα, τις πτώσεις του Ιησού, τον δια­με­λι­σμό των ιματίων, τη Σταύ­ρωση και την Ταφή. Τα κλεμ­μένα χάλκινα αντί­γραφα εντο­πί­στη­καν από τις διω­κτι­κές αρχές του νησιού και παρα­δό­θη­καν στην Εφορεία Αρχαιο­τή­των Δωδε­κα­νή­σου. Μετα­φέρ­θη­καν στα εργα­στή­ρια της Αρχαιο­λο­γι­κής Υπη­ρε­σίας για συντή­ρηση και τεχνικό έλεγχο.

Έξι από τα επτά ανά­γλυφα βρέ­θη­καν ακέραια, με βάρος που υπο­λο­γί­ζε­ται περίπου στα 67 κιλά το καθένα. Το γλυπτό ορει­χάλ­κινο της Βερό­νι­κας εντο­πί­στηκε σπα­σμένο στα δύο, καθώς η ύπαρξη παλαιό­τε­ρου ελά­σμα­τος στο πίσω μέρος φαί­νε­ται ότι δυσχέ­ρανε τη βίαιη από­σπαση. Οι υπό­λοι­πες φθορές κρί­νο­νται μικρό­τε­ρης έκτασης και ανα­στρέ­ψι­μες.

Η δημιουρ­γία εκμα­γείων και η επα­να­το­πο­θέ­τησή τους στα προ­σκυ­νη­τά­ρια του Δρόμου του Μαρ­τυ­ρίου σημα­το­δο­τεί ένα ουσια­στικό βήμα για την απο­κα­τά­σταση της ιστο­ρι­κής συνέ­χειας του μνη­μείου, δια­σφα­λί­ζο­ντας παράλ­ληλα την προ­στα­σία των αυθε­ντι­κών έργων και την ανά­δειξη ενός ιδιαί­τε­ρου κεφα­λαίου της καλ­λι­τε­χνι­κής και ιστο­ρι­κής ταυ­τό­τη­τας της Ρόδου.