Δημιουργούνται εκμαγεία των ορειχάλκινων πλακών της Via Crucis και επανατοποθετούνται στα προσκυνητάρια στη Φιλέρημο

• Προ­γραμ­μα­τι­κή σύμ­βα­ση υπέ­γρα­ψαν οι Λ. Μεν­δώ­νη – Γ. Χα­τζη­μάρ­κος

Στην υπο­γρα­φή Προ­γραμ­μα­τι­κής Σύμ­βα­σης για την «Ανα­πα­ρα­γω­γή εκ­μα­γεί­ων (αντι­γρά­φων) των ορει­χάλ­κι­νων ανά­γλυ­φων ιτα­λι­κών πλα­κών και επα­να­το­πο­θέ­τη­σή τους στον αρ­χαιο­λο­γι­κό χώρο της Φι­λε­ρή­μου» προ­χώ­ρη­σαν προ ημε­ρών στην Αθήνα, το Υπουρ­γείο Πο­λι­τι­σμού και η Πε­ρι­φέ­ρεια Νο­τί­ου Αι­γαί­ου. Τη σύμ­βα­ση υπέ­γρα­ψαν η υπουρ­γός Πο­λι­τι­σμού Λίνα Μεν­δώ­νη και ο πε­ρι­φε­ρειάρ­χης Νο­τί­ου Αι­γαί­ου Γιώρ­γος Χα­τζη­μάρ­κος.

Η συμ­φω­νία, που αφορά ει­δι­κό έργο προ­στα­σί­ας και απο­κα­τά­στα­σης, τί­θε­ται σε ισχύ από την ημε­ρο­μη­νία υπο­γρα­φής της, έχει διάρ­κεια δώ­δε­κα μηνών και θα υλο­ποι­η­θεί σύμ­φω­να με το προ­βλε­πό­με­νο χρο­νο­διά­γραμ­μα.

Η πα­ρέμ­βα­ση προ­βλέ­πει τη δη­μιουρ­γία πι­στών εκ­μα­γεί­ων των ορει­χάλ­κι­νων ανα­γλύ­φων της Via Crucis, τα οποία είχαν απο­σπα­στεί βίαια από τα προ­σκυ­νη­τά­ρια του λε­γό­με­νου «Δρό­μου του Μαρ­τυ­ρί­ου» στον λόφο της Φι­λε­ρή­μου και την επα­να­το­πο­θέ­τη­σή τους στον αρ­χαιο­λο­γι­κό χώρο, με στόχο την απο­κα­τά­στα­ση της ιστο­ρι­κής και λει­τουρ­γι­κής ενό­τη­τας του μνη­μεια­κού συ­νό­λου.

Έργα του γλύ­πτη Antonio Maraini

Τα ανά­γλυ­φα των Σταθ­μών του Πά­θους συν­δέ­ο­νται με τον Ιταλό γλύ­πτη Antonio Maraini (Ρώμη, 5 Απρι­λί­ου 1886 – Φλω­ρε­ντία, 23 Μαΐου 1963). Το 1925, κατά την πε­ρί­ο­δο του Με­σο­πο­λέ­μου και ενώ η Ρόδος τε­λού­σε υπό ιτα­λι­κή κα­το­χή, ο Maraini έλαβε πα­ραγ­γε­λία για την κα­τα­σκευή δε­κα­τεσ­σά­ρων ανα­γλύ­φων από πέτρα του Arezzo, με την απει­κό­νι­ση των Σταθ­μών του Πά­θους (Via Crucis), προ­ο­ρι­σμέ­νων για τον τότε Κα­θε­δρι­κό Ναό του Αγίου Ιω­άν­νη της Ρόδου, τον ση­με­ρι­νό Ευαγ­γε­λι­σμό. Τρία από τα πέ­τρι­να ανά­γλυ­φα εκτέ­θη­καν το 1926 στη Μπιε­νά­λε της Βε­νε­τί­ας, ενώ το σύ­νο­λο πα­ρου­σιά­στη­κε το 1927 στην Galleria d’Arte Antica, στο Palazzo Feroni της Φλω­ρε­ντί­ας.

Το 2011, γύ­ψι­να μο­ντέ­λα των ίδιων Σταθ­μών του Πά­θους, εκτέ­θη­καν από το Ίδρυ­μα G. Pratesi στη Φλω­ρε­ντία. Η ύπαρ­ξη τόσο πέ­τρι­νων όσο και γύ­ψι­νων εκ­δο­χών των έργων επι­τρέ­πει σή­με­ρα τη συ­γκρι­τι­κή με­λέ­τη τους με τα χάλ­κι­να αντί­γρα­φα που το­πο­θε­τή­θη­καν στη Φι­λέ­ρη­μο. Οι ομοιό­τη­τες στις συν­θέ­σεις είναι εμ­φα­νείς, με βα­σι­κή δια­φο­ρο­ποί­η­ση τις επι­γρα­φές υπο­μνη­μα­τι­σμού των Σταθ­μών του Πά­θους. Αυτές απου­σιά­ζουν από τα πέ­τρι­να ανά­γλυ­φα, ενώ συ­να­ντώ­νται τόσο στα γύ­ψι­να, όσο και στα χάλ­κι­να. Η απου­σία επι­γρα­φών από τα πέ­τρι­να έργα απο­δί­δε­ται είτε σε φθορά του υλι­κού λόγω μα­κρό­χρο­νης έκ­θε­σης σε εξω­τε­ρι­κό χώρο είτε -πι­θα­νό­τε­ρα- στο ότι δεν κα­τα­σκευά­στη­καν εξαρ­χής. Αντι­θέ­τως, στα χάλ­κι­να της Φι­λε­ρή­μου οι επι­γρα­φές εμ­φα­νί­ζο­νται συχνά «στρι­μωγ­μέ­νες» δεξιά και αρι­στε­ρά του σταυ­ρού ή στο κάτω μέρος των συν­θέ­σε­ων, δια­τα­ράσ­σο­ντας την αυ­στη­ρή γε­ω­με­τρι­κή και κλα­σι­κι­στι­κή ισορ­ρο­πία που χα­ρα­κτή­ρι­ζε το έργο του Maraini.

Εν­δει­κτι­κή είναι η πα­ρά­στα­ση της Βε­ρό­νι­κας που σκου­πί­ζει το πρό­σω­πο του Χρι­στού, όπου το αρ­χι­κό γράμ­μα της λέξης «asciugato» (σκου­πι­σμέ­νος) το­πο­θε­τεί­ται ορια­κά στο πλαί­σιο του ανα­γλύ­φου, γε­γο­νός που ενι­σχύ­ει την άποψη ότι οι επι­γρα­φές προ­στέ­θη­καν με­τα­γε­νέ­στε­ρα, πι­θα­νώς για να κα­τα­στή­σουν τα επει­σό­δια πε­ρισ­σό­τε­ρο κα­τα­νοη­τά σε ένα ευ­ρύ­τε­ρο, μη αμι­γώς κα­θο­λι­κό κοινό.

Η κλοπή και η απο­κα­τά­στα­ση

Από τα δε­κα­τέσ­σε­ρα επει­σό­δια της Via Crucis στη Φι­λέ­ρη­μο, είχαν κλα­πεί επτά που απει­κό­νι­ζαν, με­τα­ξύ άλλων, τη Βε­ρό­νι­κα, τις πτώ­σεις του Ιησού, τον δια­με­λι­σμό των ιμα­τί­ων, τη Σταύ­ρω­ση και την Ταφή. Τα κλεμ­μέ­να χάλ­κι­να αντί­γρα­φα εντο­πί­στη­καν από τις διω­κτι­κές αρχές του νη­σιού και πα­ρα­δό­θη­καν στην Εφο­ρεία Αρ­χαιο­τή­των Δω­δε­κα­νή­σου. Με­τα­φέρ­θη­καν στα ερ­γα­στή­ρια της Αρ­χαιο­λο­γι­κής Υπη­ρε­σί­ας για συ­ντή­ρη­ση και τε­χνι­κό έλεγ­χο.

Έξι από τα επτά ανά­γλυ­φα βρέ­θη­καν ακέ­ραια, με βάρος που υπο­λο­γί­ζε­ται πε­ρί­που στα 67 κιλά το κα­θέ­να. Το γλυ­πτό ορει­χάλ­κι­νο της Βε­ρό­νι­κας εντο­πί­στη­κε σπα­σμέ­νο στα δύο, καθώς η ύπαρ­ξη πα­λαιό­τε­ρου ελά­σμα­τος στο πίσω μέρος φαί­νε­ται ότι δυ­σχέ­ρα­νε τη βίαιη από­σπα­ση. Οι υπό­λοι­πες φθο­ρές κρί­νο­νται μι­κρό­τε­ρης έκτα­σης και ανα­στρέ­ψι­μες.

Η δη­μιουρ­γία εκ­μα­γεί­ων και η επα­να­το­πο­θέ­τη­σή τους στα προ­σκυ­νη­τά­ρια του Δρό­μου του Μαρ­τυ­ρί­ου ση­μα­το­δο­τεί ένα ου­σια­στι­κό βήμα για την απο­κα­τά­στα­ση της ιστο­ρι­κής συ­νέ­χειας του μνη­μεί­ου, δια­σφα­λί­ζο­ντας πα­ράλ­λη­λα την προ­στα­σία των αυ­θε­ντι­κών έργων και την ανά­δει­ξη ενός ιδιαί­τε­ρου κε­φα­λαί­ου της καλ­λι­τε­χνι­κής και ιστο­ρι­κής ταυ­τό­τη­τας της Ρόδου.