Επιστημονικός χάρτης καταγράφει τις πιο ευάλωτες τουριστικές ζώνες της Ρόδου στην κλιματική αλλαγή

• Η Ρόδος, ως μελέτη περί­πτω­σης, εντάσ­σε­ται σε ένα ευρύ­τερο πλαίσιο συζή­τη­σης για το πώς οι του­ρι­στι­κοί προ­ο­ρι­σμοί της Μεσο­γείου μπορούν να προ­σαρ­μο­στούν στις μετα­βαλ­λό­με­νες κλι­μα­τι­κές συν­θή­κες • Τι δεί­χνουν τα ευρή­ματα για την Παλιά Πόλη, τη Λίνδο, το Φαλη­ράκι, την Καλ­λι­θέα, την Ιξιά, την Κρε­μα­στή, την Τσα­μπίκα, τ’ Αφάντου και το Πρα­σο­νήσι

Για πρώτη φορά δημο­σιεύ­ε­ται επι­στη­μο­νικά τεκ­μη­ριω­μέ­νος χάρτης που απο­τυ­πώ­νει τις του­ρι­στι­κές ζώνες της Ρόδου και κατα­γρά­φει τον βαθμό ευπά­θειάς τους απέ­να­ντι στις επι­πτώ­σεις της κλι­μα­τι­κής αλλαγής.

Η μελέτη, με τίτλο «Linking Tourism Hotspots and Vulnerability to Climate Change – Case Study Rhodes Island, Greece», παρου­σιά­στηκε τον Ιούλιο του 2025 στο διεθνές συνέ­δριο ICCSA και δημο­σιεύ­τηκε από τις εκδό­σεις Springer. Είναι απο­τέ­λε­σμα συνερ­γα­σίας του Πανε­πι­στη­μίου Θεσ­σα­λίας και του Εθνικού Μετσό­βιου Πολυ­τε­χνείου, με τη συμβολή των ερευ­νη­τών Από­στο­λου Λαγαρία, Ακριβής Λέκα, Διο­νυ­σίας Κούτση και Ανα­στα­σίας Στρα­τή­γεα.

Στόχος της έρευνας ήταν να συσχε­τί­σει την ένταση της του­ρι­στι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας με την έκθεση συγκε­κρι­μέ­νων περιο­χών σε κλι­μα­τι­κούς κιν­δύ­νους, αξιο­ποιώ­ντας σύγ­χρονα εργα­λεία γεω­γρα­φι­κής ανά­λυ­σης. Οι ερευ­νη­τές χρη­σι­μο­ποί­η­σαν Γεω­γρα­φικά Συστή­ματα Πλη­ρο­φο­ριών (GIS) για να συν­δυά­σουν πολ­λα­πλά επίπεδα δεδο­μέ­νων.

Σε αυτά περι­λαμ­βά­νο­νταν μακρο­χρό­νιες μετρή­σεις θερ­μο­κρα­σίας και υγρα­σίας, στοι­χεία για τη βρο­χό­πτωση ανά εποχή, πλη­ρο­φο­ρίες για την άνοδο της στάθμης της θάλασ­σας και γεω­λο­γικά δεδο­μένα για την ακτο­γραμμή. Παράλ­ληλα, ενσω­μά­τω­σαν στοι­χεία επι­σκε­ψι­μό­τη­τας που συγκε­ντρώ­θη­καν από στα­τι­στι­κές υπη­ρε­σίες και τοπι­κούς φορείς, κατη­γο­ριο­ποι­η­μένα ανά εποχή και είδος του­ρι­στι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας.

Η χαρ­το­γρά­φηση που προ­έ­κυψε κατέ­ταξε τις περιο­χές σε τρεις βασικές κατη­γο­ρίες κιν­δύ­νων. Οι θερ­μι­κοί κίν­δυ­νοι σχε­τί­ζο­νται με την αύξηση της θερ­μο­κρα­σίας και την ένταση του λεγό­με­νου «θερ­μι­κού στρες», δηλαδή την επι­βά­ρυνση που δέχεται ο ανθρώ­πι­νος οργα­νι­σμός και τα υλικά των κατα­σκευών από την υπερ­βο­λική ζέστη.

Οι υδρο­λο­γι­κοί κίν­δυ­νοι αφορούν πλημ­μυ­ρικά φαι­νό­μενα λόγω έντονων βρο­χο­πτώ­σεων και υψηλής δόμησης κοντά στην ακτή. Οι γεω­μορ­φο­λο­γι­κοί κίν­δυ­νοι σχε­τί­ζο­νται κυρίως με τη διά­βρωση της ακτο­γραμ­μής, όταν η θάλασσα «τρώει» στα­διακά την ξηρά, αλλά και με αλλαγές στη μορφή αμμωδών παρα­λιών.

Η Μεσαιω­νική Πόλη της Ρόδου κατα­γρά­φε­ται ως περιοχή με πολύ υψηλή επι­σκε­ψι­μό­τητα και αυξη­μένη έκθεση σε θερμικό στρες. Ο συν­δυα­σμός περιο­ρι­σμέ­νης φυσικής σκίασης και υλικών όπως η πέτρα και τα κονιά­ματα, που επη­ρε­ά­ζο­νται από από­το­μες μετα­βο­λές θερ­μο­κρα­σίας και υγρα­σίας, καθιστά τον ιστο­ρικό πυρήνα ευάλωτο. Οι ερευ­νη­τές επι­ση­μαί­νουν ότι οι αλλαγές αυτές μπορεί να επι­τα­χύ­νουν φθορές σε μνημεία και κτήρια μεγάλης πολι­τι­στι­κής αξίας.

Στη Λίνδο, που συν­δυά­ζει παρα­δο­σιακό οικισμό και αρχαιο­λο­γικό χώρο, η υψηλή θερ­μο­κρα­σία, η έντονη ηλιακή ακτι­νο­βο­λία και οι ισχυροί άνεμοι απο­τε­λούν παρά­γο­ντες που επη­ρε­ά­ζουν την αντοχή των δομών, ενώ η μεγάλη επι­σκε­ψι­μό­τητα αυξάνει την πίεση στον χώρο.

Η παρα­λιακή ζώνη Φαλη­ράκι – Καλ­λι­θέα κατα­γρά­φει μία από τις υψη­λό­τε­ρες συγκε­ντρώ­σεις του­ρι­στι­κών υπο­δο­μών στο νησί. Η ανάλυση δείχνει ότι οι θερ­μο­κρα­σίες το καλο­καίρι είναι αυξη­μέ­νες, η έκθεση στην ηλιακή ακτι­νο­βο­λία έντονη και τμήματα της ακτο­γραμ­μής παρου­σιά­ζουν σημάδια διά­βρω­σης.

Στην Ιξιά και στην Κρε­μα­στή, οι κίν­δυ­νοι συν­δέ­ο­νται κυρίως με πλημ­μυ­ρικά φαι­νό­μενα. Η υψηλή δόμηση κοντά στη θάλασσα, σε συν­δυα­σμό με την αυξη­μένη συχνό­τητα έντονων βρο­χο­πτώ­σεων, δημιουρ­γεί προ­ϋ­πο­θέ­σεις για περι­στα­τικά που επη­ρε­ά­ζουν τις παρά­κτιες υπο­δο­μές και την τοπική οικο­νο­μία.

Η ανα­το­λική ακτή, με περιο­χές όπως η Τσα­μπίκα και τα Αφάντου, χαρα­κτη­ρί­ζε­ται από μεγάλες αμμώ­δεις παρα­λίες, οι οποίες σύμφωνα με το μοντέλο είναι ευά­λω­τες σε διά­βρωση, ειδικά σε περί­πτωση ανόδου της στάθμης της θάλασ­σας. Στο νότιο άκρο, το Πρα­σο­νήσι απο­τε­λεί ιδιαί­τερη περί­πτωση. Το τοπίο του, που χωρί­ζε­ται από μια στενή λωρίδα άμμου, είναι εκτε­θει­μένο σε ισχυ­ρούς ανέμους και η μορφή του μπορεί να αλλάξει σημα­ντικά με την πάροδο του χρόνου.

Η μελέτη εξε­τά­ζει τρεις χρο­νι­κούς ορί­ζο­ντες. Στο βρα­χυ­πρό­θε­σμο σενάριο, έως το 2035, η μέση θερ­μο­κρα­σία ανα­μέ­νε­ται να αυξηθεί κατά 1,5°C, ενώ η διά­βρωση ακτών προ­βλέ­πε­ται να επι­τα­χυν­θεί σε ορι­σμένα σημεία. Στο μεσο­πρό­θε­σμο, έως το 2050, η αύξηση θερ­μο­κρα­σίας μπορεί να φτάσει τους 2°C, με περισ­σό­τε­ρες ημέρες καύσωνα και έντονα επει­σό­δια βροχής. Στο μακρο­πρό­θε­σμο, έως το 2100, η άνοδος της στάθμης της θάλασ­σας εκτι­μά­ται ότι θα επη­ρε­ά­σει παρα­λίες και παρά­κτιες υπο­δο­μές.

Για την προ­στα­σία των πολι­τι­στι­κών μνη­μείων, οι ερευ­νη­τές προ­τεί­νουν ειδικά σχέδια παρα­κο­λού­θη­σης, χρήση υλικών συντή­ρη­σης που αντέ­χουν στις κλι­μα­τι­κές συν­θή­κες και έλεγχο της πρό­σβα­σης όταν αυτές εντεί­νο­νται. Στις περιο­χές με υψηλή του­ρι­στική πυκνό­τητα, ειση­γού­νται τη δημιουρ­γία νέων θεμα­τι­κών δια­δρο­μών και την ανά­δειξη λιγό­τερο γνωστών σημείων, ώστε να μειωθεί η πίεση στις πιο ευά­λω­τες ζώνες.

Η διεθνής εμπει­ρία προ­σφέ­ρει παρα­δείγ­ματα που θα μπο­ρού­σαν να εφαρ­μο­στούν προ­σαρ­μο­σμένα στη Ρόδο. Στη Σαρ­δη­νία εφαρ­μό­ζο­νται ήπιες μέθοδοι ενί­σχυ­σης της ακτο­γραμ­μής, όπως η φύτευση ειδικών φυτών που συγκρα­τούν την άμμο. Στη Μάλτα, χρη­σι­μο­ποιού­νται επι­φά­νειες που αντα­να­κλούν μέρος της θερ­μι­κής ακτι­νο­βο­λίας, μειώ­νο­ντας τη θερ­μο­κρα­σία σε αστικά σημεία. Στις Βαλε­α­ρί­δες, η ενί­σχυση ιστο­ρι­κών κτηρίων γίνεται με τεχνο­λο­γίες που σέβο­νται την παρα­δο­σιακή αρχι­τε­κτο­νική.

Η χαρ­το­γρά­φηση που παρου­σιά­στηκε το 2025 απο­τε­λεί εργα­λείο σχε­δια­σμού και όχι κατα­λο­γι­σμού ευθυνών. Δίνει στις τοπικές αρχές, στους επι­στή­μο­νες και στον του­ρι­στικό κλάδο μια σαφή εικόνα των περιο­χών που χρειά­ζο­νται προ­τε­ραιό­τητα σε μέτρα προ­σαρ­μο­γής. Όπως επι­ση­μαί­νε­ται στη δημο­σί­ευση, η έγκαιρη ανα­γνώ­ριση της ευπά­θειας μπορεί να συμ­βά­λει στη δια­τή­ρηση της ελκυ­στι­κό­τη­τας του νησιού και στην προ­στα­σία των φυσικών και πολι­τι­στι­κών του πόρων.

Η Ρόδος, ως μελέτη περί­πτω­σης, εντάσ­σε­ται σε ένα ευρύ­τερο πλαίσιο συζή­τη­σης για το πώς οι του­ρι­στι­κοί προ­ο­ρι­σμοί της Μεσο­γείου μπορούν να προ­σαρ­μο­στούν στις μετα­βαλ­λό­με­νες κλι­μα­τι­κές συν­θή­κες, εξα­σφα­λί­ζο­ντας τη βιω­σι­μό­τητα του­ρι­στι­κών και οικο­νο­μι­κών δρα­στη­ριο­τή­των σε βάθος χρόνου.