Αντιδρούν οι καθηγητές για τη λειτουργία των 12 μη κρατικών πανεπιστημίων στην Ελλάδα μετά την απόφαση του ΣτΕ

• Το Συμ­βού­λιο της Επι­κρα­τείας έκρινε συνταγ­μα­τικό τον νόμο για ιδιω­τικά πανε­πι­στή­μια • Από τον Σεπτέμ­βριο 2025 θα λει­τουρ­γούν 12 μη κρατικά ΑΕΙ στη χώρα  • Τι λέει ο Σύλ­λο­γος Διοι­κη­τι­κού και Ερευ­νη­τι­κού Προ­σω­πι­κού του Πανε­πι­στη­μίου Αιγαίου

Aρχισαν οι αντι­δρά­σεις μετά την απόφαση της Ολο­μέ­λειας του Συμ­βου­λίου της Επι­κρα­τείας που έκρινε συνταγ­μα­τικό, τον νόμο 5094/2024 για την ίδρυση και λει­τουρ­γία παραρ­τη­μά­των ξένων πανε­πι­στη­μίων στην Ελλάδα. Η ιστο­ρική απόφαση απορ­ρί­πτει τις προ­σφυ­γές πανε­πι­στη­μια­κών και συν­δι­κα­λι­στι­κών φορέων, ανοί­γο­ντας τον δρόμο για τη λει­τουρ­γία 12 συνο­λικά μη κρα­τι­κών πανε­πι­στη­μίων από τον Σεπτέμ­βριο του 2025.

Για «ιστο­ρική απόφαση» έκανε λόγο ο κ. Κυριά­κος Πιερ­ρα­κά­κης, πρώην υπουρ­γός Παι­δείας, ο οποίος ήταν στο τιμόνι της προ­σπά­θειας θεσμο­θέ­τη­σης του νόμου. Η νυν υπουρ­γός Παι­δείας, κα Σοφία Ζαχα­ράκη, δήλωσε πως η απόφαση του ΣτΕ ανοίγει τον δρόμο για την υλο­ποί­ηση μιας ιστο­ρι­κής εκπαι­δευ­τι­κής μεταρ­ρύθ­μι­σης που αφορά στα πανε­πι­στή­μια της χώρας.

Οι υπο­ψή­φιοι φοι­τη­τές θα μπορούν να εγγρα­φούν στα νέα ιδιω­τικά πανε­πι­στή­μια από τον Σεπτέμ­βριο του 2025, δημιουρ­γώ­ντας νέες ευκαι­ρίες στην τρι­το­βάθ­μια εκπαί­δευση.

Το σκε­πτικό της από­φα­σης του Συμ­βου­λίου της Επι­κρα­τείας

Σύμφωνα με το σκε­πτικό της από­φα­σης του ΣτΕ, η οποία έκρινε ως συνταγ­μα­τική την ίδρυση μη κρα­τι­κών πανε­πι­στη­μίων στη χώρα μας υπό αυστη­ρούς όρους: «Δεν απο­κλεί­ε­ται κατά το Σύνταγμα η ίδρυση και λει­τουρ­γία παραρ­τη­μά­των αλλο­δα­πών πανε­πι­στη­μίων προ­ερ­χο­μέ­νων από την Ευρω­παϊκή Ένωση ή από χώρα συμ­βε­βλη­μένη στην GATS, κατά τους όρους ειδικού νόμου, με τον οποίον δια­σφα­λί­ζε­ται υψηλό επίπεδο σπουδών και προ­στα­τεύ­ε­ται η ακα­δη­μαϊκή ελευ­θε­ρία».

Η Ολο­μέ­λεια του Συμ­βου­λίου της Επι­κρα­τείας, με πρόεδρο τον Μιχάλη Πικραμ­μένο, συνήλθε σε δια­σκέ­ψεις στις 2.6.2025 και 13.6.2025 για υπο­θέ­σεις σχε­τι­κές με την εγκα­τά­σταση και λει­τουρ­γία στην Ελλάδα Παραρ­τη­μά­των και Νομικών Προ­σώ­πων Πανε­πι­στη­μια­κής Εκπαί­δευ­σης (ΝΠΠΕ).

Κύρια σημεία της δικα­στι­κής από­φα­σης

Το Δικα­στή­ριο έκρινε ότι οι δια­τά­ξεις των παρα­γρά­φων 5 και 8 του άρθρου 16 του Συντάγ­μα­τος ερμη­νεύ­ο­νται σε αρμονία με το δίκαιο της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης.

Τα ιδιω­τικά πανε­πι­στή­μια μπορούν να λει­τουρ­γή­σουν ενόψει των νεό­τε­ρων νομο­θε­τι­κών και νομο­λο­για­κών δεδο­μέ­νων που αφορούν:

• Στην παροχή ανώ­τα­της εκπαί­δευ­σης (άρθρο 165 ΣΛΕΕ)

• Στην ελευ­θε­ρία εγκα­τά­στα­σης (άρθρο 49 ΣΛΕΕ)

• Στο θεμε­λιώ­δες δικαί­ωμα ίδρυσης εκπαι­δευ­τι­κών ιδρυ­μά­των

• Στον σεβασμό των δημο­κρα­τι­κών αρχών

Κατόπιν αυτών, απορ­ρί­φθη­καν κατά πλειο­ψη­φία τρεις αιτή­σεις ακυ­ρώ­σεως που είχαν ασκηθεί από καθη­γη­τές ΑΕΙ και την ΠΟΣΔΕΠ.

Οι προ­σφυ­γές κατά των ιδιω­τι­κών πανε­πι­στη­μίων

Κατά του νόμου 5094/2024 είχαν προ­σφύ­γει η ΠΟΣΔΕΠ (Πανελ­λή­νια Ομο­σπον­δία Συλ­λό­γων Διδα­κτι­κού και Ερευ­νη­τι­κού Προ­σω­πι­κού), επτά πανε­πι­στη­μια­κοί καθη­γη­τές καθώς και ο πρώην υπουρ­γός Γιώργος Κατρού­γκα­λος σε συνερ­γα­σία με την ΠΟΣΕΕΔΙΠ ΑΕΙ. Κοινό σημείο όλων των προ­σφυ­γών ήταν η θέση ότι ο νόμος παρα­βιά­ζει το άρθρο 16 του Συντάγ­μα­τος, το οποίο απα­γο­ρεύει ρητά την ίδρυση ιδιω­τι­κών πανε­πι­στη­μια­κών ιδρυ­μά­των. Η ΠΟΣΔΕΠ υπο­στή­ριξε πως σύμφωνα με το Σύνταγμα, η ανώτατη εκπαί­δευση παρέ­χε­ται απο­κλει­στικά από Νομικά Πρόσωπα Δημο­σίου Δικαίου.

Επι­πλέον, οι προ­σφεύ­γο­ντες υπο­στή­ρι­ξαν ότι η επί­κληση του ενω­σια­κού δικαίου δεν επαρκεί για να θεμε­λιω­θεί η συνταγ­μα­τι­κό­τητα του μέτρου που αφορά στα ιδιω­τικά πανε­πι­στή­μια.

Ισο­τι­μία τίτλων και ακα­δη­μαϊκή ελευ­θε­ρία

Ένα ακόμη σημείο προ­βλη­μα­τι­σμού ήταν ότι ο νόμος προ­βλέ­πει ισο­τι­μία των τίτλων σπουδών που θα χορη­γούν τα ΝΠΠΕ με εκεί­νους των ελλη­νι­κών πανε­πι­στη­μίων, χωρίς να απαιτεί αντί­στοιχα προ­σό­ντα από το διδα­κτικό προ­σω­πικό τους.

Προ­σφυ­γές κατα­τέ­θη­καν και από φορείς που εκπρο­σω­πούν κολ­λέ­για, τα οποία υπο­στή­ρι­ξαν ότι η λει­τουρ­γία μη κρα­τι­κών πανε­πι­στη­μίων περιο­ρί­ζει τη δρα­στη­ριό­τητά τους στον χώρο της τρι­το­βάθ­μιας εκπαί­δευ­σης. Το ΣτΕ έκρινε όμως πως οι περιο­ρι­σμοί που επι­φέ­ρει ο νέος νόμος δεν είναι δυσα­νά­λο­γοι.

Αξίζει να σημειω­θεί ότι για το συγκε­κρι­μένο ζήτημα των ιδιω­τι­κών πανε­πι­στη­μίων μειο­ψή­φη­σαν 11 ανώ­τα­τοι δικα­στι­κοί, οι οποίοι τάχθη­καν υπέρ της παρα­πο­μπής της υπό­θε­σης στο Ευρω­παϊκό Δικα­στή­ριο. Στόχος τους ήταν να εξε­τα­στεί εάν επι­τρέ­πε­ται από το ευρω­παϊκό και διεθνές δίκαιο (GATS) η ίδρυση τέτοιου τύπου πανε­πι­στη­μίων στην Ελλάδα.

Ο Σύλ­λο­γος Διοι­κη­τι­κού και Ερευ­νη­τι­κού Προ­σω­πι­κού του Πανε­πι­στη­μίου Αιγαίου

Κλη­θείσα από τη “δημο­κρα­τική” να σχο­λιά­σει τις εξε­λί­ξεις, η πρό­ε­δρος του Συλ­λό­γου Διοι­κη­τι­κού και Ερευ­νη­τι­κού Προ­σω­πι­κού του Πανε­πι­στη­μίου Αιγαίου, κα Τίνα Ζορ­μπαλά, υπο­γράμ­μισε τα εξής:

«Είχαμε μια σημα­ντική εξέλιξη τις τελευ­ταίες ημέρες, με την ψήφιση του Νόμου Πιερ­ρα­κάκη, που αφορά στην ίδρυση ιδιω­τι­κών πανε­πι­στη­μίων. Δυστυ­χώς, η απόφαση του ΣτΕ (που βγήκε σχετικά γρήγορα) έκρινε ότι ο νόμος είναι συνταγ­μα­τι­κός.

Με αυτό τον τρόπο, δημιουρ­γεί­ται ένα τερά­στιο πρό­βλημα –όχι μόνον στους πανε­πι­στη­μια­κούς αλλά και γενι­κό­τερα στην κοι­νω­νία. Τι σημαί­νει αυτό: το άρ.16 του Συντάγ­μα­τος ανα­φέ­ρει ότι η Ανώτατη Εκπαί­δευση παρέ­χε­ται απο­κλει­στικά από ιδρύ­ματα που απο­τε­λούν ΝΠΔΔ με πλήρη αυτο­διοί­κηση. Επίσης, ανα­φέ­ρε­ται ότι απα­γο­ρεύ­ε­ται η σύσταση ανώ­τα­των σχολών από ιδιώτες. Με αυτή την απόφαση του ΣτΕ, οι έννοιες “απο­κλει­στικά από ΝΠΔΔ” μετα­τρέ­πε­ται σε “όχι πάντα” και το “απα­γο­ρεύ­ε­ται” σε “μπορεί και να επι­τρέ­πε­ται”. Αυτό, δημιουρ­γεί τερά­στια ανη­συ­χία, διότι θεω­ρούμε πως η απόφαση αυτή έρχεται σε αντί­θεση με το ίδιο το Σύνταγμα. Και αυτό, είναι κάτι πολύ επι­κίν­δυνο –γενι­κό­τερα. Συνεπώς, δημιουρ­γεί­ται ανη­συ­χία καθώς ανοί­γο­νται ζητή­ματα αμφι­σβή­τη­σης του Συντάγ­μα­τος. Έχουμε δει και άλλες τέτοιες απο­φά­σεις του ΣτΕ (όπως η πανε­πι­στη­μιακή αστυ­νο­μία μέσα στα πανε­πι­στή­μια κ.ά.)

Μας ανη­συ­χεί, ότι δια­πι­στώ­νουμε πως το ΣτΕ ακο­λου­θεί σε πολλά θέματα, την κυβερ­νη­τική πολι­τική.

Είναι γνωστό ότι στην Ελλάδα, δεν έχουμε συνταγ­μα­τικό δικα­στή­ριο όπως σε άλλες χώρες, οπότε δεν μπο­ρούμε να προ­σφύ­γουμε αλλού πέραν του ΣτΕ.

Το θέμα είχε ξανα­έρ­θει στο προ­σκή­νιο, επί πρω­θυ­πουρ­γίας του κ. Γιώργου Παπαν­δρέου 2006-2007, σημειώ­θηκε μια μεγάλη κινη­το­ποί­ηση ενάντια στην ανα­θε­ώ­ρηση του άρ.16 –γιατί μόνον τότε μπο­ρούσε να ιδρύσει ιδιω­τικά πανε­πι­στή­μια. Ωστόσο, δεν προ­χώ­ρησε και δεν ιδρύ­θη­καν ιδιω­τικά πανε­πι­στή­μια. Έρχεται η σημε­ρινή κυβέρ­νηση και κρίνει συνταγ­μα­τικό τον νόμο.

Ανα­μέ­νουμε να δημιουρ­γη­θούν προ­βλή­ματα στην τρι­το­βάθ­μια εκπαί­δευση, από τη στιγμή που κάθε λογής κολ­λέ­για θα ονο­μα­στούν πανε­πι­στή­μια, όπου θα φοιτά όποιος θέλει και θα λαμ­βά­νει πτυχία, ισότιμα με τα δημόσια πανε­πι­στή­μια».

Τα μη κρατικά Πανε­πι­στή­μια

Οι φοι­τη­τές, οι οποίοι θα μπορούν να ξεκι­νή­σουν τη φοίτησή τους στα ιδιω­τικά πανε­πι­στή­μια από τον Σεπτέμ­βριο του 2025, ανα­μέ­νε­ται να ξεπε­ρά­σουν τους 6.000. Περίπου 100 με 120 ανα­μέ­νε­ται να είναι τα προ­γράμ­ματα σπουδών ενώ αρχικά, τα περισ­σό­τερα ιδιω­τικά πανε­πι­στή­μια πρό­κει­ται να λει­τουρ­γή­σουν στην Αττική και ορι­σμένα στη Θεσ­σα­λο­νίκη.

Ποια ιδιω­τικά πανε­πι­στή­μια θα αρχί­σουν να λει­τουρ­γούν τον Σεπτέμ­βριο μετά το «πράσινο φως» από το ΣτΕ

Η δια­δι­κα­σία ελέγχου των ΝΠΠΕ από την Εθνική Αρχή Ανώ­τα­της Εκπαί­δευ­σης (ΕΘΑΑΕ), η οποία ακο­λου­θεί ακριβώς ό,τι ισχύει με τις δια­δι­κα­σίες και τα κρι­τή­ρια για τα δημόσια ΑΕΙ, περι­λαμ­βά­νει τα ακό­λουθα στάδια:

– την α’ φάση, όπου πραγ­μα­το­ποιεί­ται έλεγχος του Φακέλου Αδειο­δό­τη­σης από την ΕΘΑΑΕ και τον ΕΟΠΠΕΠ (για τις υπο­δο­μές).

– τη β’ φάση, κατά την οποία γίνεται η αρχική Πιστο­ποί­ηση των Προ­γραμ­μά­των Σπουδών από την ΕΘΑΑΕ και δίνεται η Άδεια Έναρξης Λει­τουρ­γίας. Και την γ’ φάση, κατά την οποία πραγ­μα­το­ποιεί­ται ετήσια κατα­γραφή των δεδο­μέ­νων λει­τουρ­γίας από την ΕΘΑΑΕ καθώς και περιο­δική πιστο­ποί­ηση Προ­γραμ­μά­των Σπουδών, και πάλι από την ΕΘΑΑΕ.