Αντ. Γιαννικουρής για όρια οικισμών και ΤΠΣ: Απαντήσεις σε ένα σύνθετο ζήτημα

Ο Γενικός Γραμ­μα­τέας του ΤΕΕ για το σοβαρό θέμα που έχει ανα­κύ­ψει ανα­φέ­ρει τα εξής: Το τελευ­ταίο διά­στημα έχει προ­κλη­θεί έντονη ανη­συ­χία γύρω από την αλλαγή των κανόνων οριο­θέ­τη­σης των οικι­σμών κάτω των 2.000 κατοί­κων. Η έκδοση ΠΔ 129/2025 και η σχετική νομο­λο­γία του Συμ­βου­λίου της Επι­κρα­τείας (ΣτΕ) έχουν επι­φέ­ρει νέα δεδο­μένα, επη­ρε­ά­ζο­ντας τη δυνα­τό­τητα δόμησης χιλιά­δων ιδιο­κτη­σιών.

Ο δημό­σιος διά­λο­γος, όμως, συχνά δια­στρε­βλώ­νε­ται από υπε­ρα­πλου­στεύ­σεις, παρα­πλη­ρο­φό­ρηση και λαϊ­κι­σμό. Όμως τέτοια ζητή­ματα απαι­τούν σοβα­ρό­τητα, ακρί­βεια και υπεύ­θυνη ενη­μέ­ρωση. Το ζητού­μενο δεν είναι να διχα­στεί η κοι­νω­νία, αλλά να δοθούν σαφείς απα­ντή­σεις και ρεα­λι­στι­κές λύσεις.

Η σημε­ρινή εικόνα των οικι­σμών

Οι περισ­σό­τε­ροι μικροί οικι­σμοί οργα­νώ­νο­νται σε τρεις βασικές ζώνες:

1. Συνε­κτικό τμήμα (ΖΩΝΗ Α) – Το κέντρο του οικι­σμού, πυκνο­δο­μη­μένο και οργα­νω­μένο όπως είχε δημιουρ­γη­θεί προ του 1923 (ιστο­ρι­κός πυρήνας).

2. Διά­σπαρτο τμήμα (ΖΩΝΗ Β) – Εκεί όπου η δόμηση είναι αραιό­τερη αλλά ακόμα λει­τουρ­γικά ενταγ­μένη στον οικισμό κι έχει δημιουρ­γη­θεί μεταξύ του 1923 και του 1983.

3. Αραιο­δο­μη­μένο τμήμα (ΖΩΝΗ Β1) – Οι περι­φε­ρεια­κές εκτά­σεις του οικι­σμού με ελά­χι­στη δόμηση, που μέχρι σήμερα θεω­ρού­νταν και αυτές «εντός οικι­σμού» σύμφωνα με τα όρια που είχαν ορισθεί με απόφαση Νομάρχη.

Τι αλλάζει με βάση τη νομο­λο­γία του ΣτΕ

Το ΣτΕ, με μια σειρά από απο­φά­σεις, έθεσε τέλος στη δυνα­τό­τητα να περι­λαμ­βά­νε­ται το αραιο­δο­μη­μένο τμήμα εντός των ορίων των οικι­σμών. Συγκε­κρι­μένα:

• Το αραιο­δο­μη­μένο τμήμα πλέον θα αντι­με­τω­πί­ζε­ται ως εκτός σχεδίου περιοχή.

• Αυτό σημαί­νει αυστη­ρό­τε­ρες προ­ϋ­πο­θέ­σεις δόμησης, όπως ισχύουν και στις λοιπές εκτός σχεδίου περιο­χές της χώρας.

Πότε τίθε­νται σε εφαρ­μογή οι αλλαγές;

Οι αλλαγές δεν εφαρ­μό­ζο­νται άμεσα. Θα ισχύ­σουν ΜΟΝΟ όταν εγκρι­θούν τα νέα Τοπικά ή Ειδικά Πολε­ο­δο­μικά Σχέδια (ΤΠΣ/ΕΠΣ) με Προ­ε­δρικό Διά­ταγμα — δια­δι­κα­σία που ανα­μέ­νε­ται να ολο­κλη­ρω­θεί σε του­λά­χι­στον δύο χρόνια.

Μέχρι τότε, τι ισχύει;

• Οι άδειες δόμησης συνε­χί­ζουν να εκδί­δο­νται βάσει των υφι­στά­με­νων ορίων των οικι­σμών, όπως αυτά έχουν καθο­ρι­στεί με τις παλαιό­τε­ρες απο­φά­σεις των Νομαρ­χών.

Ποιοι δεν επη­ρε­ά­ζο­νται:

• Ιδιο­κτή­τες ακι­νή­των που βρί­σκο­νται στο συνε­κτικό ή διά­σπαρτο τμήμα (Α και Β) των οικι­σμών δεν επη­ρε­ά­ζο­νται από την αλλαγή.

• Οι δυνα­τό­τη­τες δόμησης παρα­μέ­νουν αμε­τά­βλη­τες.

Συμπέ­ρα­σμα: Ρεα­λι­σμός και υπευ­θυ­νό­τητα

Η συζή­τηση γύρω από την οριο­θέ­τηση των οικι­σμών δεν προ­σφέ­ρε­ται για επι­πό­λαιες κραυγές ή πρό­χει­ρες γενι­κεύ­σεις. Πρό­κει­ται για ένα πολυ­σύν­θετο ζήτημα που αγγίζει άμεσα τις ζωές των πολιτών, την ασφά­λεια της περιου­σίας τους και τη συνο­λική ανα­πτυ­ξιακή πορεία της χώρας. Η προ­στα­σία του πολίτη και του δικαιώ­μα­τός του στην ιδιο­κτη­σία δεν δια­σφα­λί­ζε­ται με τη δρα­μα­το­ποί­ηση του δημό­σιου λόγου ή με νομι­κούς αυτο­σχε­δια­σμούς, αλλά με προ­σε­κτικό, τεκ­μη­ριω­μένο σχε­δια­σμό, πλήρη δια­φά­νεια και ουσια­στικό διάλογο, βασι­σμένο σε αδιαμ­φι­σβή­τητα πραγ­μα­τικά δεδο­μένα.

Αυτό που απαι­τεί­ται σήμερα είναι θεσμική σοβα­ρό­τητα, δια­χρο­νική συνέ­πεια και τεχνική επάρ­κεια, ώστε να δια­σφα­λι­στεί η συνέ­χεια και η αξιο­πι­στία της πολε­ο­δο­μι­κής πολι­τι­κής, χωρίς να συν­θλί­βο­νται τα δικαιώ­ματα των ιδιο­κτη­τών ή να υπο­νο­μεύ­ε­ται η ανα­πτυ­ξιακή προ­ο­πτική των τοπικών κοι­νω­νιών. Είναι καθο­ρι­στι­κής σημα­σίας να τηρη­θούν οι αρχές του κράτους δικαίου και της πολε­ο­δο­μι­κής ορθο­λο­γι­κό­τη­τας, με σεβασμό τόσο στο περι­βάλ­λον όσο και στις συνταγ­μα­τικά κατο­χυ­ρω­μέ­νες ελευ­θε­ρίες.

Υπό αυτό το πρίσμα, δικαιώ­νε­ται η επιλογή του Τεχνι­κού Επι­με­λη­τη­ρίου Ελλάδος (ΤΕΕ) να διεκ­δι­κή­σει και να ανα­λά­βει την εκπό­νηση των Τοπικών και Ειδικών Πολε­ο­δο­μι­κών Σχεδίων της χώρας ως φορέας υλο­ποί­η­σης, δια­θέ­το­ντας την απα­ραί­τητη επι­στη­μο­νική γνώση, επι­χει­ρη­σιακή εμπει­ρία και αντι­κει­με­νι­κό­τητα. Η επιλογή αυτή απο­τε­λεί ανα­γκαία συνθήκη για τη δια­μόρ­φωση ενός πλαι­σίου ανά­πτυ­ξης με σαφείς κανόνες, κοι­νω­νική συναί­νεση και μακρο­πρό­θε­σμη προ­ο­πτική.

Μόνο μέσα από τέτοιες υπεύ­θυ­νες στρα­τη­γι­κές επι­λο­γές και μεθο­δι­κές δια­δι­κα­σίες μπορεί να επι­τευ­χθεί ο στόχος μιας δίκαιης, βιώ­σι­μης και λει­τουρ­γι­κής πολε­ο­δο­μι­κής οργά­νω­σης προς όφελος όλων.