Το Νότιο Αιγαίο η μια από τις δύο πιο τουριστικοποιημένες περιφέρειες της Ευρώπης – Οι προκλήσεις για ΑΕΠ, απασχόληση και περιβάλλον

Στην κορυφή της λίστας με τις πιο του­ρι­στι­κο­ποι­η­μέ­νες περιο­χές της Ευρώπης συγκα­τα­λέ­γο­νται δύο ελλη­νι­κές περι­φέ­ρειες. Πρό­κει­ται για το Νότιο Αιγαίο και τα Ιόνια Νησιά, περιο­χές στις οποίες το 2022 το 25% και 30% του πλη­θυ­σμού, αντί­στοιχα, απα­σχο­λού­ταν στον του­ρι­σμό – με το Νότιο Αιγαίο να υπο­δέ­χε­ται τη χρονιά εκείνη περισ­σό­τε­ρους από 20 επι­σκέ­πτες ανά κάτοικο και να δια­θέ­τει σχεδόν μία κλίνη ανά κάτοικο.

Αυτό προ­κύ­πτει από έρευνα του Εργα­στη­ρίου για τη Γεω­γρα­φία της Εργα­σίας του Πανε­πι­στη­μίου Αιγαίου, που τιτλο­φο­ρεί­ται «η εντει­νό­μενη του­ρι­στι­κο­ποί­ηση των Ελλη­νι­κών περι­φε­ρειών μέσα στο ευρύ­τερο ευρω­παϊκό πλαίσιο». Στο πλαίσιο της έρευνας μάλιστα η ερευ­νη­τική ομάδα του Πανε­πι­στη­μίου Αιγαίου ανέ­πτυξε έναν νέο Σύνθετο Δείκτη Του­ρι­στι­κο­ποί­η­σης, ο οποίος λαμ­βά­νει υπόψη τόσο την προ­σφορά όσο και τη ζήτηση στον του­ρι­στικό τομέα, καθώς και την οικο­νο­μική εξάρ­τηση των περι­φε­ρειών από τον του­ρι­σμό.

Όπως προ­έ­κυψε, πέραν από το Νότιο Αιγαίο και τα Ιόνια Νησιά, που βρί­σκο­νται στην κορυφή της Ευρώπης, σημα­ντική αύξηση του δείκτη του­ρι­στι­κο­ποί­η­σης κατα­γρά­φουν και άλλες ελλη­νι­κές περι­φέ­ρειες, όπως η Κρήτη, το Βόρειο Αιγαίο και η Πελο­πόν­νη­σος, γεγονός που υπο­δει­κνύει ότι η του­ρι­στι­κο­ποί­ηση δια­χέ­ε­ται σε ολοένα και περισ­σό­τε­ρες περιο­χές της χώρας. Σημειώ­νε­ται δε ότι αντί­στοιχα φαι­νό­μενα παρα­τη­ρού­νται και σε άλλες περιο­χές της Ευρώπης, όπως στις Άλπεις (Ιταλία, Αυστρία) και σε μεγάλες μητρο­πό­λεις (Βρυ­ξέλ­λες, Βιέννη, Βερο­λίνο, Πράγα). Ωστόσο το νοτιο­ευ­ρω­παϊκό μοντέλο του­ρι­σμού «ήλιος-θάλασσα-άμμος» παρα­μέ­νει κυρί­αρχο.

Οικο­νο­μι­κές και κοι­νω­νι­κές επι­πτώ­σεις

Όπως τονί­ζουν οι ερευ­νη­τές του Πανε­πι­στη­μίου Αιγαίου, παρά τα βρα­χυ­πρό­θε­σμα οικο­νο­μικά οφέλη, η ανε­ξέ­λεγ­κτη του­ρι­στι­κο­ποί­ηση δημιουρ­γεί σοβαρές προ­κλή­σεις για τις τοπικές κοι­νω­νίες, καθώς οι περιο­χές με υψηλά επίπεδα εξάρ­τη­σης από τον του­ρι­σμό τείνουν να αντι­με­τω­πί­ζουν οικο­νο­μική στα­σι­μό­τητα και εργα­σιακή ανα­σφά­λεια. Είναι ενδει­κτικό το γεγονός ότι στις του­ρι­στι­κο­ποι­η­μέ­νες περι­φέ­ρειες της Ευρώπης είναι στα­τι­στικά πιο πιθανό να κατα­γρα­φεί συρ­ρί­κνωση του ΑΕΠ, ειδικά σε περιό­δους κρίσεων – κάτι που πράγ­ματι συνέβη κατά την περίοδο της παν­δη­μίας. Νωρί­τερα άλλωστε, κατά την περίοδο 2009-2014, οι περιο­χές που υπέ­στη­σαν τις μεγα­λύ­τε­ρες απώ­λειες ΑΕΠ δεν κατά­φε­ραν να επα­νέλ­θουν πλήρως στην προ-κρίσης κατά­σταση, καθώς βρέ­θη­καν «εγκλω­βι­σμέ­νες» στην του­ρι­στική οικο­νο­μία.

Οι συνέ­πειες του «εγκλω­βι­σμού» αυτού είναι πολλές και σοβαρές: Όπως τονί­ζε­ται στην έρευνα, στις περιο­χές που εξαρ­τώ­νται κυρί­αρχα από τον του­ρι­σμό κατα­γρά­φο­νται υψηλά ποσοστά επι­σφα­λών συν­θη­κών εργα­σίας, καθώς η του­ρι­στική οικο­νο­μία χαρα­κτη­ρί­ζε­ται από υψηλά ποσοστά μερικής και προ­σω­ρι­νής απα­σχό­λη­σης, εκτε­τα­μέ­νες υπε­ρω­ρίες και ένα απορ­ρυθ­μι­σμένο θεσμικό πλαίσιο που συχνά ευνοεί την εκμε­τάλ­λευση των εργα­ζο­μέ­νων.

Εξάλλου, η μαζική του­ρι­στική ανά­πτυξη επι­βα­ρύ­νει σοβαρά τις τοπικές υπο­δο­μές: Πολλά ελλη­νικά νησιά αντι­με­τω­πί­ζουν ζητή­ματα υπερ­δό­μη­σης, έλλει­ψης υδά­τι­νων πόρων και δια­χεί­ρι­σης απορ­ριμ­μά­των, γεγονός που απειλεί τη μακρο­πρό­θε­σμη βιω­σι­μό­τητα του κλάδου. Παρό­μοια προ­βλή­ματα έχουν παρα­τη­ρη­θεί και σε άλλους του­ρι­στι­κούς προ­ο­ρι­σμούς της Ευρώπης, που έχουν ξεπε­ρά­σει τη φέρουσα ικα­νό­τητά τους.

Εξάρ­τηση και προ­ο­πτι­κές

Σύμφωνα με τα ευρή­ματα της έρευνας, η Ελλάδα συγκα­τα­λέ­γε­ται μεταξύ των ευρω­παϊ­κών χωρών με τη μεγα­λύ­τερη εξάρ­τηση από τον του­ρι­σμό. Το 2019, το άμεσο ποσοστό συνει­σφο­ράς του του­ρι­σμού στο ΑΕΠ της χώρας άγγιξε το 7,5%, ξεπερ­νώ­ντας τον ευρω­παϊκό μέσο όρο του 5%.

Η εξάρ­τηση αυτή απο­τε­λεί απο­τέ­λε­σμα μιας ευρύ­τε­ρης ευρω­παϊ­κής τάσης του­ρι­στι­κο­ποί­η­σης, η οποία παρα­τη­ρεί­ται ιδιαί­τερα σε χώρες με χαμηλή βιο­μη­χα­νική δρα­στη­ριό­τητα και ισχυρή κατα­σκευα­στική ανά­πτυξη προ κρίσης. Σε πολλές από αυτές τις χώρες, όπως η Ελλάδα, η Ισπανία και η Κύπρος, ο του­ρι­σμός αξιο­ποι­ή­θηκε ως μέσο οικο­νο­μι­κής ανα­διάρ­θρω­σης μετά την ύφεση, οδη­γώ­ντας σε ένα μοντέλο ανά­πτυ­ξης που εξαρ­τά­ται σχεδόν απο­κλει­στικά από την του­ρι­στική βιο­μη­χα­νία.

Σε κάθε περί­πτωση, η αυξα­νό­μενη εξάρ­τηση της Ελλάδας από τον του­ρι­σμό δημιουρ­γεί την ανάγκη για έναν μακρο­πρό­θε­σμο στρα­τη­γικό σχε­δια­σμό, που θα εστιά­ζει στη δια­φο­ρο­ποί­ηση και την ανθε­κτι­κό­τητα της οικο­νο­μίας. Η έρευνα τονίζει ότι κρίσιμο ρόλο στο μέλλον του ελλη­νι­κού του­ρι­σμού θα δια­δρα­μα­τί­σουν οι εξής παρά­γο­ντες:

Δια­φο­ρο­ποί­ηση της οικο­νο­μίας: Η ανά­πτυξη εναλ­λα­κτι­κών μορφών του­ρι­σμού (αγρο­του­ρι­σμός, πολι­τι­στι­κός του­ρι­σμός, συνε­δρια­κός του­ρι­σμός) μπορεί να μειώσει την εξάρ­τηση από τον μαζικό του­ρι­σμό και να δημιουρ­γή­σει νέες πηγές εισο­δή­μα­τος.

Επέν­δυση σε βιώ­σι­μες υπο­δο­μές: Η βελ­τί­ωση των τοπικών υπο­δο­μών και η δια­χεί­ριση των φυσικών πόρων είναι απα­ραί­τητη για τη δια­τή­ρηση της του­ρι­στι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας χωρίς περι­βαλ­λο­ντική επι­βά­ρυνση.

Ανθε­κτι­κό­τητα: Η αύξηση των ακραίων θερ­μο­κρα­σιών στη Μεσό­γειο ενδέ­χε­ται να αλλάξει τις του­ρι­στι­κές ροές, ευνο­ώ­ντας προ­ο­ρι­σμούς στη Βόρεια Ευρώπη. Η Ελλάδα πρέπει να προ­σαρ­μο­στεί στις νέες συν­θή­κες, προ­ω­θώ­ντας ένα του­ρι­στικό μοντέλο λιγό­τερο εξαρ­τη­μένο από τη θερινή περίοδο.

Βελ­τί­ωση των συν­θη­κών εργα­σίας: Η δια­μόρ­φωση ενός πιο στα­θε­ρού και ρυθ­μι­σμέ­νου εργα­σια­κού πλαι­σίου θα ενι­σχύ­σει τη βιω­σι­μό­τητα του κλάδου και θα βελ­τιώ­σει την ποιό­τητα ζωής των εργα­ζο­μέ­νων.

Πηγή: imerisia.gr