Καθοριστική ετυμηγορία για τον προσδιορισμό του φόρου κληρονομιάς ξενοδοχειακής εταιρείας της Ρόδου

• Τι κρίθηκε για τον κλη­ρο­νόμο

Σημα­ντική απόφαση έλαβε το Β’ Τμήμα του Συμ­βου­λίου της Επι­κρα­τείας (ΣτΕ) , δεχό­μενο αίτηση αναι­ρέ­σεως της Ανε­ξάρ­τη­της Αρχής Δημο­σίων Εσόδων (Α.Α.Δ.Ε.) κατά από­φα­σης του Διοι­κη­τι­κού Εφε­τείου Πει­ραιώς, η οποία αφο­ρούσε στον προσ­διο­ρι­σμό της φορο­λο­γη­τέας αξίας μη εισηγ­μέ­νων στο χρη­μα­τι­στή­ριο μετοχών που περι­ήλ­θαν λόγω κλη­ρο­νο­μιάς.

Η υπόθεση ξεκί­νησε με την έκδοση από­φα­σης της Διεύ­θυν­σης Επί­λυ­σης Δια­φο­ρών της Α.Α.Δ.Ε., η οποία είχε απορ­ρί­ψει ενδι­κο­φανή προ­σφυγή φορο­λο­γου­μέ­νου κατά της πράξης προσ­διο­ρι­σμού φόρου κλη­ρο­νο­μιάς ύψους άνω των 4 εκατ. ευρώ.

Το Διοι­κη­τικό Εφετείο Πει­ραιώς ακύρωσε την απόφαση αυτή, κρί­νο­ντας αντι­συ­νταγ­μα­τική τη ρύθμιση που όριζε τον τρόπο προσ­διο­ρι­σμού της φορο­λο­γη­τέας αξίας μέσω υπουρ­γι­κής από­φα­σης.

Η υπόθεση αφορά μετοχές μίας μεγάλης ξενο­δο­χεια­κής και του­ρι­στι­κής επι­χεί­ρη­σης με έδρα τη Ρόδο, οι οποίες περι­ήλ­θαν στον φορο­λο­γού­μενο μέσω κλη­ρο­νο­μιάς. Η εν λόγω εται­ρεία δια­δρα­μα­τί­ζει σημα­ντικό ρόλο στον του­ρι­στικό τομέα της περιο­χής, συμ­βάλ­λο­ντας καθο­ρι­στικά στην τοπική οικο­νο­μία.

Ο αναι­ρε­σί­βλη­τος, κλη­ρο­νό­μος υπέβαλε την από 1.4.2016 δήλωση φόρου κλη­ρο­νο­μίας, με την οποία δήλωσε ότι περι­ήλ­θαν σ’ αυτόν 8.889.733 μετοχές της μη εισηγ­μέ­νης στο Χρη­μα­τι­στή­ριο Αθηνών εται­ρείας οι οποίες αντι­προ­σω­πεύ­ουν ποσοστό 68,33% του μετο­χι­κού της κεφα­λαίου.

Βάσει της δήλωσης εκδό­θηκε από τη Δ.Ο.Υ. Ρόδου πράξη διοι­κη­τι­κού προσ­διο­ρι­σμού φόρου κλη­ρο­νο­μιάς, με την οποία επι­βλή­θηκε στον αναι­ρε­σί­βλητο κύριος φόρος ύψους 1.741.446,60 ευρώ και πρό­σθε­τος φόρος ύψους 34.828,93 ευρώ.

Κατόπιν ελέγχου της ως άνω δήλωσης, η φορο­λο­γη­τέα αξία των περιελ­θου­σών στον αναι­ρε­σί­βλητο μετοχών υπο­λο­γί­στηκε σε 21.335.359,20 ευρώ (8.889.733 μετοχές Χ 2,40 ευρώ εκάστη), εκδό­θηκε δε η 108/2016 ορι­στική πράξη του προϊ­στα­μέ­νου της Δ.Ο.Υ. Ρόδου, με την οποία προσ­διο­ρί­σθηκε ο οφει­λό­με­νος φόρος κλη­ρο­νο­μιάς σε 4.230.471,84 ευρώ και ο πρό­σθε­τος φόρος σε 248.902,52 ευρώ.

Όπως προ­κύ­πτει από την οικεία έκθεση ελέγχου, για τον καθο­ρι­σμό της αξίας των μετοχών της εν λόγω εται­ρείας ελή­φθη­σαν υπόψη α) οι μέσοι όροι των ολικών απο­τε­λε­σμά­των εκμε­τάλ­λευ­σης και των ιδίων κεφα­λαίων της εται­ρείας κατά την τελευ­ταία πεντα­ε­τία προ της απο­βί­ω­σης του κλη­ρο­νο­μου­μέ­νου, ήτοι κατά τις χρήσεις 2009-2013, ανερ­χό­με­νοι σε 576.218,85 και 21.637.111,64 ευρώ, αντι­στοί­χως, από τον λόγο των οποίων προ­κύ­πτει συντε­λε­στής από­δο­σης των κεφα­λαίων 0,03, β) τα ίδια κεφά­λαια κατά την προη­γού­μενη της μετα­βί­βα­σης ημέρα, ανερ­χό­μενα σε 21.695.825,99 ευρώ, με απόδοση, πολ­λα­πλα­σια­ζό­μενη με τον ανωτέρω συντε­λε­στή, 650.874,78 ευρώ, και κατά προ­σαρ­μογή ανερ­χό­μενα, μετά την αφαί­ρεση του ποσού της από­δο­σης, σε 22.346.700,76 ευρώ, γ) η θετική διαφορά αξίας παγίων στοι­χείων, ανερ­χό­μενη σε 8.856.230,62 ευρώ (δηλαδή τα ανα­φε­ρό­μενα στην προ­α­να­φερ­θείσα απόφαση ΠΟΛ 1055/2003 του υπουρ­γού Οικο­νο­μίας και Οικο­νο­μι­κών κρι­τή­ρια).

Κατά της δια­λη­φθεί­σας πράξης του προϊ­στα­μέ­νου της Δ.Ο.Υ. Ρόδου ο αναι­ρε­σί­βλη­τος άσκησε ενδι­κο­φανή προ­σφυγή, η οποία απορ­ρί­φθηκε με την 1532/17.2.2017 απόφαση του προϊ­στα­μέ­νου της Διεύ­θυν­σης Επί­λυ­σης Δια­φο­ρών της Ανε­ξάρ­τη­της Αρχής Δημο­σίων Εσόδων.

Η απόφαση, όμως, αυτή ακυ­ρώ­θηκε, κατόπιν προ­σφυ­γής του αναι­ρε­σί­βλη­του, με την αναι­ρε­σι­βαλ­λό­μενη απόφαση του Διοι­κη­τι­κού Εφε­τείου Πει­ραιώς.

Με την εν λόγω απόφαση κρίθηκε ότι η – προ­στε­θείσα με την παρ. 1 του άρθρου 12 του ν. 3091/2002 – ρύθμιση της παρ. 4 του άρθρου 12 του Κώδικα Φορο­λο­γίας Κλη­ρο­νο­μιών, με την οποία προ­βλέ­πε­ται ότι ο τρόπος προσ­διο­ρι­σμού της φορο­λο­γη­τέας αξίας των κλη­ρο­νο­μιαίων μη εισηγ­μέ­νων στο χρη­μα­τι­στή­ριο μετοχών καθο­ρί­ζε­ται με την έκδοση σχε­τι­κής υπουρ­γι­κής από­φα­σης, είναι αντί­θετη προς τους ορι­σμούς των δια­τά­ξεων των παρ. 1-2 του άρθρου 78 του Συντάγ­μα­τος, γιατί καθιστά ανε­πι­τρέ­πτως τον προσ­διο­ρι­σμό του αντι­κει­μέ­νου της φορο­λο­γίας αντι­κεί­μενο νομο­θε­τι­κής εξου­σιο­δό­τη­σης.

Εν όψει της κρίσης αυτής, το δικάσαν διοι­κη­τικό εφετείο δέχθηκε ότι μη νομίμως προσ­διο­ρί­σθηκε εν προ­κει­μένω η φορο­λο­γη­τέα αξία των κλη­ρο­νο­μη­θει­σών μετοχών σύμφωνα με τις δια­τά­ξεις της ως άνω υπουρ­γι­κής από­φα­σης και υπο­λο­γί­σθηκε ο ένδικος φόρος με βάση την αξία αυτή, ανέ­πεμψε δε την υπόθεση στη Διοί­κηση, προ­κει­μέ­νου να εφαρ­μό­σει, για τον προσ­διο­ρι­σμό του φόρου της συγκε­κρι­μέ­νης κλη­ρο­νο­μιάς, τα ορι­ζό­μενα στην παρ. 2 του άρθρου 12 του ως άνω Κώδικα, κατ’ ενά­σκηση της προ­βλε­πό­με­νης στη διάταξη της παρα­γρά­φου αυτής και μη ασκη­θεί­σης δια­κρι­τι­κής της ευχέ­ρειας.

Το ΣτΕ, εξε­τά­ζο­ντας την υπόθεση, έκρινε ότι η εξου­σιο­δό­τηση προς τον υπουργό Οικο­νο­μι­κών να καθο­ρί­ζει τη μέθοδο υπο­λο­γι­σμού της αξίας των μη εισηγ­μέ­νων μετοχών δεν αντί­κει­ται στο Σύνταγμα.

Σύμφωνα με την απόφαση, η εν λόγω εξου­σιο­δό­τηση αφορά τεχνικά και λεπτο­με­ρειακά θέματα, επι­τρε­πτώς ανα­τι­θέ­μενα στη Διοί­κηση.

Η απόφαση επι­ση­μαί­νει ότι ο φορο­λο­γού­με­νος έχει τη δυνα­τό­τητα να αμφι­σβη­τή­σει την αντι­κει­με­νική αξία, προ­σκο­μί­ζο­ντας τεκ­μη­ριω­μένα στοι­χεία για την αγοραία αξία των μετοχών, απο­τρέ­πο­ντας έτσι τον κίνδυνο πλα­σμα­τι­κής φορο­λό­γη­σης.

Με την απόφαση Α1829/2024, το ΣτΕ αναιρεί την προη­γού­μενη εφε­τειακή απόφαση και παρα­πέ­μπει την υπόθεση στο Διοι­κη­τικό Εφετείο Πει­ραιώς για νέα κρίση, βάσει των αρχών που καθο­ρί­στη­καν. Παράλ­ληλα, επι­βάλ­λει δικα­στική δαπάνη ύψους 920 ευρώ σε βάρος του αναι­ρε­σί­βλη­του.

Η απόφαση αυτή θέτει σαφή νομικά όρια στον προσ­διο­ρι­σμό της φορο­λο­γη­τέας αξίας, επι­βε­βαιώ­νο­ντας τη συνταγ­μα­τι­κό­τητα των σχε­τι­κών δια­τά­ξεων και ενι­σχύ­ο­ντας την ασφά­λεια δικαίου στον τομέα της φορο­λο­γίας κλη­ρο­νο­μιών.

Το σκε­πτικό της από­φα­σης ανα­μέ­νε­ται να επη­ρε­ά­σει μελ­λο­ντι­κές υπο­θέ­σεις και να καθο­δη­γή­σει τόσο τις φορο­λο­γι­κές αρχές όσο και τους φορο­λο­γού­με­νους σε αντί­στοι­χες δια­δι­κα­σίες.