Κώδωνας κινδύνου από επιστήμονες για συχνότερα φαινόμενα σαν τις πλημμύρες στη Βαλένθια – Οι φόβοι για την Ελλάδα

Τον κώδωνα του κιν­δύ­νου κρούει η επι­στη­μο­νική κοι­νό­τητα υπό τον φόβο αύξησης της συχνό­τη­τας εκδή­λω­σης φαι­νο­μέ­νων όπως οι φονικές πλημ­μύ­ρες που έπληξαν τη Βαλέν­θια. Οι αυξη­μέ­νες θερ­μο­κρα­σίες των θαλασ­σών τα τελευ­ταία χρόνια και ειδικά στη Μεσό­γειο, προ­κα­λούν αύξηση της αστά­θειας σε όλη την περιοχή, όπως ανα­φέ­ρουν. “Πέρα από την αλλαγή των μοτίβων της παγκό­σμιας κυκλο­φο­ρίας και τη δυνα­τό­τητα του αέρα να συγκρα­τεί περισ­σό­τερη υγρασία, έχουμε τα τελευ­ταία χρόνια στη Μεσό­γειο μια αξιο­ση­μεί­ωτη αύξηση της θερ­μο­κρα­σίας των νερών της. Δηλαδή, μιλάμε για 2-3 βαθμούς παρα­πάνω θερ­μο­κρα­σία, η οποία αυξάνει την αστά­θεια εξαι­ρε­τικά σε όλη την περιοχή”, εξηγεί στο Αθηναϊκό- Μακε­δο­νικό Πρα­κτο­ρείο Ειδή­σεων ο τέως διευ­θυ­ντής του Εθνικού Μετε­ω­ρο­λο­γι­κού Κέντρου της ΕΜΥ και μέλος της Επι­στη­μο­νι­κής Επι­τρο­πής Εκτί­μη­σης Κιν­δύ­νου του υπουρ­γείου Κλι­μα­τι­κής Κρίσης και Πολι­τι­κής Προ­στα­σίας, Δημή­τρης Ζια­κό­που­λος.

Στην Ελλάδα αν και οι βρο­χο­πτώ­σεις που σημειώ­νο­νται είναι σημα­ντικά μειω­μέ­νες, ο φόβος εκδή­λω­σης ισχυ­ρό­τε­ρων σε ένταση βρο­χο­πτώ­σεων είναι ορατός. “Ο αριθμός ημερών βροχής στη χώρα μας έχει περιο­ρι­στεί σημα­ντικά, αλλά όταν αυτές έρχο­νται, όσο αργά και να έρχο­νται, συνήθως είναι πιο ισχυρές από ό,τι ήταν πριν. Αυτό είναι το μοτίβο και αυτό είναι που μας φοβίζει”, σημειώ­νει ο κ. Ζια­κό­που­λος.

Σύμφωνα με τον επί­κουρο καθη­γητή Φυσικών Κατα­στρο­φών του ΕΚΠΑ, Μιχάλη Διακάκη, τέτοια ακραία φαι­νό­μενα γίνο­νται όλο και πιο συχνά, κάτι το οποίο απο­τέ­λεσε και αντι­κεί­μενο μελέτης των ερευ­νη­τών. “Προ­σπα­θή­σαμε να κοι­τά­ξουμε ένα χρονικό διά­στημα το οποίο είναι πολύ μεγάλο διότι αυτά δεν μπορείς να αξιο­λο­γή­σεις την παρου­σία τους και αν αυξά­νο­νται ή μειώ­νο­νται αν κοι­τά­ξεις 10-20 χρόνια πίσω. Επο­μέ­νως κοι­τά­ξαμε 140 χρόνια πίσω στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο και σε αυτό το πλαίσιο είδαμε με σχετική έκπληξη πρέπει να πω ότι είχαμε του­λά­χι­στον 20 συμ­βά­ντα με πάνω από 80 νεκρούς, κάποια είχαν 100, κάποια 150, κάποια 200, κάποια 500 νεκρούς. Αυτό το οποίο είδαμε είναι ότι έχουμε ένα ρυθμό επα­νά­λη­ψης κατά μέσο όρο μια φορά στα 9 χρόνια στην ευρύ­τερη περιοχή της Ανα­το­λι­κής Μεσο­γείου. Αυτό λοιπόν φαί­νε­ται να είναι αρκετά πιο συχνό. Αν πάμε στα Βαλ­κά­νια στη χώρα μας και στα υπό­λοιπα Βαλ­κά­νια θα δούμε ότι έχουμε μια ετήσια πιθα­νό­τητα περίπου 2,5% να εμφα­νι­στεί ένα τέτοιο συμβάν δεν είναι πολύ υψηλό αλλά δεν είναι και τόσο χαμηλό όσο θα περι­μέ­ναμε άρα υπάρχει ρεα­λι­στικά η πιθα­νό­τητα να δούμε κάτι τέτοιο και στη χώρα μας. Και βέβαια έχει πολύ μεγάλη σημασία μια τέτοια καται­γίδα που θα πέσει δηλαδή αν πέσει σε μια περιοχή όπως είναι ο κάμπος της Θεσ­σα­λίας όπου τα νερά κινού­νται πιο ήπια όπου έχουμε πάρα πολλές αγρο­τι­κές και δασικές εκτά­σεις και εκτά­σεις φυσικής βλά­στη­σης και μικρό­τερο κομμάτι αστικού περι­βάλ­λο­ντος τότε μπορεί οι ζημιές βέβαια να ήταν κατα­στρο­φι­κές αλλά δεν θα ήταν τόσο κατα­στρο­φι­κές θα μπο­ρού­σαν να ήταν αν έπεφταν σε ένα αστικό περι­βάλ­λον όπως αυτού του λεκα­νο­πε­δίου της Αθήνας, δηλαδή ναι μεν γιγά­ντια η κατα­στροφή αλλά από την άλλη αν ήταν σε έναν πολύ πυκνό αστικό χώρο όπως η Αθήνα τότε θα είχαμε πολ­λα­πλά­σια κατα­στροφή σαν αυτό που είδαμε περίπου στη Βαλέν­θια”, υπο­γραμ­μί­ζει ο κ. Δια­κά­κης.

Για τον κ. Διακάκη, το φαι­νό­μενο που έπληξε την ανα­το­λική Ισπανία, έμοιαζε περισ­σό­τερο με τις πλημ­μύ­ρες στη Μάνδρα . “Μοιάζει με αυτό της Μάνδρας έχει όμως και εκεί κάποιες μικρές δια­φο­ρές. Η πρώτη διαφορά είναι ότι το μέγεθος του ποταμού στη Βαλέν­θια είναι κατά πολύ μεγα­λύ­τερο από αυτό της Μάνδρας, μιλάμε για περίπου τα 2/3 του Πηνειού το ποτάμι της Βαλέν­θια, ενώ αυτό της Μάνδρας ήταν μία πολύ μικρή λεκάνη απορ­ροής, ένα μικρός ξερο­πό­τα­μος και επίσης η έκταση του φαι­νο­μέ­νου της πλημ­μύ­ρας στη Μάνδρα έγινε σε μια μικρή πόλη των 12.000 κατοί­κων ενώ στη Βαλέν­θια μιλάμε για μια πόλη των 800.000 – 1.000.000 κατοί­κους στην ευρύ­τερη περιοχή. Άρα λοιπόν το μέγεθος, τα μεγέθη δια­φέ­ρουν”, επι­ση­μαί­νει και τονίζει:

“Είναι βέβαιο ότι θα τα βλέ­πουμε συχνά τέτοια φαι­νό­μενα. Αν σκε­φτείτε μέσα στην τελευ­ταία δεκα­ε­τία πόσες φορές έχουμε δει στη χώρα μας που είναι μια μικρή περιοχή της Μεσο­γείου τέτοιου είδους φαι­νό­μενα με νεκρούς, όπως στη Μάνδρα, στην Εύβοια το καλο­καίρι του 2020, στον Ντάνιελ, στον Ιανό. Βλέ­πουμε πολύ συχνά τέτοια φαι­νό­μενα πλέον, αν όχι κάθε χρόνο σχεδόν χρόνο παρά χρόνο”.

Εξαι­ρε­τικά ξηρός ο Οκτώ­βριος σχεδόν σε όλη τη χώρα – Αυξη­μέ­νες κατά 16% οι πυρ­κα­γιές τον φετινό Οκτώ­βριο

Παράλ­ληλα, σύμφωνα με το Ευρω­παϊκό Παρα­τη­ρη­τή­ριο Ξηρα­σίας, μέχρι τις αρχές Οκτω­βρίου 2024, ο συν­δυα­σμέ­νος δείκτης ξηρα­σίας (CDI) κατα­δει­κνύει συν­θή­κες προει­δο­ποι­η­τι­κής ξηρα­σίας σε μια σειρά από περιο­χές, ανάμεσά τους και η νότια Ελλάδα, ενώ ορι­σμέ­νες περιο­χές στην περιοχή της Μεσο­γείου – ιδιαί­τερα στη νότια Ιταλία – την ανα­το­λική και νότια Ισπανία και Ελλάδα, βρί­σκο­νται στο “κόκκινο”, υπό συν­θή­κες επί­μο­νης ξηρα­σίας, με επι­πτώ­σεις στη βλά­στηση.

Ενδει­κτικά, σύμφωνα με κατα­γρα­φές 118 σταθμών του δικτύου του Εθνικού Αστε­ρο­σκο­πείου Αθηνών/meteo.gr , ο φετινός Οκτώ­βριος ήταν εξαι­ρε­τικά ξηρός σχεδόν σε όλη τη χώρα:

• Σε 95 σταθ­μούς το ύψος βροχής ήταν μηδε­νικό ή ελά­χι­στο, παρου­σιά­ζο­ντας μία από­κλιση από 80 έως 95 % σχετικά με τις κανο­νι­κές τιμές του Οκτω­βρίου.

• Σε κανέναν σταθμό το μηνιαίο ύψος βροχής δεν ήταν υψη­λό­τερο από την μέση τιμή των τελευ­ταίων 15 ετών

Σημειώ­νε­ται επίσης ότι σύμφωνα με τις κατα­γρα­φές των σταθμών, ο φετινός Οκτώ­βριος ήταν πιο ξηρός του­λά­χι­στον των τελευ­ταίων 15 ετών (με εξαί­ρεση περιο­χές της Βορειο­δυ­τι­κής Ελλάδας όπως η Κέρκυρα και τα Ιωάν­νινα) όπου ο φετινός Οκτώ­βριος ήταν ο δεύ­τε­ρος πιο ξηρός.

Αξίζει να σημειω­θεί ότι ιδιαί­τερα αυξη­μέ­νες είναι και οι πυρ­κα­γιές στην Ελλάδα τον φετινό Οκτώ­βριο. Ειδι­κό­τερα, σύμφωνα με στοι­χεία από την Πυρο­σβε­στική, οι πυρ­κα­γιές παρου­σιά­ζουν αύξηση 16% καθώς τον φετινό Οκτώ­βριο εκδη­λώ­θη­καν 1007 πυρ­κα­γιές ενώ τον περσινό αντί­στοιχο μήνα 867. Επι­πλέον, όπως ανα­φέ­ρουν αρμόδια στελέχη από το ΠΣ, η ανομ­βρία, η παρα­τε­τα­μένη ξηρασία και ο αυξη­μέ­νος αριθμός των πυρ­κα­γιών οδήγησε στην παρά­ταση της απα­γό­ρευ­σης χρήσης πυρός ( κι όχι αντι­πυ­ρι­κής περιό­δου ) έως τις 15 Νοεμ­βρίου σε πολλές περιο­χές της χώρας.

Τι προ­κά­λεσε τις φονικές πλημ­μύ­ρες στη Βαλέν­θια

Στην περί­πτωση της ευρύ­τε­ρης περιο­χής της Βαλέν­θια, όπως εξηγεί ο κ. Ζια­κό­που­λος λει­τούρ­γησε ένα θερ­μο­δυ­να­μικό αίτιο, το οποίο ουσια­στικά σχε­τί­ζε­ται με ένα χαμηλό, απο­κομ­μένο από την κυκλο­φο­ρία, το οποίο στάθηκε πάνω από την περιοχή, την ευρύ­τερη περιοχή Ισπανίας-Μαρόκου.

“Αυτό, λοιπόν, έδωσε το βασικό αίτιο, το μεγάλης κλί­μα­κας αίτιο. Υπέρ της μεγάλης έντασης των καται­γί­δων όμως λει­τούρ­γη­σαν δύο πράγ­ματα. Πρώτα, η μορ­φο­λο­γία του εδάφους, το ανά­γλυφο δηλαδή, και δεύ­τε­ρον, ένα θερμό και υγρό ανα­το­λικό, νοτιο­α­να­το­λικό ρεύμα, το οποίο έπνεε στην περιοχή της ανα­το­λι­κής νοτιο­α­να­το­λι­κής Ισπα­νίας, το οποίο προ­ερ­χό­ταν από τη θάλασσα του Αλμπο­ράν, αλλά και κυρίως από τη θάλασσα των Βαλε­α­ρί­δων. Επο­μέ­νως, δεδο­μέ­νου ότι η θάλασσα ήταν πολύ θερ­μό­τερη από την εποχή και έπνεε αυτό το ρεύμα, έφερε καταρ­χάς περισ­σό­τερη υγρασία και θερ­μό­τητα στην περιοχή της Βαλέν­θια, με ό,τι σημαί­νει αυτό για την ένταση των φαι­νο­μέ­νων, αλλά έπαιξε και έναν ρόλο ανα­τρο­φο­δότη. Δηλαδή, έφταναν οι θερμές και υγρές αέριες μάζες πάνω από τη Βαλέν­θια, γινόταν η συμπύ­κνωση, η εκτό­νωση δηλαδή με τη μορφή των καται­γί­δων, αλλά το νερό που έπεφτε, που χάνανε τα σύννεφα, ανα­πλη­ρώ­νο­νταν συνέ­χεια από τα νέα ποσά υγρα­σίας και θερ­μό­τη­τας που έρχο­νταν από τη Μεσό­γειο. Αυτό λει­τούρ­γησε σε ό,τι αφορά τη διάρ­κεια των φαι­νο­μέ­νων, η οποία δεν ήταν μικρή, ήταν αρκετά μεγάλη, καθώς επί οκτώ ώρες είχαμε αυτό το φαι­νό­μενο σε συνέ­χεια”, σημειώ­νει ο κ. Ζια­κό­που­λος ενώ επι­ση­μαί­νει ότι η ωριαία ένταση των 160 mm νερού την ώρα, που σημειώ­θηκε στην περιοχή Chiva, είναι τόσο μεγάλη που σε όποια περιοχή του κόσμου παρα­τη­ρη­θεί είναι σχεδόν αδύνατο να αντέ­ξουν οι υπο­δο­μές. “Σ’ αυτό φταίμε και εμείς βέβαια, σαν ανθρώ­πινο είδος διότι έχουμε αυξήσει την επι­κιν­δυ­νό­τητα των πλημ­μυ­ρών. Έχουμε αστι­κο­ποι­ή­σει περιο­χές.

Επο­μέ­νως, σε μια αστική περιοχή, η άσφαλ­τος και τα τσι­μέ­ντα, ουσια­στικά, παύουν να απορ­ρο­φούν, εμπο­δί­ζουν την απορ­ρό­φηση του νερού από το έδαφος, αυξά­νο­ντας την επι­φα­νειακή απορροή, δηλαδή, την πλημ­μύρα τον κίνδυνο πλημ­μυ­ρών. Επίσης, έχουμε φράξει τις κοίτες, έχουμε περιο­ρί­σει, έχουμε καταρ­γή­σει σχεδόν σε πολλές περιο­χές, τις κοίτες των ποταμών και των χει­μάρ­ρων, που είναι οι φυσικοί δρόμοι του νερού, και αυτό το πλη­ρώ­νουμε. Υπάρ­χουν τα καμένα, από την άλλη μεριά, και, γενικά, η αλλαγή χρήσης γης, υπάρ­χουν οι απο­ψι­λώ­σεις των δασών. Όλα αυτά έχουν αυξήσει την επι­κιν­δυ­νό­τητα των φαι­νο­μέ­νων, και δεν είναι μόνο στην Ισπανία. Σε όλες τις χώρες, βεβαίως, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης και της χώρας μας”, υπο­γραμ­μί­ζει ο κ. Ζια­κό­που­λος.

Σύμφωνα με τον κ. Ζια­κό­πουλο, κάθε φθι­νό­πωρο, η κατα­νομή των ισχυρών καται­γί­δων σε όλες τις μεσο­γεια­κές περιο­χές παρου­σιά­ζει ένα μέγιστο, σε ό,τι αφορά την ένταση αλλά και τα συνο­λικά ύψη βροχής.

“Η κλι­μα­το­λο­γία μας έχει δείξει ότι από την Ισπανία μέχρι την Τουρκία και την Κύπρο και στις βορειό­τε­ρες χώρες, στα βόρεια παραλία, στις νότιες ακτές της Ευρώπης παρα­τη­ρού­νται πλημ­μυ­ρικά φαι­νό­μενα στη διάρ­κεια του φθι­νο­πώ­ρου. Αυτό είναι το κλίμα της περιο­χής και οι αιτίες είναι βασικά ότι η Μεσό­γειος είναι μια πηγή θερ­μό­τη­τας και υγρα­σίας. Το καλο­καίρι και το φθι­νό­πωρο λιμνά­ζουν στα κατώ­τερα στρώ­ματα της ατμό­σφαι­ρας θερμές και υγρές αέριες μάζες.

Ψηλό­τερα οι μάζες είναι ξηρές αλλά όταν έρχεται ένα δυνα­μικό αίτιο όπως ήταν το χαμηλό της Ισπα­νίας ή μια άλλη δια­τα­ραχή παρό­μοιου τύπου τότε έχουμε έκλυση αυτής της μεγάλης αστά­θειας “, επι­ση­μαί­νει ο κ. Ζια­κό­που­λος, ωστόσο τονίζει ότι πλέον έχουν αρχίσει να αλλά­ζουν και τα πρότυπα της πλα­νη­τι­κής κυκλο­φο­ρίας, δηλαδή τα μοτίβα τα οποία γνω­ρί­ζαμε μέχρι τώρα. “Οι λόγοι είναι καταρ­χάς ότι έχει “πει­ρα­χθεί” η ατμο­σφαι­ρική κυκλο­φο­ρία “η πλα­νη­τική ατμο­σφαι­ρική κυκλο­φο­ρία” από την υπερ­θέρ­μανση του πλανήτη με ό,τι αυτό σημαί­νει για την ένταση αλλά και την κατα­νομή των φαι­νο­μέ­νων . Επι­πλέον να λάβουμε υπόψη μας ότι έχει αυξηθεί το ποσό των υδρα­τμών, τις υγρα­σίες που μπορεί να συγκρα­τή­σει ο αέρας”, υπο­γραμ­μί­ζει ενώ προ­σθέ­τει ότι πέρα από την αλλαγή των μοτίβων της παγκό­σμιας κυκλο­φο­ρίας και τη δυνα­τό­τητα του αέρα να συγκρα­τεί περισ­σό­τερη υγρασία, τα τελευ­ταία χρόνια στη Μεσό­γειο παρα­τη­ρεί­ται μια αξιο­ση­μεί­ωτη αύξηση της θερ­μο­κρα­σίας των νερών της.

Από την πλευρά του ανα­φο­ρικά με το φαι­νό­μενο που έπληξε την ευρύ­τερη περιοχή της Βαλέν­θια ο κ. Δια­κά­κης εξηγεί ότι επρό­κειτο για ένα βαρο­με­τρικό χαμηλό το οποίο επέμενε στην ίδια περιοχή και είχε έρθει σε μέτωπο με θερμές μάζες αέρα οι οποίες έχουν πολύ υγρασία και οι οποίες προ­έρ­χο­νται από τη Μεσό­γειο, η οποία αυτή την περίοδο του έτους είναι ασυ­νή­θι­στα ζεστή έχει ασυ­νή­θι­στα υψηλές θερ­μο­κρα­σίες λόγω των πολύ ισχυρών θερ­μο­κρα­σιών τα τελευ­ταία χρόνια και κυρίως τα καλο­καί­ρια σε όλο τον πλανήτη. “Άρα λοιπόν από τη μία η πολύ θερμή θάλασσα με δύο και τρεις και τέσ­σε­ρις βαθμούς πάνω από το κανο­νικό η οποία τρο­φο­δο­τεί με υγρασία αυτά τα συστή­ματα την ψυχρή μάζα αέρα που βρί­σκε­ται στην περιοχή της Βαλέν­θια και επέμενε εκεί για αρκετές ημέρες και αυτό πυρο­δο­τεί μία καται­γίδα η οποία γίνεται πιο έντονη ακριβώς γιατί τρο­φο­δο­τεί­ται από τη θερμή θάλασσα. Αυτό είναι η ουσία των πραγ­μά­των και το λέω αυτό γιατί αυτό σχε­τί­ζε­ται και με την κλι­μα­τική αλλαγή, η θερμή θάλασσα δηλαδή”, σημειώ­νει.

Σχετικά με το πώς μπο­ρούμε να δια­χει­ρι­στούμε τέτοιου είδους φαι­νό­μενα ο κ. Δια­κά­κης τονίζει ότι δεν είναι κάτι που ανα­τρέ­πε­ται ή μηδε­νί­ζε­ται ο κίν­δυ­νος. ” Ο κίν­δυ­νος θα παρα­μεί­νει υψηλός τα επόμενα χρόνια και τις επό­με­νες δεκα­ε­τίες και οι δράσεις που μπορεί να κάνει η ανθρω­πό­τητα ή και η χώρα μας συγκε­κρι­μένα είναι σε πολ­λα­πλά χρονικά επίπεδα. Μπο­ρούμε να ακο­λου­θή­σουμε τη μακρο­πρό­θε­σμη στρα­τη­γική που θα μας ανα­τρέ­ψει την κλι­μα­τική αλλαγή που είναι το μεγάλο πρό­βλημα που αντι­με­τω­πί­ζουμε κάτι το οποίο πρέπει να γίνει σε παγκό­σμιο επίπεδο συγκε­κρι­μένα για τη χώρα μας βεβαίως μια μακρο­πρό­θε­σμη στρα­τη­γική απο­μά­κρυν­σης από τις ζώνες κιν­δύ­νου πλημ­μύ­ρας δηλαδή οι κοινωνικο-οικονομικές δρα­στη­ριό­τη­τες μας οι περιου­σίες μας, οι υπο­δο­μές μας να απο­χω­ρή­σουν ώστε να ανοί­ξουμε περισ­σό­τερο χώρο για να πηγαί­νει το νερό στη θάλασσα απρό­σκο­πτα βεβαίως να επεν­δύ­σουμε σε αντι­πλημ­μυ­ρικά έργα και κυρίως αυτά που αφορούν την ορεινή υδρο­νο­μία δηλαδή να προ­λά­βουμε τη διά­βρωση να προ­λά­βουμε την έντονη απορροή από το βουνό ειδικά σε σχέση με τις πυρ­κα­γιές και από εκεί και πέρα βεβαίως οι νέες τεχνο­λο­γίες με τα συστή­ματα έγκαι­ρης προει­δο­ποί­η­σης, εφαρ­μο­γές όπως είναι το 112 και βέβαια η ενη­μέ­ρωση και η ευαι­σθη­το­ποί­ηση του κόσμου και η εκπαί­δευσή του παίζει ένα πάρα πολύ σημα­ντικό ρόλο κυρίως ώστε να μην έχουμε θύματα”, υπο­γραμ­μί­ζει.

Πηγή: thetoc.gr