Ποιοι, πόσοι και πόσο ενταγμένοι είναι οι μετανάστες στην Ελλάδα

Το 7% του συνο­λι­κού πλη­θυ­σμού της Ελλάδας απο­τε­λούν τα άτομα με ιθα­γέ­νεια άλλης χώρας, σύμφωνα με την τελευ­ταία απο­γραφή, ποσοστό μειω­μένο κατά 16% σε σχέση με το 2011. Από τους μόνιμα δια­μέ­νο­ντες, την πλειο­ψη­φία απο­τε­λούν οι Αλβανοί που αριθ­μούν 374.900 άτομα (2021), ξεπερ­νώ­ντας κατά πολύ τους Βούλ­γα­ρους και Πακι­στα­νούς κατοί­κους της χώρας, που αριθ­μούν περί τα 35.000 άτομα σε έκαστη εθνική κοι­νό­τητα. Τα στοι­χεία αυτά συνο­δεύ­ουν τη δημο­σκο­πική έρευνα της διαΝΕΟσις «Τι πιστεύ­ουν οι Ελληνες», που διε­ρευνά τις βαθύ­τε­ρες αξίες, αντι­λή­ψεις και συμπε­ρι­φο­ρές του πλη­θυ­σμού που ζει στην Ελλάδα.

Εστιά­ζο­ντας στη μετα­νά­στευση, η έρευνα κατέ­δειξε απόψεις και τάσεις τόσο των προ­σφύ­γων και μετα­να­στών όσο και των Ελλήνων προς αυτούς. Χαρα­κτη­ρι­στικά, το 2024, το 56% των Ελλήνων βλέπει θετικά τους πρό­σφυ­γες και το 40% τους μετα­νά­στες, ενώ η πλειο­ψη­φία θεωρεί ότι η ένταξη μετα­να­στών «με κρι­τή­ρια και κανόνες» θα ωφε­λή­σει την Ελλάδα στο δημο­γρα­φικό, στην οικο­νο­μία και στο ασφα­λι­στικό σύστημα, σύμφωνα με την έρευνα που βασί­στηκε σε αντι­προ­σω­πευ­τικό δείγμα του πλη­θυ­σμού.

Επι­χει­ρώ­ντας μια συνο­λική επι­σκό­πηση της μετα­να­στευ­τι­κής πολι­τι­κής της χώρας με βασικό άξονα διε­ρεύ­νη­σης την ένταξη μετα­να­στών και προ­σφύ­γων στους βασι­κούς πυλώνες της ελλη­νι­κής κοι­νω­νίας, η διαΝΕΟσις δημο­σιεύει παράλ­ληλα δύο μελέτες των Δημήτρη Χρι­στό­που­λου και Αγγελου Τρα­μου­ντάνη. Αμφό­τε­ρες υπο­γραμ­μί­ζουν τις χαμηλές ευκαι­ρίες ένταξης που παρέχει η χώρα στους μετα­να­στευ­τι­κούς πλη­θυ­σμούς, φωτί­ζο­ντας τα πραγ­μα­τικά δεδο­μένα τα οποία έρχο­νται σε αντί­θεση με τις απόψεις και ιδε­ο­λη­ψίες του κοινού.

Λόγω της οικο­νο­μι­κής κρίσης ένα μεγάλο μέρος του μετα­να­στευ­τι­κού πλη­θυ­σμού είτε έφυγε από τη χώρα είτε πέρασε σε ένα καθε­στώς παρα­τυ­πίας. Οι ελλεί­ψεις αυτές απο­τυ­πώ­νο­νται και σε όλους τους τομείς της εργα­σίας. – Αγγελος Τρα­μου­ντά­νης, ερευ­νη­τής ΕΚΚΕ

Είναι ενδει­κτικό ότι το 2024 οκτώ στους 10 ερω­τη­θέ­ντες της δημο­σκό­πη­σης της διαΝΕΟσις θεωρούν ότι σε δέκα χρόνια η Ελλάδα θα είναι μια χώρα με πολλούς μετα­νά­στες από δια­φο­ρε­τι­κές χώρες. Ωστόσο, αυτή τη στιγμή παρα­τη­ρεί­ται μια τάση εκροής. Οπως επι­ση­μαί­νει ο Αγγελος Τρα­μου­ντά­νης, ερευ­νη­τής του ΕΚΚΕ, στην «Κ»: «Λόγω της οικο­νο­μι­κής κρίσης ένα μεγάλο μέρος του μετα­να­στευ­τι­κού πλη­θυ­σμού είτε έφυγε από τη χώρα είτε πέρασε σε ένα καθε­στώς παρα­τυ­πίας. Οι ελλεί­ψεις αυτές απο­τυ­πώ­νο­νται και σε όλους τους τομείς της εργα­σίας».

Εκροή μετα­να­στών

Σε ποσοστό 16,1% μειώ­θηκε ο αλλο­δα­πός πλη­θυ­σμός σε σχέση με το 2011.55% μειώ­θηκε ο απα­σχο­λού­με­νος πλη­θυ­σμός την περίοδο (από 375.000 άτομα σε 170.000).250.000 άτομα περίπου είχαν απο­χω­ρή­σει από τη χώρα πριν από την έναρξη της «προ­σφυ­γι­κής κρίσης» το 2015.100.000 λιγό­τε­ρες άδειες δια­μο­νής κατα­γρά­φη­καν την περίοδο 2017-2024 (ο αριθμός έπεσε στις 472.000 από 580.000).

Τα δια­θέ­σιμα στοι­χεία συνη­γο­ρούν ότι σημα­ντι­κός αριθμός μετα­να­στών έχει απο­χω­ρή­σει από την Ελλάδα, ή παρα­μέ­νει παρά­τυπα στη χώρα έχοντας απο­λέ­σει το καθε­στώς νόμιμης δια­μο­νής του το οποίο συν­δέ­ε­ται με την εργασία. Μεταξύ 2017-2024 ο αριθμός αδειών δια­μο­νής μειώ­θηκε περισ­σό­τερο από 100.000, πέφτο­ντας στις 472.000 από τις 580.000 που ήταν. Σύμφωνα με την ΕΛ.ΣΤΑΤ. πριν από την έναρξη της «προ­σφυ­γι­κής κρίσης» το 2015, περίπου 250.000 είχαν ήδη απο­χω­ρή­σει από τη χώρα, ενώ η τελευ­ταία απο­γραφή του πλη­θυ­σμού έρχεται να επι­βε­βαιώ­σει τα παρα­πάνω, κατα­δει­κνύ­ο­ντας μείωση του αλλο­δα­πού πλη­θυ­σμού κατά 16,1% σε σχέση με το 2011. Οπως προ­κύ­πτει από τα στοι­χεία, οι εκροές αφορούν ανθρώ­πους με μακρά διαμονή στη χώρα και αντί­στοιχο επίπεδο ενσω­μά­τω­σης, κυρίως Αλβα­νούς.

«Σήμερα, υπάρ­χουν δύο τάσεις που είναι συγκοι­νω­νού­ντα δοχεία», εξηγεί στην «Κ», ο καθη­γη­τής Πολι­τειο­λο­γίας, Δημή­τρης Χρι­στό­που­λος. «Το πρώτο είναι οι δευ­τε­ρο­γε­νείς μετα­να­στεύ­σεις: ο Αλβανός μετα­νά­στης στην Ελλάδα που φεύγει για την Αγγλία. Το παρά­δοξο είναι ότι μπορεί να φύγει μόνο όταν είναι νομι­μο­ποι­η­μέ­νος και γι’ αυτό πολύς κόσμος παλεύει να πάρει την ελλη­νική ιθα­γέ­νεια. Το δεύτερο είναι η έκπτωση από το καθε­στώς νομι­μό­τη­τας. Ζητάμε από τους ανθρώ­πους πολλές ώρες εργα­σίας, πολλά ένσημα, τα οποία κατά τη διάρ­κεια της κρίσης δεν ήταν εύκολο να μαζέ­ψουν. Οπότε πολλοί από εκεί που βρί­σκο­νταν σε ένα καθε­στώς αστα­θούς, αλλά νόμιμης παρα­μο­νής, πέρασαν στην παρα­νο­μία. Αφού έγινε η ζημιά, το κράτος το κατά­λαβε και προ­σπά­θησε εκ των υστέρων να τα μπα­λώ­σει με ad hoc ρυθ­μί­σεις».

Αλβανοί στην Ελλάδα: Το δεύτερο ταξίδι της μετα­νά­στευ­σης

Λείπουν εργα­τικά χέρια

Κατά το χρονικό διά­στημα 2011-2023 παρα­τη­ρεί­ται σημα­ντική μείωση των μετα­να­στών στην ελλη­νική αγορά εργα­σίας. Σύμφωνα με τα δια­θέ­σιμα στοι­χεία, ο απα­σχο­λού­με­νος πλη­θυ­σμός έχει μειωθεί κατά 55% την ίδια περίοδο, από 375.000 άτομα σε 170.000, όπως επι­ση­μαί­νει στη μελέτη του ο Αγγελος Τρα­μου­ντά­νης.

Οπως προ­κύ­πτει από τις ανα­λύ­σεις, η συμ­με­τοχή των μετα­να­στών στην οικο­νο­μική δρα­στη­ριό­τητα πριν από την οικο­νο­μική κρίση συνέ­βαλε στην αύξηση του ΑΕΠ μεταξύ 2,3% και 2,8%.

Παρα­δο­σιακά, οι μετα­νά­στες στην Ελλάδα έχουν ανα­πλη­ρώ­σει σημα­ντι­κές ελλεί­ψεις εργα­τι­κού δυνα­μι­κού στη γεωργία, τις κατα­σκευές και τον του­ρι­σμό, τομείς που εξαρ­τώ­νται από χει­ρω­να­κτι­κές, επο­χια­κές ή/και χαμηλής ειδί­κευ­σης εργα­σίες, που απορ­ρί­πτουν οι Ελληνες. Οι μελέτες επι­ση­μαί­νουν ότι οι μετα­νά­στες συνέ­βα­λαν στην επι­τά­χυνση της ανά­πτυ­ξης της ελλη­νι­κής οικο­νο­μίας, γεγονός που οφεί­λε­ται κυρίως στην εντα­τική, ευέ­λι­κτη και χαμηλού κόστους απα­σχό­ληση που προ­σέ­φε­ραν, είτε ως νόμιμοι είτε ως παρά­τυ­ποι. Οπως προ­κύ­πτει από τις ανα­λύ­σεις, η συμ­με­τοχή των μετα­να­στών στην οικο­νο­μική δρα­στη­ριό­τητα πριν από την οικο­νο­μική κρίση συνέ­βαλε στην αύξηση του ΑΕΠ μεταξύ 2,3% και 2,8%.

Σήμερα, εκτι­μά­ται ότι λείπουν 70.000 εργα­ζό­με­νοι στον γεωρ­γικό τομέα, 80.000 στον του­ρι­σμό και την εστίαση και μαζί με τις ελλεί­ψεις εργα­τι­κού δυνα­μι­κού στις κατα­σκευές, προ­κύ­πτει η ανάγκη για 200.000 άτομα. «Μολο­νότι σήμερα η Ελλάδα είναι μια χώρα που δεν έχει αρκε­τούς ανει­δί­κευ­τους εργάτες, η πολι­τική δεν μπορεί να ευθυ­γραμ­μι­στεί με το αίτημα της κοι­νω­νίας και της οικο­νο­μίας για εργα­τικά χέρια, εξαι­τίας του πολι­τι­κού κόστους που έχει η ανα­μέ­τρηση με την έλευση μετα­να­στών», υπο­γραμ­μί­ζει ο Δημή­τρης Χρι­στό­που­λος.

Ταξίδι στην Ελλάδα με μια σακούλα τηλε­κάρ­τες

«Δεν ήταν ποτέ προ­τε­ραιό­τητα της ελλη­νι­κής Πολι­τείας», σημειώ­νει ο Αγγελος Τρα­μου­ντά­νης για την ένταξη των μετα­να­στών στην Ελλάδα. «Παρότι το ζήτημα της μετα­νά­στευ­σης είναι ανοιχτό από τη δεκα­ε­τία του 1990 και από το 2015 και εξής είναι έντονο το στοι­χείο του προ­σφυ­γι­κού, η μετα­να­στευ­τική πολι­τική μας είναι συγκε­ντρω­μένη στην προ­στα­σία των συνόρων ή την ανά­σχεση των ροών και αυτή δεν είναι μόνο ελλη­νική αλλά ευρύ­τερα μεσο­γειακή προ­σέγ­γιση», προ­σθέ­τει ο ίδιος, παρότι, όπως εξηγεί, υπάρ­χουν καλές πρα­κτι­κές από άλλες μεσο­γεια­κές χώρες ως προς την ένταξη, ενώ η Ελλάδα στους δείκτες που τη μετράνε συγκε­ντρώ­νει τη χαμη­λό­τερη βαθ­μο­λο­γία.

«Επι­σή­μως απρό­σκλη­τοι, ανε­πι­σή­μως καλο­δε­χού­με­νοι»

«Η τάση στην Ελλάδα αλλά και γενικά στην Ευρώπη είναι ότι δεν μπαίνει κόσμος», συνε­χί­ζει ο Δημή­τρης Χρι­στό­που­λος, που χαρα­κτη­ρι­στικά στη μελέτη του σημειώ­νει ότι οι μετα­νά­στες στην Ελλάδα υπήρξαν από τη δεκα­ε­τία του 1990 «επι­σή­μως απρό­σκλη­τοι, ανε­πι­σή­μως καλο­δε­χού­με­νοι», αφού έδιναν μια πολύ­τιμη ανάσα στην οικο­νο­μία. «Είναι σημα­ντικό να αλλάξει η πολι­τική για την ένταξη, γιατί μπορεί να δημιουρ­γή­σεις μια αυτο­εκ­πλη­ρού­μενη προ­φη­τεία», εξηγεί ο Αγγελος Τρα­μου­ντά­νης. «Αν δεν προ­ά­γεις δράσεις για να ενσω­μα­τώ­σεις τους πλη­θυ­σμούς αυτούς, αυτοί θα δυσκο­λευ­τούν να ενσω­μα­τω­θούν και αν δυσκο­λευ­τούν να ενσω­μα­τω­θούν τότε θα προ­κύ­ψουν κατα­στά­σεις με περι­θω­ρια­κές ομάδες, με γκε­το­ποί­ηση, με μεγάλες παρά­τυ­πες ομάδες κ.ο.κ.», κατα­λή­γει.

«Το μετα­να­στευ­τικό μπορεί να γίνει κεντρικό ζήτημα αν υπάρξει εμφά­νιση μεγάλων μετα­να­στευ­τι­κών/προ­σφυ­γι­κών ροών, όπως του 2015», επι­ση­μαί­νει ο Δημή­τρης Χρι­στό­που­λος. Η κατά­σταση στην Ευρώπη, τη Μέση Ανατολή και την κεντρική Ασία μοιάζει να είναι ο απο­φα­σι­στι­κός παρά­γο­ντας για τις «μετα­να­στευ­τι­κές κρίσεις» του μέλ­λο­ντος. «Αν τα πράγ­ματα πάνε στη Μέση Ανατολή όσο άσχημα φαί­νο­νται τώρα, δεν υπάρχει περί­πτωση να μη δημιουρ­γη­θεί πάλι μια μεγάλη προ­σφυ­γική ροή. Εκεί έχει σημασία η στρα­τη­γική που θα επι­λέ­ξουμε. Αν επι­χει­ρή­σουμε να τους κρα­τή­σουμε όλους στα νησιά, θα είναι κατα­στρο­φικό. Ελπί­ζουμε ότι θα μετα­φερ­θούν στην επι­κρά­τεια και θα γίνουν συνεν­νο­ή­σεις με Ευρω­παί­ους για ίση κατα­νομή», κατα­λή­γει ο ίδιος.

Πηγή: kathimerini.gr