Σήμερα η εκκλησία τιμά την μνήμη του Αγίου Φανουρίου, προστάτη της Ρόδου

Σήμερα 27 Αυγού­στου, τιμάται η μνήμη του Αγίου Φανου­ρίου, προ­στάτη της Ρόδου.

Παρέ­μενε άγνω­στος για πολλούς αιώνες, μέχρι το 1500 μ. Χ. Τα χρόνια εκείνα θέλησαν οι κυρί­αρ­χοι της Ρόδου Ιωαν­νί­τες Ιππότες να επι­σκευά­σουν και να ενι­σχύ­σουν την οχύρωση της πόλης για να είναι προ­ε­τοι­μα­σμέ­νοι να αντι­με­τω­πί­σουν επι­κεί­μενη τουρ­κική επίθεση. Έξω από τα τείχη, στο νότιο μέρος της πόλης, υπήρχαν παλαιά κατε­δα­φι­σμένα κτήρια.

Κατά τις εργα­σίες ανα­σκα­φής, εντό­πι­σαν έναν ερει­πω­μένο Ναό, στο δάπεδο του οποίου βρέ­θη­καν πολλές εικόνες, κατε­στραμ­μέ­νες από την υγρασία, εκτός από μία, που φαι­νό­ταν σαν να είχε ιστο­ρη­θεί (αγιο­γρα­φη­θεί), εκείνη τη στιγμή. Από­ρη­σαν για το παρά­δοξο του πράγ­μα­τος και κάλεσαν τον Μητρο­πο­λίτη Νείλο, ως Αρχιε­ρέα της πόλης, ο οποίος ανέ­γνωσε την επι­γραφή πάνω στην Εικόνα: «Ο Άγιος Φανού­ριος».

Ο Άγιος εικο­νί­ζε­ται ως νεαρός στρα­τιω­τι­κός, να κρατάει στο δεξί χέρι ένα Σταυρό και μαζί μια λαμπάδα αναμ­μένη. Ολόγυρα από την εικόνα, κατά τη συνή­θεια των αγιο­γρά­φων τότε, υπήρχαν 12 παρα­στά­σεις από τα μαρ­τύ­ρια του Αγίου.

Τα μαρ­τύ­ρια που απει­κο­νί­ζο­νται είναι μεγάλα και σκληρά και απο­κα­λύ­πτουν ότι πρό­κει­ται για μεγάλο και γενναίο αθλητή της πίστεως.

Στην πρώτη παρά­σταση εμφα­νί­ζε­ται ο Άγιος να απο­λο­γεί­ται με παρ­ρη­σία μπροστά στον Ρωμαίο άρχοντα.

Στη δεύτερη, εικο­νί­ζε­ται ανάμεσα σε στρα­τιώ­τες που τον χτυπούν με πέτρες στο κεφάλι και στο στόμα.

Η τρίτη, δείχνει τη συνέ­χεια αυτών των βασα­νι­στη­ρίων, όπου έχουν ρίξει τον Άγιο πλέον στο χώμα και τον χτυπούν μανια­σμένα με ρόπαλα και ξύλα, ενώ εκείνος προ­σεύ­χε­ται.

Στην τέταρτη, είναι γυμνός και ματω­μέ­νος μέσα στη φυλακή, όπου οι δήμιοί του τού κατα­ξε­σκί­ζουν τις σάρκες με σιδε­ρέ­νια εργα­λεία. Εκείνος υπο­μέ­νει ατά­ρα­χος με το βλέμμα στραμ­μένο στον ουρανό.

Στην πέμπτη, ο Άγιος βρί­σκε­ται μπροστά στον σκληρό τύραννο με μία έκφραση που δείχνει τον πόνο και το μαρ­τύ­ριο.

Στην έκτη, προ­σεύ­χε­ται μόνος του μέσα στη φυλακή έχοντας υψώσει τα χέρια ικε­τευ­τικά προς τον Ουρανό.

Στην έβδομη, εικο­νί­ζε­ται ένα ακόμη μαρ­τύ­ριο, όπου είναι γυμνός και κατα­μα­τω­μέ­νος, ενώ γύρω του καίνε το σώμα του με αναμ­μέ­νες λαμπά­δες.

Στην όγδοη, εμφα­νί­ζε­ται κατα­πλα­κω­μέ­νος κάτω από μια μεγάλη πέτρα και ολόγυρά του βρί­σκο­νται άγρια θηρία, έτοιμα να τον κατα­σπα­ρά­ξουν, ωστόσο μοιά­ζουν να είναι καθη­λω­μένα από την αγιό­τητά του.

Στην ένατη, βρί­σκε­ται μπροστά σε ένα ακόμα μαρ­τύ­ριο, αφού τον έχουν στήσει μπροστά στα είδωλα με αναμ­μένα κάρ­βουνα στα χέρια, αλλά εκείνος προτιμά να κρατά τα κάρ­βουνα στα χέρια και να καί­γε­ται, παρά να τα πετάξει στα είδωλα και να λυτρω­θεί.

Στη δέκατη, δέεται με τα χέρια υψωμένα στον ουρανό, ενώ η γαλήνη και το θείο φως είναι ζωγρα­φι­σμένα στο πρόσωπό του.

Στην ενδέ­κατη, η κορύ­φωση του μαρ­τυ­ρίου του: O Άγιος στέ­κε­ται στη μέση και οι βασα­νι­στές του τον έχουν τοπο­θε­τή­σει σ’ ένα μεγάλο μάγκανο και του τσα­κί­ζουν τα κόκαλα. Το πρόσωπο του παρα­μέ­νει ήρεμο και υπο­μέ­νει με καρ­τε­ρία το φρικτό μαρ­τύ­ριο. Στη δωδέ­κατη και τελευ­ταία παρά­σταση, εικο­νί­ζε­ται το φοβερό τέλος του μαρ­τυ­ρίου του. Οι δήμιοί του τον καιν ζωντανό. Εικο­νί­ζε­ται λοιπόν μέσα σ’ ένα λάκκο με αναμ­μένα ξύλα, περι­τρι­γυ­ρι­σμέ­νος από αναμ­μέ­νες φλόγες και καπνούς.

Πάλι όμως το πρόσωπό του εξα­κο­λου­θεί να είναι ήρεμο και ατάραχο, εστραμ­μένο με πίστη και αγαλ­λί­αση προς τον αγα­πη­μένο του Χριστό.

Στο σημείο των ερει­πίων της ευρέ­σεώς της, ο Μητρο­πο­λί­της της Ρόδου Νείλος (ο οποίος ταυ­τί­ζε­ται με τον υμνο­γράφο Νικήτα Μυρ­σι­νιώτη), ανα­στή­λωσε τον ναό του Αγίου Φανου­ρίου, ο οποίος σώζεται μέχρι σήμερα, όπως και η εικόνα που βρέθηκε 500 χρόνια πριν.

Τα θαύματα που από τότε άρχισε να τελεί ο Άγιος, έγιναν αφορμή να συντρέ­χουν στη Ρόδο πολλοί χρι­στια­νοί ζητώ­ντας τις μεσι­τείες του.

Η πιο χαρα­κτη­ρι­στική παρά­δοση στον λαό μας είναι βέβαια το εορ­τα­στικό έθιμο της φανου­ρό­πι­τας, που γίνεται συνήθως την παρα­μονή της εορτής του. Υπάρχει επίσης και παρά­δοση ότι με την πίτα αυτή γίνεται μνεία της μητέρας του.

Η ύπαρξη του ενδόξου του Χριστού Μεγα­λο­μάρ­τυ­ρος Φανου­ρίου, ιστο­ρικά δεν είναι γνωστή. Αγνο­ή­θηκε μέχρι και τον 14ο αιώνα, οπότε και ανευ­ρέθη εικόνα του, στο νησί της Ρόδου.

Από την εύρεση της εικόνας θεω­ρεί­ται προ­στά­της και πολιού­χος ολό­κλη­ρου του νησιού της Ρόδου. Γρήγορα μάλιστα η φήμη του ως αγίου απλώ­θηκε στα Δωδε­κά­νησα, την Κύπρο, την Κρήτη, τη Χίο, τη Λέσβο, την Πάτρα και τον υπό­λοιπο ελλη­νικό χώρο, ώστε σήμερα υπάρ­χουν πολλές εκκλη­σίες αφιε­ρω­μέ­νες στο όνομά του.

Ο ενο­ρια­κός ναός του Αγίου Φανου­ρίου βρί­σκε­ται εντός των τειχών της Μεσαιω­νι­κής Πόλης σε από­σταση 100μ. από τα νότια όρια της οχύ­ρω­σής. Η εκκλη­σία οικο­δο­μη­μένη στα κατά­λοιπα κτηρίων της υστε­ρο­ρω­μαϊ­κής περιό­δου απο­τε­λεί ένα από τα σημα­ντι­κό­τερα προ­σκυ­νή­ματα του τοπικού πλη­θυ­σμού και των επι­σκε­πτών του νησιού.

Ο ναός, υφι­στά­με­νος ήδη την εποχή της ιππο­το­κρα­τίας, απο­δό­θηκε στον Άγιο Φανού­ριο μετά τη λήξη του Β΄ Παγκο­σμίου Πολέμου και συγκε­κρι­μένα το 1946, περίοδο κατά την οποία πολλές εκκλη­σίες παρα­χω­ρή­θη­καν στην ορθό­δοξη κοι­νό­τητα, στην οποία αρχικά ανήκαν. Κατά την περίοδο της επι­κυ­ριαρ­χίας της Ρόδου από τους Οθω­μα­νούς ο ναός μετα­τρά­πηκε σε μου­σουλ­μα­νικό τέμενος με την επω­νυ­μία Peial el Din Medjid (Παϊάλ ελ ντιν μετζίτ). Ως Peial el Din Medjid ανα­φέ­ρε­ται καθ’ όλη τη διάρ­κεια της τουρ­κο­κρα­τίας και της ιτα­λο­κρα­τίας.

Από το 1946 και εξής ο Άγιος Φανού­ριος τιμάται σταθερά στο ναό επί της ομώ­νυ­μης οδού και μάλιστα θεω­ρεί­ται ως σημείο ανα­φο­ράς της διά­δο­σης της λατρείας του.

Στην εκκλη­σία του Αγίου Φανου­ρίου, ανε­γερ­μένη στον τύπο του ελεύ­θε­ρου σταυρού με τρούλο με ελαφρώς μετα­γε­νέ­στερο νάρθηκα στο εκτε­τα­μένο δυτικό άκρο, ανα­γνω­ρί­ζο­νται τρεις δια­φο­ρε­τι­κές φάσεις τοι­χο­γρά­φη­σης. Η πρώτη, χρο­νο­λο­γη­μένη στο α΄ μισό του 13ου αι. εντο­πί­ζε­ται στο χώρο του ιερού, ενώ η δεύτερη του 1335/6 στο σύνολο του σταυ­ρι­κού ναού και στο νάρθηκα. Το δεύτερο στρώμα σε γενικές γραμμές φαί­νε­ται να επα­να­λαμ­βά­νει με παραλ­λα­γές τα θέματα που ανα­πτύσ­σο­νται στο πρώτο εικο­νο­γρα­φικό πρό­γραμμα. Η τρίτη φάση, πιθανόν στα μέσα του 15ου αι., έχει ανα­γνω­ρι­στεί κατά τόπους σε όλη την έκταση του κυρίως ναού.

Παρά την αλγεινή κατά­σταση δια­τή­ρη­σης των τοι­χο­γρα­φιών του, ο Άγιος Φανού­ριος απο­τε­λεί ενδια­φέ­ρον δείγμα σωζό­με­νου ναού με πλήρες εικο­νο­γρα­φικό πρό­γραμμα στην πόλη της Ρόδου.

Η ακριβής αναφορά του έτους 1355/6, βάσει του οποίου μπορεί να προ­σεγ­γι­στεί η εικο­νο­γρα­φική απόδοση άλλων ναών, απο­δει­κνύ­ε­ται σημα­ντική για τη γνώση της ιστο­ρίας του νησιού και απο­τε­λεί σημείο ανα­φο­ράς στην προ­σέγ­γιση της ζωγρα­φι­κής της περιό­δου.

Σήμερα στις 12 το μεση­μέρι, θα τελε­στεί αρτο­κλα­σία στο παρεκ­κλήσι του Δημαρ­χια­κού Μεγάρου.