Μεγάλη η σημερινή γιορτή για την Χριστιανοσύνη

• Πώς τι­μά­ται η μνήμη της Πα­να­γιάς στα νησιά της Δω­δε­κα­νή­σου

Σή­με­ρα, γιορ­τά­ζε­ται σε όλη την Ελ­λά­δα η Κοί­μη­ση της Θε­ο­τό­κου, η με­γα­λύ­τε­ρη θρη­σκευ­τι­κή γιορ­τή του κα­λο­και­ριού ή όπως ονο­μά­ζε­ται «Το Πάσχα του Κα­λο­και­ριού».

Με­γά­λες εκ­κλη­σί­ες και ξω­κλή­σια σε κάθε γωνιά της Ελ­λά­δας στο­λί­ζο­νται, οι θαυ­μα­τουρ­γές ει­κό­νες γε­μί­ζουν λου­λού­δια και οι πι­στοί σπεύ­δουν να προ­σκυ­νή­σουν τη χάρη της Πα­να­γί­ας. Στην Ορ­θό­δο­ξη Χρι­στια­νι­κή Εκ­κλη­σία ο εορ­τα­σμός της Κοί­μη­σης της Θε­ο­τό­κου πε­ρι­λαμ­βά­νει κατά πρώτο λόγο το θά­να­το και την ταφή της Πα­να­γί­ας και κατά δεύ­τε­ρο την ανά­στα­ση και τη με­τά­στα­σή της στους ου­ρα­νούς.

Εκ­δη­λώ­σεις και πα­νη­γύ­ρια διορ­γα­νώ­νο­νται από τις το­πι­κές κοι­νω­νί­ες και τους πο­λι­τι­στι­κούς συλ­λό­γους κάθε πε­ριο­χής και ο θρη­σκευ­τι­κός χα­ρα­κτή­ρας συν­δέ­ε­ται άρ­ρη­κτα με τη δια­σκέ­δα­ση, με τη συμ­με­το­χή όλων. Ασβε­στώ­νουν τις αυλές και τις πλα­τεί­ες, βά­ζουν συμ­με­τρι­κά τις κα­ρέ­κλες και φο­ρούν τα κα­λύ­τε­ρά τους ρούχα.

Σή­με­ρα κο­ρυ­φώ­νο­νται οι εκ­δη­λώ­σεις του Δε­κα­πε­νταύ­γου­στου στη Ρόδο, στα Δω­δε­κά­νη­σα αλλά και σε όλη την Ελ­λά­δα. Πλάι στους επι­δέ­ξιους χο­ρευ­τές και στους βαθιά θρη­σκευο­μέ­νους, συ­να­ντά κα­νείς όλο και πε­ρισ­σό­τε­ρους νέους αλλά και αλ­λο­δα­πούς του­ρί­στες που μοιά­ζουν να γοη­τεύ­ο­νται από το τε­λε­τουρ­γι­κό, οι ρίζες του οποί­ου χά­νο­νται στο πα­ρελ­θόν.

Ο θε­σμός των πα­νη­γυ­ριών όχι μόνο αντέ­χει αλλά μετά την πε­ρί­ο­δο της παν­δη­μί­ας έχει επα­νέλ­θει δυ­να­μι­κά συ­γκε­ντρώ­νο­ντας πλή­θος κό­σμου.

Το «Πάσχα του κα­λο­και­ριού» σή­με­ρα 15 Αυ­γού­στου ημέρα της Κοι­μή­σε­ως της Θε­ο­τό­κου, έχει ως ση­μεία ανα­φο­ράς στη Ρόδο, την Ια­λυ­σό και την Κρε­μα­στή.

Στο χωριό της Κρε­μα­στής, σε μια από τις ωραιό­τε­ρες εκ­κλη­σί­ες που τιμά την Κοί­μη­ση της Θε­ο­τό­κου, συ­γκε­ντρώ­νο­νται πι­στοί και επι­σκέ­πτες από τη Ρόδο και ολό­κλη­ρη την Δω­δε­κά­νη­σο ενώ στή­νε­ται και το με­γα­λύ­τε­ρο πα­νη­γύ­ρι σε έκτα­ση αλλά και σε διάρ­κεια με πλή­θος εκ­δη­λώ­σε­ων, πα­ράλ­λη­λα με την Πα­νελ­λή­νια Εκ­θε­ση Κρε­μα­στής.

Η θαυ­μα­τουρ­γή ει­κό­να της Πα­να­γιάς στην Κρε­μα­στή, η οποία χρο­νο­λο­γεί­ται από τον 15ο αιώνα, είναι ζω­γρα­φι­σμέ­νη επάνω σε ξύλο σχή­μα­τος ημι­κυ­κλι­κού.

Η ει­κό­να πα­ρι­στά­νει τη Θε­ο­τό­κο να έχει στην αγκα­λιά της το Χρι­στό, ο οποί­ος ευ­λο­γεί τους πι­στούς. Δεξιά και αρι­στε­ρά στέ­κο­νται άγ­γε­λοι που υπο­κλί­νο­νται ευ­λα­βι­κά, ενώ στο με­σο­διά­στη­μα των αγ­γέ­λων και του στέμ­μα­τος της Θε­ο­τό­κου κα­λύ­πτουν τα γράμ­μα­τα ΜΗΡ Θ.Χ.

Τα με­γά­λα και εκ­φρα­στι­κά μάτια της Πα­να­γιάς είναι η αιτία που πολ­λοί πι­στοί της απέ­δω­σαν το προ­σω­νύ­μιο «Μαυ­ρο­μά­τα».

Στην Ια­λυ­σό επί­σης συ­γκε­ντρώ­νε­ται πλή­θος κό­σμου για τις θρη­σκευ­τι­κές εκ­δη­λώ­σεις και την πε­ρι­φο­ρά του Επι­τα­φί­ου της Πα­να­γί­ας.

Ο εορ­τα­σμός της Κοί­μη­σης της Θε­ο­τό­κου εκτός από την Κρε­μα­στή και την Ια­λυ­σό, εορ­τά­ζε­ται επί­σης στον Εμπω­να, στα Αφά­ντου στο Βάτι, στην Σά­λα­κο, στην Ιστριο, στο Ασκλη­πειό στην Νότια Ρόδο καθώς και σε πολλά σε πολλά εξω­κλή­σια και ναούς του νη­σιού.

ΣΤΑ ΝΗΣΙΑ

ΤΗΣ ΔΩ­ΔΕ­ΚΑ­ΝΗ­ΣΟΥ

-Στην Κάρ­πα­θο, το πα­νη­γύ­ρι της Κοί­μη­σης της Θε­ο­τό­κου, στην Όλυ­μπο, είναι από τα πιο κα­τα­νυ­κτι­κά. Οι λει­τουρ­γί­ες του Δε­κα­πε­νταύ­γου­στου στην εκ­κλη­σία της Κοι­μή­σε­ως είναι άρ­ρη­κτα συν­δε­δε­μέ­νες με το πέν­θος, που χα­ρα­κτη­ρί­ζει τη γιορ­τή και το ίδιο στοι­χείο δια­τη­ρεί­ται και στις εκ­δη­λώ­σεις της ημέ­ρας. Απο­κο­ρύ­φω­μα του πα­ρα­δο­σια­κού εορ­τα­σμού είναι ο χορός που γί­νε­ται στη μικρή πλα­τεία, μπρος στην εκ­κλη­σιά της Πα­να­γί­ας, με τους ορ­γα­νο­παί­κτες να παί­ζουν τον Κάτω Χορό, αρ­γό­συρ­το και με σο­βα­ρή διά­θε­ση. Ξε­κι­νά από τους άντρες και ακο­λου­θούν οι γυ­ναί­κες ντυ­μέ­νες με τις εκ­πλη­κτι­κής ομορ­φιάς πα­ρα­δο­σια­κές γιορ­τι­νές στο­λές τους.

– Στην Πάτμο, το νησί της Ορ­θο­δο­ξί­ας, όπου τα πάντα πε­ρι­στρέ­φο­νται γύρω από το ιστο­ρι­κό Μο­να­στή­ρι της Απο­κά­λυ­ψης, ο χρυ­σο­ποί­κιλ­τος επι­τά­φιος πε­ρι­φέ­ρε­ται από τους μο­να­χούς στα σο­κά­κια του νη­σιού, ενώ οι κα­μπά­νες ηχούν αστα­μά­τη­τα.

Η Πα­να­γία η Δια­σώ­ζου­σα, πίσω από τη Μονή του Θε­ο­λό­γου, η εκ­κλη­σία της Πα­να­γιάς του Γράβα στη Χώρα, το κά­θι­σμα της Πα­να­γί­ας του Από­λου στον Κάμπο, το μο­να­στή­ρι της Πα­να­γί­ας στο Λι­βά­δι, η Πα­να­γία η Κου­μά­να στη Σκάλα είναι με­ρι­κές μόνο από τις υπάρ­χου­σες στο νησί. Στην κο­ρυ­φή της χερ­σο­νή­σου Γε­ρα­νού δε­σπό­ζει η Πα­να­γία του Γε­ρα­νού. Στις 14 Αυ­γού­στου τε­λεί­ται εσπε­ρι­νός και την ανή­με­ρα γί­νε­ται λει­τουρ­γία με λαϊκό πα­νη­γύ­ρι που διαρ­κεί όλη τη νύχτα.

– Στην Κάσο και στο χωριό Πα­να­γιά, γί­νε­ται το με­γα­λύ­τε­ρο πα­νη­γύ­ρι του νη­σιού. Όλα τα πα­τρο­πα­ρά­δο­τα έθιμα τη­ρού­νται με ευ­λά­βεια και δεν είναι λίγοι οι ξε­νι­τε­μέ­νοι Κα­σιώ­τες που επι­λέ­γουν αυτή τη μέρα για να επι­σκε­φθούν τον τόπο τους.

Η Ιερά Μονή της Κοι­μή­σε­ως της Θε­ο­τό­κου, της επι­λε­γό­με­νης Κυράς στον Εμπο­ρειό Νι­σύ­ρου απο­κα­λεί­ται και «Καρ­πα­θιά». Η πα­ρά­δο­ση ανα­φέ­ρει ότι κατά τον 16ο αιώνα στάλ­θη­κε από το καρ­πά­θι­κο μο­να­στή­ρι της Κυράς Πα­να­γιάς στην Κων­στα­ντι­νού­πο­λη ένα μικρό ει­κό­νι­σμα της Κοι­μή­σε­ως της Θε­ο­τό­κου για να αρ­γυ­ρω­θεί. Κατά την επι­στρο­φή, το κα­ρά­βι συ­νά­ντη­σε με­γά­λη τρι­κυ­μία και βυ­θί­στη­κε. Η θά­λασ­σα έβγα­λε το ει­κό­νι­σμα σε μια πε­ριο­χή της Νι­σύ­ρου που ακόμα και σή­με­ρα ονο­μά­ζε­ται Λα­γκα­δά­κι της Πα­να­γιάς.

-Στην Χάλκη με λα­μπρό­τη­τα και κα­τά­νυ­ξη τι­μά­ται η Πα­να­γιά η Χω­ρια­νή. Το πα­νη­γύ­ρι της Πα­να­γιάς της Χω­ρια­νής στο Χωριό είναι μο­να­δι­κό και το τε­λε­τουρ­γι­κό του πα­ρα­μέ­νει αναλ­λοί­ω­το εδώ και δε­κα­ε­τί­ες. Δυο – τρεις ημέ­ρες πριν από τον Δε­κα­πε­νταύ­γου­στο κα­θα­ρί­ζουν όλοι μαζί την εκ­κλη­σία, ενώ την πα­ρα­μο­νή ξε­κι­νούν για το Χωριό.

Το γλέ­ντι αρ­χί­ζει με χα­ρού­με­να και σα­τι­ρι­κά δί­στι­χα τα οποία μαζί με το γλυ­κό­λα­λο ήχο της λύρας γεν­νούν ανα­μνή­σεις και συ­γκι­νή­σεις καθώς τα δί­στι­χα δεί­χνουν τον πόνο που αι­σθά­νο­νται οι Χαλ­κί­τες όταν βρε­θούν στο ερει­πω­μέ­νο πια Χωριό, την παλιά πρω­τεύ­ου­σα του νη­σιού, και θυ­μη­θούν πώς ήταν κά­πο­τε. Στις 13 Αυ­γού­στου κάθε χρόνο Χαλ­κί­τες με­τα­φέ­ρουν την ει­κό­να της Πα­να­γί­ας κρα­τώ­ντας την στα χέρια, στην εκ­κλη­σία του πα­λιού χω­ριού για να ξε­κι­νή­σουν οι εκ­δη­λώ­σεις την πα­ρα­μο­νή του Δε­κα­πε­νταύ­γου­στου.

-Στην Κά­λυ­μνο το φορ­τω­μέ­νο με πα­ρα­δό­σεις κα­στρο­μο­νά­στη­ρο της Πα­να­γιάς της Κυρά-Ψηλής στο Βαθύ, η Πα­να­γιά της Τε­λέν­δου, η Πα­να­γιά της Ψε­ρί­μου και η Πα­να­γιά των Αρ­γι­νω­τών είναι με­ρι­κές από τις εκ­κλη­σιές όπου πραγ­μα­το­ποιού­νται ει­δι­κές πα­νη­γύ­ρεις με αθρόα συρ­ροή πι­στών.

Παλιά στις εκ­κλη­σιές της Κυρά Ψηλής, της Γα­λα­τια­νής και της Ψε­ρι­μιώ­τισ­σας, το βράδυ της πα­ρα­μο­νής και μετά τον εσπε­ρι­νό προ­σφέ­ρο­νταν ρε­βί­θια φούρ­νου, ενώ ανή­με­ρα έσφα­ζαν αρνιά και ακο­λου­θού­σε με­γά­λο γλέ­ντι υπό τους ήχους τσα­μπού­νας, βιο­λιού και λα­ού­του. Σή­με­ρα έχει επε­κτα­θεί και σε άλλες εκ­κλη­σί­ες η προ­σφο­ρά των ρε­βι­θιών, αλλά έχει σχε­δόν- με εξαί­ρε­ση τη Ψε­ρι­μιώ­τισ­σα- εκλεί­ψει το σφά­ξι­μο των αρ­νιών.

– Στην Αστυ­πά­λαια, στην Πα­να­γιά την Πορ­τα­ΐ­τισ­σα σή­με­ρα ανή­με­ρα, έξω από την εκ­κλη­σία, μα­γει­ρεύ­ουν το «Λα­μπρια­νό» και γί­νε­ται με­γά­λο γλέ­ντι.

–Στην Πα­να­γία Σπη­λια­νή στη Νί­συ­ρο. Το μο­να­στή­ρι φι­λο­ξε­νεί γυ­ναί­κες της Νι­σύ­ρου και των άλλων νη­σιών, ανύ­πα­ντρες ή πα­ντρε­μέ­νες, που ζη­τούν τη βο­ή­θεια της Πα­να­γί­ας. Κατά τη διάρ­κεια αυτών των ημε­ρών η κάθε μια δε­σμεύ­ε­ται να κάνει κα­θη­με­ρι­νά 300 με­τά­νοιες, γο­να­τι­στή μπρο­στά στην ει­κό­να της Πα­να­γί­ας, ψέλ­νο­ντας το Μοι­ρο­λόι της Με­γα­λό­χα­ρης και αυ­το­σχέ­διες πα­ρα­κλή­σεις. Τη μέρα της γιορ­τής αφού γίνει λει­τουρ­γία και αγια­στεί το κόλ­λυ­βο (στάρι), σχη­μα­τί­ζε­ται πομπή που κα­τε­βαί­νει τα σκα­λιά. Πε­ρι­φέ­ρε­ται μέσα στο Μαν­δρά­κι και κα­τα­λή­γει στο Ζη­σι­μο­πού­λειο θέ­α­τρο πάνω από την κε­ντρι­κή πλα­τεία, όπου πα­ρα­τί­θε­ται γεύμα για όλους. Το βράδυ στή­νε­ται χορός, η λε­γό­με­νη «κούπα της Πα­να­γί­ας». Η πρώτη του χορού κρατά μια κούπα καθώς χο­ρεύ­ει. Οποιος μπαί­νει στο χορό ρί­χνει χρή­μα­τα για το μο­να­στή­ρι και το νησί.