Χρήστος Λιάπης: «Στη Ρόδο ευδοκιμούν οι ακριβές ουσίες εξάρτησης»

Κύριε Λιάπη, την εβδο­μάδα που μας πέρασε, ένα από τα βασικά θέματα που απα­σχό­λη­σαν την επι­και­ρό­τητα ήταν η ψήφιση του νομο­σχε­δίου του Υπουρ­γείου Υγείας για την ψυχια­τρική μεταρ­ρύθ­μιση. Το νομο­σχέ­διο ψηφί­στηκε κατά πλειο­ψη­φία εν μέσω όμως πολλών αντι­δρά­σεων.

Αρχικά να σας πω ότι είναι ιδιαί­τερη η χαρά μου να βρί­σκο­μαι πάλι στη Ρόδο. Είχα έρθει το 2020 αμέσως μετά την πρώτη καρα­ντίνα, σε δύσκο­λες συν­θή­κες και ένα χρόνο μετά ξανα­βρέ­θηκα εδώ για να υλο­ποι­ή­σουμε τις δεσμεύ­σεις που είχαμε ανα­λά­βει, παράλ­ληλα με τα εγκαί­νια Πολυ­δύ­να­μου Κέντρου ΚΕΘΕΑ «ΑΡΙΑΔΝΗ». Πολλές φορές υπήρξε κιν­δυ­νο­λο­γία και αγωνία ότι δήθεν απο­σαρ­θρώ­νε­ται το τοπίο της στεγνής απε­ξάρ­τη­σης, ότι δήθεν κλείνει το ΚΕΘΕΑ. Τα αντι­με­τω­πί­σαμε αυτά και το 2019 όταν είχα ανα­λά­βει τα καθή­κο­ντά μου, και το 2021 όταν είχαμε προ­σπα­θή­σει να θεσμο­θε­τή­σουμε ένα επι­και­ρο­ποι­η­μένο για το ΚΕΘΕΑ. Να θυμίσω ότι τόσο εδώ στη Ρόδο όπως φάνηκε από την ακο­λου­θία των επι­σκέ­ψεών μου αλλά και σε πανελ­λή­νιο επίπεδο το ΚΕΘΕΑ, όλα αυτά τα πέντε χρόνια που σε λίγο καιρό συμπλη­ρώνω στο τιμόνι του, όχι μόνο δεν έκλεισε αλλά ανα­πτύ­χθηκε το δίκτυο των υπη­ρε­σιών της στεγνής απε­ξάρ­τη­σης. Ενι­σχύ­θηκε με μόνιμο προ­σω­πικό για πρώτη φορά στα τελευ­ταία δέκα χρόνια και γι΄αυτό, να πάρω αφορμή από το βήμα που μου δίνετε και να πω ότι χρειά­ζε­ται ψυχραι­μία και νηφα­λιό­τητα. Γιατί ακριβώς έχουμε να κάνουμε με το πολύ ευαί­σθητο κομμάτι των συναν­θρώ­πων μας που δίνουν την μάχη της απε­ξάρ­τη­σης.

Επί της ουσίας, τελικά τι αλλάζει με την ψήφιση του νομο­σχε­δίου;

Στην παρούσα συγκυ­ρία κάτι αλλάζει και πράγ­ματι το νομο­σχέ­διο για την ψυχική υγεία και για την απε­ξάρ­τηση φέρνει ριζικές τομές που όμως σε καμία περί­πτωση δεν θα αλλοιώ­σουν τη φιλο­σο­φία του στεγνού μοντέ­λου της απε­ξάρ­τη­σης, γιατί αυτό πιστεύω αφορά και στη ροδιακή κοι­νω­νία σε ό,τι αφορά στο ΚΕΘΕΑ. Ο νέος νόμος αλλάζει το διοι­κη­τικό και οργα­νω­τικό μοντέλο στον τομέα της Ψυχικής Υγείας, με τη δημιουρ­γία του Εθνικού Δικτύου Υπη­ρε­σιών Ψυχικής Υγείας στο οποίο εντάσ­σο­νται και δια­συν­δέ­ο­νται το σύνολο των σχε­τι­κών υπη­ρε­σιών του δημό­σιου τομέα (ψυχια­τρι­κοί τομείς των γενικών νοσο­κο­μείων ΕΣΥ, Κέντρα Ψυχικής Υγείας κ.ά.). Επι­πλέον, προ­βλέ­πει τη δημιουρ­γία του Εθνικού Οργα­νι­σμού Πρό­λη­ψης και Αντι­με­τώ­πι­σης Εξαρ­τή­σεων, ως ΝΠΙΔ, στο οποίο εντάσ­σε­ται το σύνολο των σχε­τι­κών δομών, μονάδων, υπη­ρε­σιών και προ­γραμ­μά­των όπως ΟΚΑΝΑ, ΚΕΘΕΑ, νοσο­κο­μείων κ.ά.

Όλα αυτά με σεβασμό στην αυτο­τέ­λεια εκάστου θερα­πευ­τι­κού προ­γράμ­μα­τος και στην αυτο­τέ­λεια εκάστου θερα­πευ­τι­κού μοντέ­λου αλλά με δυνα­τό­τη­τες να κάνουμε οικο­νο­μίες κλί­μα­κος, να έχουμε απο­δο­τι­κό­τερη δια­χεί­ριση και των ανθρώ­πι­νων και των υλικών πόρων και πάνω απ΄όλα να έχουμε κοινή πύλη εισόδου. Να μην υπάρχει δηλαδή πολυ­διά­σπαση των θερα­πευ­τι­κών δομών και ο κάθε εξαρ­τη­μέ­νος ή εξαρ­τη­μένη ή οι συγ­γε­νείς του, να μην ξέρουν καλά καλά πού να απευ­θυν­θούν. Ενα­πό­κει­ται πολλές φορές στην τύχη ή στην τυχαία ενη­μέ­ρωση για το πού θα απευ­θυν­θούν, αν θα είναι στον ΟΚΑΝΑ, στο ΚΕΘΕΑ ή στο 18 ΑΝΩ. Πλέον θα ξέρει ο πολίτης ότι θα υπάρ­χουν συγκε­κρι­μένα σημεία ανα­φο­ράς. Αυτό δεν σημαί­νει ότι θα κλεί­σουμε τις υπάρ­χου­σες δομές. Μπορεί το πολυ­δύ­ναμο κέντρο εδώ στη Ρόδο σε συν­δυα­σμό με τις δομές του ΟΚΑΝΑ, να συνα­παρ­τί­ζουν το πολυ­δύ­ναμο κέντρο του ΕΟΠΑΕ για τα Δωδε­κά­νησα. Αυτό θα λει­τουρ­γεί ως μια κοινή πύλη εισόδου όπου θα αξιο­λο­γεί­ται η κατά­σταση κάθε εξαρ­τη­μέ­νου και ανα­λό­γως της εξάρ­τη­σης την οποία αντι­με­τω­πί­ζει και άλλων χαρα­κτη­ρι­στι­κών που έχουν να κάνουν με το κλινικό και κοι­νω­νικό του προφίλ και το ιστο­ρικό του, αυτά θα συνε­κτι­μώ­νται ώστε να κατευ­θυν­θεί ο εξαρ­τη­μέ­νος προς το καταλ­λη­λό­τερο και απο­δο­τι­κό­τερο μοντέλο και δομή θερα­πείας.

Τα νησιά έχουν κι αυτή τη γεω­γρα­φική ιδιαι­τε­ρό­τητα, θα λει­τουρ­γή­σει το νέο καθε­στώς υπέρ ή θα δυσκο­λέ­ψει ακόμα περισ­σό­τερο τα πράγ­ματα με δεδο­μένο ότι δυστυ­χώς έχουμε και μεγάλο αριθμό εξαρ­τη­μέ­νων;

Κανένα άλλο μέρος της Ελλάδας δεν απει­κο­νί­ζει περισ­σό­τερο ανά­γλυφα τον αρχι­πε­λα­γικό χαρα­κτήρα της Ελλάδας από τα Δωδε­κά­νησα και τις Κυκλά­δες. Αυτά τα νησιω­τικά συμπλέγ­ματα θα ωφε­λη­θούν ακόμα περισ­σό­τερο από αυτή την κεντρο­ποι­η­μένη οργά­νωση και τον νέο Οργα­νι­σμό. Το θερα­πευ­τικό μοντέλο ενσω­μα­τώ­νει περισ­σό­τε­ρες ιατρι­κές και ψυχια­τρι­κές και νοσο­κο­μεια­κές συνι­στώ­σες. Ξέρετε κυρία Φώτη, πρέπει να γίνει αντι­λη­πτό ότι αλλάζει και το τοπίο των εξαρ­τή­σεων… Εχουμε φύγει σιγά σιγά από τον παρα­δο­σιακό χρήστη ηρωίνης που για παρά­δειγμα, στην Κάλυμνο δυστυ­χώς το πρό­βλημα είναι υπαρκτό με ανη­συ­χη­τι­κές δια­στά­σεις. Ερχο­νται νέες ουσίες, έρχο­νται τα συν­θε­τικά οπιοειδή, έρχο­νται διε­γερ­τι­κές ουσίες που είδαμε να εκτο­ξεύ­ε­ται η χρήση στους στη διάρ­κεια της παν­δη­μίας όπου υπήρχε η ανάγκη για διε­γερ­τι­κές ουσίες αλλά που ταυ­τό­χρονα όμως να είναι και φθηνές. Αυτό εξα­σφα­λί­ζε­ται μέσα από τη στροφή στις συν­θε­τι­κές ουσίες, που έχουν εύκολη παρα­σκευή αλλά είναι αμφί­βο­λης δια­δι­κα­σίας. Ουσια­στικά μέχρι τώρα, μέχρι τη σύσταση του ΕΟΠΑΕ, δεν υπήρχε ο θερα­πευ­τι­κός δίαυλος σύν­δε­σης των θερα­πευ­τι­κών μοντέ­λων για να υπάρχει εναλ­λα­κτική επιλογή. Αν πράγ­ματι θέλαμε να προ­ω­θή­σουμε τον ιδιω­τικό τομέα, τότε θα αφήναμε όλα τα κακώς κείμενα ως είχαν. Τώρα όμως το επι­στη­μο­νικό συμ­βού­λιο του ΕΟΠΑΕ σε συνεν­νό­ηση με τους θερα­πευ­τές θα μπορούν να προ­κρί­νουν κι άλλα εναλ­λα­κτικά μοντέλα, αν ένας εξαρ­τη­μέ­νος δεν αντα­πο­κρί­νε­ται στο πρό­γραμμα που ακο­λου­θεί.

Μας είπατε πριν κύριε Λιάπη ότι αλλάζει το προφίλ των εξαρ­τή­σεων.

Βέβαια. Θυμάστε την κοκαΐνη των φτωχών, το λεγό­μενο σίσα το οποίο εμφα­νί­στηκε μέσα στα χρόνια της οικο­νο­μι­κής κρίσης. Ηταν συν­δε­ό­μενο αιτιο­λο­γικά με τις μετα­να­στευ­τι­κές μετα­κι­νή­σεις προ­σφύ­γων. Αυτή η ουσία είναι πάρα πολύ επι­κίν­δυνη, για την παρα­σκευή της χρη­σι­μο­ποιού­νται υγρά μπα­τα­ρίας κι άλλες ουσίες αμφι­βό­λου προ­ε­λεύ­σεως αμφε­τα­μι­νι­κής βάσης και δράσης. Πρέπει να γίνει κατα­νοητό, ότι δεν μπορείς με τεχνι­κές είτε υπο­κα­τά­στα­σης είτε του παλαιού κοι­νω­νι­κού μοντέ­λου να παρα­κο­λου­θή­σεις στον χρόνο που πρέπει και με τα αντα­να­κλα­στικά που πρέπει, όλο αυτό το ανά­πτυγμα των και­νούρ­γιων ουσιών που έρχο­νται από παντού και που πολλές φορές δεν τις έχουμε ταυ­το­ποι­ή­σει πλήρως. Δυστυ­χώς ό,τι συμ­βαί­νει στον δρόμο είναι ένα βήμα μπροστά από ό,τι συμ­βαί­νει στις υπη­ρε­σίες κατα­στο­λής αλλά και στις υπη­ρε­σίες θερα­πείας και πρό­λη­ψης. Και τώρα προ­σπα­θούμε για πρώτη φορά να δρά­σουμε ως Προ­μη­θείς και όχι ως Επι­μη­θείς, συγκε­ντρώ­νο­ντας όλα μας τα όπλα σε μια φαρέτρα για να μπο­ρέ­σουμε στην κοι­νω­νία να προ­σφέ­ρουμε ένα εκσυγ­χρο­νι­σμένο μοντέλο ολι­στι­κής παρέμ­βα­σης στις εξαρ­τή­σεις.

Σε προη­γού­μενή μας συνέ­ντευξη, είχαμε ανα­φερ­θεί και στην μικρή ηλικία των χρηστών στα Δωδε­κά­νησα, που ξεκι­νούν ήδη από τα χρόνια του σχο­λείου και μιλάμε για το Γυμνά­σιο ή ακόμα και σε πιο ακραίες περι­πτώ­σεις στις τελευ­ταίες τάξεις του δημο­τι­κού σχο­λείου.

Αυτό είναι ένα άλλο σημα­ντικό πρό­βλημα και πολύ καλά κάνετε και το θέτετε. Σε αυτές τις ηλικίες η χρήση αφορά κυρίως στο χασίς και στο αλκοόλ. Δυστυ­χώς η χρήση στις μικρές ηλικίες είναι μια πραγ­μα­τι­κό­τητα, υφί­στα­ται ως συνθήκη και ακο­λου­θεί την παγκό­σμια τάση.

Θα λέγατε ότι υπάρ­χουν δια­φο­ρο­ποι­ή­σεις στις δικές μας περιο­χές που είναι μακριά από τα αστικά κέντρα ως προς το προφίλ των χρηστών;

Η Ρόδος έχει μια ιδιαι­τε­ρό­τητα διότι το καλο­καίρι δια­μορ­φώ­νε­ται περι­βάλ­λον αστικού υπερ­πλη­θυ­σμού και ταυ­τό­χρονα την ίδια στιγμή δεν μπο­ρούμε να πούμε ότι περνάει σε δεύτερο πλάνο η αμιγώς του­ρι­στική φυσιο­γνω­μία και ταυ­τό­τητα. Και το επίπεδο του­ρι­σμού φέρνει τη Δωδε­κά­νησο και ειδικά τη Ρόδο στις πρώτες θέσεις στην ατμο­μη­χανή του ελλη­νι­κού του­ρι­σμού. Αυτό αντα­να­κλά και στο βιοτικό επίπεδο και στη δια­θε­σι­μό­τητα χρη­μά­των τα οποία μπορούν να διο­χε­τευ­θούν σε συμπε­ρι­φο­ρές τέτοιες. Στα του­ρι­στικά μέρη παρα­τη­ρεί­ται ένα πολύ χαρα­κτη­ρι­στικό μοτίβο αλλαγής από το καλο­καίρι στον χειμώνα. Από εκεί που έχουμε υπε­ρε­ντα­τι­κούς ρυθμούς εργα­σίας και υπερ­πλη­θυ­σμού το καλο­καίρι, τον χειμώνα ουσια­στικά περνάμε σε πιο χαλα­ρούς ρυθμούς. Αν αυτό το συν­δυά­σεις και με την απο­τα­μί­ευση χρη­μά­των, είναι πολύ πιο εύκολο το δέλεαρ να κυλή­σεις σε ακριβές ουσίες εξάρ­τη­σης κι αυτό δια­φο­ρο­ποιεί το προφίλ της εξάρ­τη­σης. Πάντα πίσω από κάθε εξάρ­τηση κρύ­βε­ται μια χαμένη δομή, κι εννοώ απώλεια δομής σε σχέση με τους σημα­ντι­κούς άλλους πρώτα, που είναι η οικο­γέ­νεια, οι δικοί μας άνθρω­ποι και με τους ευρύ­τε­ρους άλλους κύκλους ανθρώ­πων, και απώλεια δομής στη σχέση με τον ίδιο μας τον εαυτό που είναι και η πρω­ταρ­χι­κό­τερη και ουσια­στι­κό­τερη σχέση μας.

Αρα εδώ στη Ρόδο κάνουμε χρήση ακριβών ναρ­κω­τι­κών;

Ναι, η χρήση της κοκα­ΐ­νης παρα­μέ­νει σοβαρό πρό­βλημα για τη Ρόδο.

Αλλες μορφές εθισμού κατα­γρά­φο­νται;

Ενα άλλο πρό­βλημα που στις του­ρι­στι­κές περιο­χές μπορεί να εμφα­νί­ζε­ται και σε νεαρά άτομα είναι το λεγό­μενο chemical sex. Η χρήση συγκε­κρι­μέ­νων ουσιών, κυρίως αμφε­τα­μι­νι­κής πάλι δράσης, διε­γερ­τι­κής δράσης οι οποίες χρη­σι­μο­ποιού­νται για μικρό χρονικό διά­στημα αλλά λαμ­βα­νό­με­νες υψηλές ποσό­τη­τες ακριβώς για να ενι­σχυ­θεί μια συμπε­ρι­φορά κοι­νω­νι­κής και σεξουα­λι­κής αλλη­λε­πί­δρα­σης, για να πέσουν οι ανα­στο­λές και οι φραγμοί ειδικά σε νεαρές ηλικίες. Αυτό το βλέ­πουμε να χρη­σι­μο­ποιεί­ται και ανάμεσα σε άνδρες οι οποίοι μπορεί να διορ­γα­νώ­νουν και συγκε­κρι­μέ­νες εκδρο­μές και εξορ­μή­σεις του σαβ­βα­το­κύ­ρια­κου. Το λέω αυτό ως ένα ακόμα παρά­δειγμα για το πώς αλλάζει το τοπίο στις εξαρ­τή­σεις. Κατα­λα­βαί­νετε ότι αυτό, είναι μια συμπε­ρι­φορά εξαρ­τη­τική η οποία απαιτεί μια εντελώς δια­φο­ρε­τική προ­σέγ­γιση αντι­με­τώ­πι­σης, σε σχέση με το παιδί το οποίο λιπο­θύ­μησε πρό­σφατα στη Λαμία επειδή πήρε τη λεγό­μενη “ιερή φασκο­μη­λιά” την οποία καλά καλά δεν ξέραμε. Μια ουσία που έχει μια δράση παράλ­ληλη με αυτή των οπιοει­δών.

Με το δια­δί­κτυο τι γίνεται κύριε Λιάπη;

Εδώ θα πρέπει να γυρί­σουμε στα χρόνια της παν­δη­μίας όπου θυμάστε ότι όλοι ανα­γκα­στή­καμε να ξοδεύ­ουμε πολλές ώρες μπροστά σε μια οθόνη, είτε κινητού είτε ηλε­κτρο­νι­κού υπο­λο­γι­στή, είτε τάμπλετ και για να επι­κοι­νω­νή­σουμε και για να ενη­με­ρω­θούμε για τις εξε­λί­ξεις πάνω σε ένα βιο­κοι­νω­νικό φαι­νό­μενο που έπαιρνε δια­στά­σεις παγκό­σμιας απειλής και που δεν το είχαμε ξανα­ζή­σει, ούτε η ίδια η επι­στη­μο­νική κοι­νό­τητα ήξερε πώς να αντι­δρά­σει. Κατα­λα­βαί­νετε λοιπόν ότι ένα τέτοιο περι­βάλ­λον εκκό­λαψε ακόμα περισ­σό­τερο συμπε­ρι­φο­ρές εξάρ­τη­σης από την οθόνη ή από το δια­δί­κτυο. Και να θυμίσω εδώ ότι και μια γενιά σχεδόν ολό­κληρη μαθητών ή φοι­τη­τών κιν­δύ­νευσε παρ΄ο­λί­γον να γνω­ρί­σει συγκε­κρι­μέ­νες βαθ­μί­δες της εκπαί­δευ­σης όπως είναι το Γυμνά­σιο ή το Λύκειο ή και η πανε­πι­στη­μιακή εκπαί­δευση μέσα από συγκε­κρι­μέ­νες ηλε­κτρο­νι­κές πλατ­φόρ­μες.

Είναι και πιο δύσκολο ίσως να μπο­ρέ­σεις να αντι­λη­φθείς τον εθισμό στη χρήση του δια­δι­κτύου.

Γι αυτό υπάρ­χουν συγκε­κρι­μένα κρι­τή­ρια και το βασικό κρι­τή­ριο σε όλες αυτές τις κατα­στά­σεις είναι η λει­τουρ­γι­κό­τητα. Είναι ένα μήνυμα σε ό,τι αφορά στη φιλο­σο­φία του στεγνού θερα­πευ­τι­κού προ­γράμ­μα­τος, σημασία δεν έχει η ουσία σημασία έχει ο τρόπος. Δηλαδή είτε εγώ κατα­να­λώνω αλκοόλ για να καθη­ρε­μήσω το βράδυ εξαι­τίας της πίεσης της δου­λειάς, είτε κατα­να­λώνω βιο­δια­ζε­πί­νες, ζάναξ, ταβόρ -κι αυτό είναι μια μεγάλη πληγή ο παγκό­σμιος οργα­νι­σμός υγείας μιλούσε για μια παν­δη­μία μέσα στην παν­δη­μία στα χρόνια του κορωνοϊού- είναι ένα και το αυτό. Οι βιο­δια­ζε­πί­νες και το αλκοόλ πάνε στους ίδιους υπο­δο­χείς και άρα δημιουρ­γούν την ανοχή και τον εθισμό και με τον ίδιο βιο­χη­μικό τρόπο. Ακόμα κι αν εγώ πάλι κατα­φεύγω στο κινητό, κατα­φεύγω στο δια­δί­κτυο ή κατα­φεύγω στον τζόγο ηλε­κτρο­νικό ή φυσικό για να πάρω την αντα­μοιβή που δεν μπορεί να μου δώσει με άλλους τρόπους η καθη­με­ρι­νό­τητά μου, πάλι έναν παρό­μοιο πυρήνα δια­τα­ρα­χής έχω. Χρειά­ζε­ται από τη μια μεριά να το αντι­με­τω­πί­ζεις με αυτή την ευρύ­τητα ολι­στικά το ζήτημα των εξαρ­τή­σεων αλλά να μπορείς να δράσεις εξει­δι­κευ­μένα διότι είναι άλλη η προ­σέγ­γιση που πρέπει να τύχω εγώ αν είμαι εξαρ­τη­μέ­νος από το αλκοόλ και από τις βιο­δια­ζε­πί­νες. Πλέον με τον νέο Οργα­νι­σμό θα μπορούν να δίνο­νται άμεσες λύσεις και άμεσες απα­ντή­σεις στις συν­θε­τό­τη­τες και στις πολυ­πλο­κό­τη­τες των εξαρ­τή­σεων.

Πότε θα γίνει η αλλαγή στη λει­τουρ­γία του νέου Οργα­νι­σμού;

Ο στόχος είναι να μπο­ρέ­σει να λει­τουρ­γή­σει από 1η Ιανουα­ρίου του 2025. Ουσια­στικά μέχρι τότε οι Οργα­νι­σμοί θα πορεύ­ο­νται με τα υπάρ­χο­ντα σχήματα διοί­κη­σης. Βεβαίως πρό­κει­ται για ένα μεγάλο εγχεί­ρημα. Δεν λέω ότι δεν έχει δυσκο­λίες, δεν λέω ότι κάποιες από τις ανη­συ­χίες δεν είναι δικαιο­λο­γίες για την επόμενη ημέρα… Πάντα κάθε αντί­δραση και κάθε αντί­σταση στις αλλαγές είναι ανα­με­νό­μενη. Από εκεί και πέρα νομίζω ότι έτσι όπως θέτουμε το περί­γραμμα μόνο καλά και οφέλη μπορούν να προ­κύ­ψουν την επόμενη ημέρα για κάθε εξαρ­τη­μένο και για κάθε εξαρ­τη­μένη.