«Ζητάμε την δημιουργία ενιαίου και μοναδικού Ευρωπαϊκού Ταμείου Νησιωτικών Περιφερειών και παράλληλη εκπόνηση Ειδικού Εθνικού Στρατηγικού Σχεδίου Νησιωτικότητας»

Ξεπα­πα­δάκη Παπα­δη­μη­τρίου Βασι­λική, υπο­ψή­φια ευρω­βου­λευ­τής με το κόμμα ΔΗΜΟΚΡΑΤΕΣ – ΑΝΔΡΕΑΣ ΛΟΒΕΡΔΟΣ:

«Ζητάμε την δημιουρ­γία ενιαίου και μονα­δι­κού Ευρω­παϊ­κού Ταμείου Νησιω­τι­κών Περι­φε­ρειών στο πλαίσιο της Πολι­τι­κής Συνοχής της ΕΕ και παράλ­ληλη εκπό­νηση Ειδικού Εθνικού Στρα­τη­γι­κού Σχεδίου Νησιω­τι­κό­τη­τας»

Η ΕΕ, μέσω του προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού των Δια­θρω­τι­κών της Ταμείων, χρη­μα­το­δο­τεί έργα και δράσεις σε ποι­κί­λους τομείς για την εκπλή­ρωση των στόχων της Πολι­τι­κής Συνοχής της. Παράλ­ληλα, με το αυστηρό κανο­νι­στικό πλαίσιο που έχει εισάγει, δια­σφα­λί­ζει τη διάθεση των κον­δυ­λίων αυτών μέσω Προ­γραμ­μά­των με διαυ­γείς δια­δι­κα­σίες. Η Δια­χεί­ριση αυτών των προ­γραμ­μά­των χρη­μα­το­δό­τη­σης έργων και δράσεων είναι είτε άμεση, δηλαδή διε­νερ­γεί­ται από την Ευρω­παϊκή Επι­τροπή, είτε έμμεση δηλαδή επι­με­ρι­σμένη στις δημό­σιες Αρχές του κράτους-μέλους της.

 

Είναι γεγονός ότι, τα ΚΠΣ (Κοι­νο­τικά Πλαίσια Στή­ρι­ξης) και τα χρη­μα­το­δο­τικά κον­δύ­λια που δόθηκαν στην Ελλάδα από το 1985 έως σήμερα είχαν ως απο­τέ­λε­σμα να σημειω­θεί σημα­ντική οικο­νο­μική ανά­πτυξη στο εσω­τε­ρικό της χώρας με επεν­δύ­σεις σε έργα υπο­δο­μής και άμεση ή έμμεση δημιουρ­γία θέσεων εργα­σίας. Τα ΚΠΣ από το 2007 και έπειτα, «μετα­φρά­ζο­νται» και είναι γνωστά στην Ελλάδα ως Προ­γράμ­ματα του ΕΣΠΑ1 που διαρ­θρώ­νο­νται σε τομεακά Επι­χει­ρη­σιακά Προ­γράμ­ματα των Υπουρ­γείων και ΠΕΠ των δεκα­τριών Περι­φε­ρειών της χώρας.

Απο­τε­λεί όμως εξίσου παρα­δοχή, που κατα­φαί­νε­ται και από τις τελικές αξιο­λο­γή­σεις κάθε προ­γραμ­μα­τι­κής περιό­δου μέσω ποσο­τι­κών και ποιο­τι­κών δεικτών των Εκθέ­σεων της Ευρω­παϊ­κής Επι­τρο­πής, η ύπαρξη μεγάλων απο­κλί­σεων των Περι­φε­ρειών της χώρας μας μεταξύ τους, αλλά και με εκείνες των υπο­λοί­πων κρατών μελών της ΕΕ.

 

Στο παρόν άρθρο, επιλέγω να ανα­φερθώ στις νησιω­τι­κές Περι­φέ­ρειες Βορείου Αιγαίου και Νοτίου Αιγαίου, λόγω της στρα­τη­γι­κής σημα­σίας που κατέ­χουν τόσο για την Ελλάδα, όσο και για την Ευρώπη ως εξω­τε­ρικό της σύνορο.

 

Με βάση τα στοι­χεία του ποσο­τι­κού δείκτη της απορ­ρό­φη­σης των ευρω­παϊ­κών κον­δυ­λίων των επι­χει­ρη­σια­κών προ­γραμ­μά­των ΕΣΠΑ των δύο προ­α­να­φε­ρό­με­νων Περι­φε­ρειών, προ­κύ­πτουν τα κάτωθι :

· Στην Περι­φέ­ρεια Ν. Αιγαίου (Στόχος 2/ σε μετά­βαση), η οποία μάλιστα κατέ­κτησε την 1η θέση μεταξύ των 13 Περι­φε­ρειών της χώρας, είχαμε συνο­λικό προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό Προ­γράμ­μα­τος 154,8 εκ. ευρώ (100%), εντά­χθη­καν έργα 227,6 εκ. ευρώ (147%) και οι πραγ­μα­το­ποι­η­θεί­σες δαπάνες έφτασαν τα 190,3 εκ. ευρώ (123%)2.

· Στην Περι­φέ­ρεια Β. Αιγαίου (Στόχος 3/λιγό­τερο ανα­πτυγ­μένη) είχαμε ονο­μα­στική αξία Προ­γράμ­μα­τος 269,3 εκ. ευρώ (100%), εντά­χθη­καν έργα ύψους 424,6 εκ. ευρώ (158%) και οι πραγ­μα­το­ποι­η­θεί­σες δαπάνες ανήλθαν στα 277,2 εκ. ευρώ ( 103%)3.

 

Πάρα ταύτα, υπάρχει πολύς ακόμη δρόμος να δια­νυ­θεί προ­κει­μέ­νου αυτές αλλά και οι υπό­λοι­πες Περι­φέ­ρειες της χώρας μας να επι­τύ­χουν ρυθμούς σύγκλι­σης με τις περισ­σό­τερο ανα­πτυγ­μέ­νες των υπό­λοι­πων κρατών-μελών. Ο ποιο­τι­κός δείκτης περι­φε­ρεια­κής αντα­γω­νι­στι­κό­τη­τας της Ευρω­παϊ­κής Επι­τρο­πής και η σχετική Έκθεση που δημο­σιεύ­τηκε ανα­θε­ω­ρη­μένη το 20234 απο­δει­κνύ­ουν πως εξα­κο­λου­θούμε να υστε­ρούμε σε σχέση με τον ευρω­παϊκό μέσο όρο. Τα συμπε­ρά­σματα της Έκθεσης προ­κύ­πτουν βάσει τριών υπο­δει­κτών, Βασικοί, Απο­δο­τι­κό­τητα και Και­νο­το­μία αλλά και έντεκα πυλώνων για τις διά­φο­ρες πτυχές της αντα­γω­νι­στι­κό­τη­τας όπως, υπο­δο­μές, υγεία, εκπαί­δευση, απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα της αγοράς εργα­σίας, τεχνο­λο­γική ετοι­μό­τητα κ.α. που ως επί το πλεί­στον εξα­κο­λου­θούν να απο­τε­λούν αρμο­διό­τητα του κεντρι­κού κράτους. Συγκρι­τικά λοιπόν με τον μέσο όρο στην Ε.Ε. (στο 100), οι ελλη­νι­κές περι­φέ­ρειες είχαν τις εξής επι­δό­σεις:

Αττική (92,6)

Κεντρική Μακε­δο­νία (70,4)

Θεσ­σα­λία (66,4)

Κρήτη (64)

Πελο­πόν­νη­σος (61,1)

Ήπειρος (60,5)

Δυτική Μακε­δο­νία (60,3)

Βόρειο Αιγαίο (59,4)

Δυτική Ελλάδα (59,2)

Ιόνια Νησιά (58,9)

Νότιο Αιγαίο (56,6)

Ανα­το­λική Μακε­δο­νία – Θράκη (55,8)

Στερεά Ελλάδα (53,4)

 

Μήπως λοιπόν πρέπει να ανα­δει­χθούν οι αδυ­να­μίες της Πολι­τι­κής Συνοχής και των Διαρ­θρω­τι­κών Ταμείων της ΕΕ που την χρη­μα­το­δο­τούν; Μήπως επι­τέ­λους θα πρέπει να ληφθεί ειδική μέριμνα για τις νησιω­τι­κές περιο­χές και να δούμε στην πράξη να εφαρ­μό­ζε­ται αυτό που όλοι εδώ και χρόνια ευαγ­γε­λί­ζο­νται δηλαδή, ουσια­στική εφαρ­μογή της ρήτρας νησιω­τι­κό­τη­τας;

 

Θυμίζω ότι ευθύς αμέσως των επι­κεί­με­νων ευρω­ε­κλο­γών θα ξεκι­νή­σουν οι σχε­τι­κές δια­βου­λεύ­σεις σε επίπεδο θεσμών της ΕΕ και το Μάρτιο του 2025 η Ευρω­παϊκή Επι­τροπή θα παρου­σιά­σει τις προ­τά­σεις που θα προ­κύ­ψουν για την Πολι­τική Συνοχής -ως προϊόν συσχε­τι­σμών που θα δια­μορ­φω­θούν εντός της. Δεν θα πρέπει να αμε­λούμε τον κίνδυνο να υπάρ­ξουν δρα­στι­κές περι­κο­πές προς τα κράτη-μέλη που μέχρι τώρα έχουν ευερ­γε­τη­θεί από τα ευρω­παϊκά κον­δύ­λια, είτε γιατί προς αυτήν την κατεύ­θυνση πιέζει συγκε­κρι­μένο μπλοκ κρατών-μελών, είτε εξαι­τίας της περί­πτω­σης διεύ­ρυν­σης της ΕΕ (π.χ. με την είσοδο της Ουκρα­νίας ή της Μολ­δα­βίας στους ευρω­παϊ­κούς κόλπους).

 

Εμείς οι ΔΗΜΟΚΡΑΤΕΣ με τον Πρόεδρό μας Ανδρέα Λοβέρδο θα ανοί­ξουμε την συζή­τηση στην ΕΕ για μια ανα­θε­ω­ρη­μένη -και παρά το γενικό ρεύμα- περισ­σό­τερο ενι­σχυ­μένη Πολι­τική Συνοχής ώστε, να κατα­στεί περισ­σό­τερο επω­φε­λής για τις Περι­φέ­ρειες οι οποίες βρί­σκο­νται αντι­μέ­τω­πες με τις εντο­νό­τε­ρες ανα­πτυ­ξια­κές δυσχέ­ρειες και δη τις νησιω­τι­κές. Έχουμε προ­τά­σεις. Τις έχουμε επι­κοι­νω­νή­σει στην ευρω­ο­μάδα του Renew Europe στην οποία έχουμε ήδη εντα­χθεί εμείς οι ΔΗΜΟΚΡΑΤΕΣ και το κόμμα Renaissance του Γάλλου Προ­έ­δρου Εμα­νουέλ Μακρόν φυσικά.

 

Το 2020 είχαμε την εισα­γωγή ενός νέου χρη­μα­το­δο­τι­κού εργα­λείου, του Ταμείου Ανά­καμ­ψης που, ενώ δημιουρ­γή­θηκε για την ενδυ­νά­μωση της συνα­ντί­λη­ψης για την ανα­γκαιό­τητα κοινής αντι­με­τώ­πι­σης των κοινών προ­βλη­μά­των (παν­δη­μική και ενερ­γειακή κρίση), εν τοις πράγ­μασι εξυ­πη­ρε­τεί την άμβλυνση των περι­φε­ρεια­κών ανι­σο­τή­των. Μετέχει της Πολι­τι­κής Συνοχής καθώς είναι ενταγ­μένο στο Πολυ­ε­τές Δημο­σιο­νο­μικό Πλαίσιο της ΕΕ 2021-2027 (τομέας 2: συνοχή, ανθε­κτι­κό­τητα, αξίες).

Επι­πλέον, το κανο­νι­στικό του πλαίσιο είναι ίσως το αυστη­ρό­τερο μέχρι τώρα ανα­φο­ρικά με α) την τήρηση των σύντο­μων χρόνων υλο­ποί­η­σης έργων και δράσεων και β) επί­τευ­ξης των ορο­σή­μων και εκροών που έχει θέσει ανά τομέα.

Προ­τεί­νουμε λοιπόν σε επίπεδο ΕΕ, την δημιουρ­γία ενός ενιαίου και μονα­δι­κού Ταμείου χρη­μα­το­δό­τη­σης των νησιω­τι­κών Περι­φε­ρειών, στη λογική των δια­δι­κα­σιών (από άποψη ταχύ­τη­τας και αυστη­ρό­τη­τας) του Ταμείου Ανά­καμ­ψης αλλά και των κεκτη­μέ­νων «καλών πρα­κτι­κών» των Διαρ­θρω­τι­κών της Ταμείων. Η μονο­τα­μειακή χρη­μα­το­δό­τηση της νησιω­τι­κής περι­φέ­ρειάς μας για παρά­δειγμα, θα προ­σφέ­ρει περισ­σό­τερη ευε­λι­ξία σε σχέση με την άκαμπτη κατη­γο­ριο­ποί­ηση των πολλών προ­α­να­φε­ρό­με­νων διαρ­θρω­τι­κών Ταμείων. Η λει­τουρ­γία ενός και μόνου Ταμείου δύναται να επι­τύ­χει οικο­νο­μίες κλί­μα­κας σε αντί­θεση με την υφι­στά­μενη κατά­σταση η οποία συντη­ρεί­ται μέσω μιας αμφί­δρο­μης σχέσης με την ευρω­παϊκή -και όχι μόνο- γρα­φειο­κρα­τία. Κυρί­αρχα σημα­ντικό όμως, είναι το γεγονός, ότι με αυτόν τον τρόπο θα απο­τυ­πω­θούν στην πράξη οι προ­σλαμ­βά­νου­σες και η εμπει­ρία σχετικά με τις αντι­ξο­ό­τη­τες της νησιω­τι­κό­τη­τας και θα μετου­σιω­θούν οι ρήτρες της.

 

Με αυτόν τον μηχα­νι­σμό χρη­μα­το­δό­τη­σης και την παράλ­ληλη εκπό­νηση Ειδικού Εθνικού Στρα­τη­γι­κού Σχεδίου Νησιω­τι­κό­τη­τας με σαφή στο­χο­θε­σία και προ­γραμ­μα­τι­σμό έργων και δράσεων που θα περι­φε­ρειο­ποιεί και θα εξει­δι­κεύει με βάση την νησιω­τι­κό­τητα ορι­ζό­ντιες πολι­τι­κές, θα έχουμε ως απο­τέ­λε­σμα την απα­γκί­στρωση από τη βρα­δύ­τητα που διέπει την υλο­ποί­ηση των προ­γραμ­μά­των περι­φε­ρεια­κής ανά­πτυ­ξης αλλά και, την εξά­λειψη των συνα­κό­λου­θων αρνη­τι­κών επι­πτώ­σεων ως προς την καθε­αυτή ποιό­τητα των κατα­κερ­μα­τι­σμέ­νων παρεμ­βά­σεών τους.

 

Πλέον, η ανθε­κτι­κό­τητα των οικο­νο­μιών και δη των νησιω­τι­κών, απαιτεί σημα­ντι­κές, στρα­τη­γι­κού χαρα­κτήρα μεταρ­ρυθ­μί­σεις του συγκε­κρι­μέ­νου πλαι­σίου τόσο της ΕΕ, όσο και εσω­τε­ρικά στη χώρα μας.

 

 

Παρα­πο­μπές:

1. «Εθνικό Στρα­τη­γικό Πλαίσιο Ανα­φο­ράς 2007-2013»

«Εθνικό Στρα­τη­γικό Πλαίσιο για την Ανά­πτυξη 2014-2020»

«Εται­ρικό Σύμφωνο Περι­φε­ρεια­κής Ανά­πτυ­ξης 2021-2027» 2. https://cohesiondata.ec.europa.eu/programmes/2014GR16M2OP013 3. https://cohesiondata.ec.europa.eu/programmes/2014GR16M2OP010

4. EU Regional Competitiveness Index 2.0 στο https://ec.europa.eu/regional_policy/sources/work/rci_2022/eu-rci2_0-2022_en.pdf