Το Τάγμα των Ιπποτών αναβιώνει στη Ρόδο

Εισερ­χό­με­νοι στο Παλάτι του Μεγάλου Μαγί­στρου, στο υψη­λό­τερο σημείο του κάστρου, στη μεσαιω­νική πόλη της Ρόδου μία μεγάλη οθόνη ορθώ­νε­ται μπροστά μας. Εκεί βλέ­πουμε τον ιδρυτή του Τάγ­μα­τος του Αγίου Ιωάννη της Ιερου­σα­λήμ, της Ρόδου και της Μάλτας, Γεράρδο, να μας καλω­σο­ρί­ζει στη νέα έκθεση «Από τους Ιωαν­νί­τες στους Ιππότες της Μάλτας» και να μας αφη­γεί­ται την ιστορία της.

Το ξεχω­ρι­στό με αυτή την έκθεση δεν είναι μόνο η αφήγηση της ιστο­ρίας των Ιπποτών μέσω οπτι­κο­α­κου­στι­κών τεχνο­λο­γιών, αλλά το ότι οι από­γο­νοι των Ιπποτών της Ρόδου –οι σημε­ρι­νοί Ιππότες της Μάλτας– επι­στρέ­φουν στο νησί για να πουν οι ίδιοι την ιστορία των προ­γό­νων τους οι οποίοι έζησαν στη Ρόδο για 217 χρόνια, παρου­σιά­ζο­ντας παράλ­ληλα ένα σημα­ντικό αρχειακό υλικό που δια­σώ­ζε­ται έως και σήμερα.

Ο ιδρυτής του Τάγ­μα­τος του Αγίου Ιωάννη της Ιερου­σα­λήμ, της Ρόδου και της Μάλτας, Γεράρ­δος, μας καλω­σο­ρί­ζει στη νέα έκθεση με τίτλο «Από τους Ιωαν­νί­τες στους Ιππότες της Μάλτας».

Οι ιππότες σήμερα είναι μία ξεχω­ρι­στή οντό­τητα (Κυρί­αρχο Στρα­τιω­τικό Τάγμα της Μάλτας) που ανα­γνω­ρί­ζε­ται από τον ΟΗΕ και αριθμεί 12.500 μέλη, 80.000 μονί­μους εθε­λο­ντές και 13.000 ιατρικό προ­σω­πικό. Η δράση τους επι­κε­ντρώ­νε­ται στη φρο­ντίδα ηλι­κιω­μέ­νων, προ­σφύ­γων, αστέγων και παιδιών σε όλο τον κόσμο και ειδικά στις εμπό­λε­μες περιο­χές.

Οι Ιππότες παρου­σιά­ζουν την ιστορία της οργά­νω­σης από τις απαρχές της μέχρι σήμερα.

Οι Ιππότες παρου­σιά­ζουν την ιστορία της οργά­νω­σης από τις απαρχές της μέχρι τώρα, ξεκι­νώ­ντας από τους Αγίους Τόπους (1050-1291) και τη δράση του Τάγ­μα­τος στη σταυ­ρο­φο­ρική Παλαι­στίνη και την Κύπρο. Η εξι­στό­ρηση της ιστο­ρίας του Τάγ­μα­τος στη Ρόδο συνε­χί­ζε­ται μέσα από ψηφιο­ποι­η­μέ­νες προ­σω­πο­γρα­φίες των τριών Μεγάλων Μαγί­στρων της και κατα­λή­γει με την ιστορία του Τάγ­μα­τος κατά την περίοδο της εγκα­τά­στα­σής τους στη Μάλτα και τη δράση τους στις ημέρες μας ανά την υφήλιο.

Η εξι­στό­ρηση της ιστο­ρίας του Τάγ­μα­τος στη Ρόδο μέσα από ψηφιο­ποι­η­μέ­νες προ­σω­πο­γρα­φίες των τριών Μεγάλων Μαγί­στρων.

Ανάμεσα στα αυθε­ντικά κει­μή­λια του Τάγ­μα­τος που εκτί­θε­νται, υπάρ­χουν και σημα­ντικά έγγραφα, όπως αυτό που παρα­χω­ρεί στο Τάγμα του Αγ. Ιωάννη την εξουσία και την άμεση και απο­κλει­στική κυριαρ­χία στο νησί της Ρόδου, ενώ ιδιαί­τερα εντυ­πω­σιακό είναι και το αντί­γραφο της γαλέρας La Capitana του Τάγ­μα­τος, η οποία έλαβε μέρος στη ναυ­μα­χία της Ναυ­πά­κτου το 1571.

το αντί­γραφο της γαλέρας La Capitana του Τάγ­μα­τος, η οποία έλαβε μέρος στη ναυ­μα­χία της Ναυ­πά­κτου το 1571.

Οι Ιππότες της Ρόδου ἐν οἴκῳ καὶ ἐν δήμῳ

Βγαί­νο­ντας από το Παλάτι του Μεγάλου Μαγί­στρου και κατη­φο­ρί­ζο­ντας προς το λιμάνι, ο επι­σκέ­πτης θα βρεθεί στην οδό των Ιπποτών η οποία ενώνει την κεφαλή του Τάγ­μα­τος, το παλάτι και την εκκλη­σία της Πανα­γιάς του κάστρου (τον καθε­δρικό ναό των ιπποτών). Σε αυτόν τον μεσαιω­νικό δρόμο εκτός από τους θυρεούς των ιπποτών και μία σειρά από σύμβολα που δια­σώ­ζο­νται στο κάστρο, υπάρχει και μία δεύτερη έκθεση η οποία φιλο­ξε­νεί­ται στο μεσαιω­νικό κατά­λυμα της Γλώσσας της Ισπα­νίας από το 2022.

ν ο επι­σκέ­πτης γυρίσει την αίθουσα και χαζέψει τους τίτλους των πινα­κί­δων, έχει ήδη απο­κο­μί­σει μία γενική ιδέα για το Τάγμα.

Η έκθεση «Οι Ιππότες της Ρόδου ἐν οἴκῳ καὶ ἐν δήμῳ», την οποία επι­με­λή­θηκε η αρχαιο­λό­γος της Εφο­ρείας Αρχαιο­τή­των Δωδε­κα­νή­σου Αννα-Μαρία Κάσ­δα­γλη, παρου­σιά­ζει το Τάγμα, τη στα­διο­δρο­μία των Ιωαν­νι­τών, την προ­σω­πική τους ζωή και πορεία τους.

Φθά­νο­ντας στο κατώφλι της έκθεσης, μία πινα­κίδα για τους επι­σκέ­πτες ανα­φέ­ρει: «Προσοχή, για να περά­σετε στον κόσμο των Ιπποτών πρέπει να αφήσετε πίσω σας τα θέσφατα του σημε­ρι­νού δυτικού πολι­τι­σμού. Δηλαδή πρέπει να ξεχά­σετε: 1. ότι όλοι οι άνθρω­ποι γεν­νιού­νται ίσοι, 2. την ανε­ξι­θρη­σκία, 3. την προ­στα­σία του ατόμου από σκληρή και απάν­θρωπη τιμωρία, 4. το δικαί­ωμα του ανθρώ­που να ζει ελεύ­θε­ρος».

«Ιστορία χωρίς κείμενα δεν γίνεται, αλλά η έκθεση έχει στηθεί έτσι ώστε τα περισ­σό­τερα κείμενα να μην είναι απα­ραί­τητα, καθώς αν ο επι­σκέ­πτης γυρίσει την αίθουσα και χαζέψει τους τίτλους των πινα­κί­δων και το επο­πτικό υλικό, έχει ήδη απο­κο­μί­σει μία γενική ιδέα για το Τάγμα την εποχή που κατείχε τη Ρόδο», ανα­φέ­ρει στην «Κ» η κ. Κάσ­δα­γλη.

Ενα είδος εκκλη­σια­στι­κής Ευρω­παϊ­κής Ενωσης

Εξη­γώ­ντας μας περι­λη­πτικά πώς οι Ιππότες δρούσαν στη Ρόδο από το 1309 μέχρι και το 1522, όπου τελικά ηττού­νται από τον Σου­λεϊ­μάν τον Μεγα­λο­πρεπή, η αρχαιο­λό­γος επι­ση­μαί­νει πως το Τάγμα των Ιπποτών της Ρόδου ήταν ουσια­στικά ένα είδος εκκλη­σια­στι­κής Ευρω­παϊ­κής Ενωσης.

«Εχουμε τους εκπρο­σώ­πους του Τάγ­μα­τος που έμεναν στο κοι­νό­βιο της Ρόδου και οι οποίοι ήταν χωρι­σμέ­νοι ανάλογα με τη γλώσσα που μιλού­σαν. Υπήρχε δηλαδή η γλώσσα της Αγγλίας, οι τρεις γλώσσες της Γαλλίας, οι δύο γλώσσες της Ισπα­νίας, της Γερ­μα­νίας, της Ιταλίας, κ.λπ. Κάθε ομάδα είχε έναν αξιω­μα­τούχο, ο οποίος δεν ήταν μόνο σύμ­βου­λος του Μεγάλου Μαγί­στρου, αλλά και αρμό­διος για έναν συγκε­κρι­μένο τομέα της διοί­κη­σης», εξηγεί.

Ενα είδος εκκλη­σια­στι­κής Ευρω­παϊ­κής Ενωσης

Εξη­γώ­ντας μας περι­λη­πτικά πώς οι Ιππότες δρούσαν στη Ρόδο από το 1309 μέχρι και το 1522, όπου τελικά ηττού­νται από τον Σου­λεϊ­μάν τον Μεγα­λο­πρεπή, η αρχαιο­λό­γος επι­ση­μαί­νει πως το Τάγμα των Ιπποτών της Ρόδου ήταν ουσια­στικά ένα είδος εκκλη­σια­στι­κής Ευρω­παϊ­κής Ενωσης.

«Εχουμε τους εκπρο­σώ­πους του Τάγ­μα­τος που έμεναν στο κοι­νό­βιο της Ρόδου και οι οποίοι ήταν χωρι­σμέ­νοι ανάλογα με τη γλώσσα που μιλού­σαν. Υπήρχε δηλαδή η γλώσσα της Αγγλίας, οι τρεις γλώσσες της Γαλλίας, οι δύο γλώσσες της Ισπα­νίας, της Γερ­μα­νίας, της Ιταλίας, κ.λπ. Κάθε ομάδα είχε έναν αξιω­μα­τούχο, ο οποίος δεν ήταν μόνο σύμ­βου­λος του Μεγάλου Μαγί­στρου, αλλά και αρμό­διος για έναν συγκε­κρι­μένο τομέα της διοί­κη­σης», εξηγεί.

Οι ιππότες είχαν ένα φοβερό δίκτυο υπο­στη­ρι­κτών και διπλω­μα­τών σε όλη την Ευρώπη.

Σύμφωνα με την αρχαιο­λόγο, η Ρόδος ήταν το διοι­κη­τικό κέντρο των Ιωαν­νι­τών ιπποτών, αλλά συνήθως ο κάθε ιππότης υπη­ρε­τούσε ένα διά­στημα στο νησί και επέ­στρεφε στην πατρίδα του, όπου μπο­ρούσε να διοι­κή­σει κάποιο μετόχι.

«Οι ιππότες είχαν ένα φοβερό δίκτυο υπο­στη­ρι­κτών και διπλω­μα­τών σε όλη την Ευρώπη. Για τον λόγο αυτό λάμ­βα­ναν δωρεές από κάθε γωνιά της Ηπείρου και ακριβώς γι’ αυτό η Ρόδος δεν επι­βα­ρύν­θηκε καθόλου οικο­νο­μικά από την παρα­μονή των Ιωαν­νι­τών στο νησί. Αλλωστε τα περισ­σό­τερα από τα έργα που έγιναν τότε στη Ρόδο πλη­ρώ­θη­καν από λεφτά ευρω­παϊκά», σημειώ­νει.

Κάνο­ντας μία βόλτα στις αίθου­σες της έκθεσης, το μάτι θα «πέσει» ανα­πό­φευ­κτα στις ξυλο­κα­τα­σκευές στον κεντρικό άξονα της αίθου­σας στις οποίες ανα­γρά­φο­νται εμπει­ρίες συγκε­κρι­μέ­νων Ιπποτών όπως προ­κύ­πτουν από τις ιστο­ρι­κές πηγές.

«Οι περι­πέ­τειες αυτές δίνουν μια εικόνα της πραγ­μα­τι­κό­τη­τας όπως τη βίωναν οι ίδιοι οι Ιππότες, η οποία πολλές φορές ήταν ωμή, σκληρή και ενίοτε άδικη. Η αισθη­τική στις μεμ­βρά­νες παρα­πέ­μπει σε μεσαιω­νικά χει­ρό­γραφα, ενώ τα εξαι­ρε­τικά κωμικά σκίτσα του Σάββα Κούτρη που τις συνο­δεύ­ουν είναι εμπνευ­σμένα από μεσαιω­νι­κές περι­θω­ριο­γρα­φίες»,. συμπλη­ρώ­νει η κ. Κάσ­δα­γλη.

Μία άγνωστη ιστορία

Πλη­σιά­ζο­ντας σε ένα από μεσαιω­νικά χει­ρό­γραφα, δια­βά­ζουμε την ιστορία του καγκε­λά­ριου Αντρέα Ντ’ Αμαραλ, ο οποίος συνε­λή­φθη κατη­γο­ρού­με­νος ψευδώς, ότι προ­σπά­θησε –μέσω ενός υπηρέτη του– να στείλει μήνυμα στους Τούρ­κους να μην εγκα­τα­λεί­ψουν την πολιορ­κία στη Ρόδο. Ο καγκε­λά­ριος εκτε­λέ­στηκε, ενώ «το κεφάλι του και τα τέσσερα κομ­μά­τια στα οποία έσχισαν το σώμα του κρε­μά­στη­καν σε διάφορα σημεία των τειχών».

Το λίθινο κιβω­τί­διο με το έμβλημα του μεγάλου μαγί­στρου Πέρε Ραμόν Σακόστα (1461-1467), όπου φυλασ­σό­ταν η καρδιά του.

Στις δύο μικρό­τε­ρες αίθου­σες που ακο­λου­θούν, εννέα ακόμη επι­τοί­χιες πινα­κί­δες έχουν θέμα την πορεία των Ιπποτών στο Τάγμα, από την ώρα που γίνο­νταν Ιωαν­νί­τες ώσπου να πεθά­νουν. Εκεί τα λάβαρα που πλαι­σιώ­νουν τις πινα­κί­δες παρα­πέ­μπουν στον πολυ­ε­θνικό χαρα­κτήρα του Τάγ­μα­τος.

Στην άκρη ενός εκ των αιθου­σών ξεχω­ρί­ζει το λίθινο κιβω­τί­διο με το έμβλημα του μεγάλου μαγί­στρου Πέρε Ραμόν Σακόστα (1461-1467), αυθε­ντικό αρχαιο­λο­γικό έκθεμα που προ­έρ­χε­ται από τον Αγιο Ιωάννη στο Κολ­λά­κιο, καθο­λικό του Τάγ­μα­τος στη Ρόδο. Στο κιβω­τί­διο αρχικά φυλασ­σό­ταν η ταρι­χευ­μένη καρδιά του μεγάλου μαγί­στρου, ο οποίος είχε πεθάνει και ταφεί στη Ρώμη. Πλέον το συγκε­κρι­μένο σπου­δαίο αρχαιο­λο­γικό δημιούρ­γημα εκτί­θε­ται στην καρδιά της Ρόδου. Στο κάστρο της.

*Η μόνιμη έκθεση «Από τους Ιωαν­νί­τες στους Ιππότες της Μάλτας» κατά τη θερινή περίοδο (Απρίλιο-Οκτώβριο) είναι επι­σκέ­ψιμη καθη­με­ρινά, από τις 9.00 έως τις 17.00. Το κοινό μπορεί να την επι­σκε­φθεί πλη­ρώ­νο­ντας το αντί­τιμο του εισι­τη­ρίου εισόδου στο Παλάτι του Μεγάλου Μαγί­στρου, χωρίς κάποια επι­πλέον επι­βά­ρυνση.

*Η έκθεση «Οι Ιππότες της Ρόδου ἐν οἴκῳ καὶ ἐν δήμῳ» φιλο­ξε­νεί­ται στο μεσαιω­νικό Κατά­λυμα της Γλώσσας της Ισπα­νίας επί της οδού Ιπποτών από το 2022 και ανοίγει για το κοινό χωρίς εισι­τή­ριο κάθε Τρίτη από τις 9 το πρωί ως τις 4 το από­γευμα σε όλη τη διάρ­κεια της καλο­και­ρι­νής περιό­δου (Απρίλιο-μέσα Οκτω­βρίου). Ανοίγει επίσης για επι­σκέ­ψεις σχο­λείων έπειτα από συνεν­νό­ηση και τους χει­με­ρι­νούς μήνες, όποτε επι­τρέ­πουν οι συν­θή­κες.

Πηγή kathimerini.gr

Σοφία Χρήστου