Ηφαίστεια στην Ελλάδα: Είναι πιθανό να εκραγούν; – Πόσο έτοιμοι είμαστε

Ο Χρήστος Ευαγ­γε­λί­δης, Ερευ­νη­τής στο Γεω­δυ­να­μικό Ινστι­τούτο του Εθνικού Αστε­ρο­σκο­πείου Αθηνών, χαρ­το­γρα­φεί τα ενεργά ηφαι­στειακά μέτωπα στην Ελλάδα.

Μέσα σε λίγους μήνες, σημειώ­θηκε ξανά μια ισχυρή έκρηξη στο ηφαί­στειο της νοτιο­δυ­τι­κής Ισλαν­δίας, στη χερ­σό­νησο Ρεϊ­κιά­νες, γεμί­ζο­ντας με λάβα την πόλη Γκρί­ντα­βικ και πλέον, σπίτια έχουν παρα­δο­θεί στις φλόγες.

«Για την Ισλαν­δία, οι ηφαι­στεια­κές εξάρ­σεις και εκρή­ξεις είναι μια συνη­θι­σμένη δρα­στη­ριό­τητα. Βρί­σκε­ται πάνω σε δύο απο­κλί­νου­σες λιθο­σφαι­ρι­κές πλάκες, εκεί που ανοίγει και δημιουρ­γεί­ται νέος ωκε­ά­νιος φλοιός. Αυτό έχει οδη­γή­σει στο να είναι ένα ηφαι­στειακό σύμπλεγμα και να έχει σε όλο της το έδαφος πάρα πολλά ηφαί­στεια, που κατά περιό­δους εκρή­γνουν λάβες και κάνουν μικρούς και μεγά­λους σει­σμούς» σχο­λιά­ζει ο Χρήστος Ευαγ­γε­λί­δης, Ερευ­νη­τής στο Γεω­δυ­να­μικό Ινστι­τούτο του Εθνικού Αστε­ρο­σκο­πείου Αθηνών και υπεύ­θυ­νος του Εθνικού Σει­σμο­λο­γι­κού Δικτύου.

Από την έκρηξη του ηφαι­στείου στην νοτιο­δυ­τική Ισλαν­δία. AP/MARCO DI MARCO

Εξηγεί ωστόσο, πως το γεω­δυ­να­μικό περι­βάλ­λον της Ισλαν­δίας -που υπο­λο­γί­ζε­ται ότι τα ενεργά ηφαί­στεια είναι περίπου 3.000- είναι εντελώς δια­φο­ρε­τικό από αυτό της Ελλάδας και οι συνε­χείς εκρή­ξεις ηφαι­στείων δεν επη­ρε­ά­ζουν την ηφαι­στειό­τητα του ελλη­νι­κού χώρου.

Ποια είναι η κατά­σταση στην χώρα μας

Στην χώρα μας, υπάρ­χουν πέντε ενεργά ηφαί­στεια. «Το ελλη­νικό ηφαι­στειακό τόξο όπως το απο­κα­λούμε, δημιουρ­γεί­ται λόγω της κατα­βύ­θι­σης της Αφρι­κα­νι­κής ηπει­ρω­τι­κής πλάκας κάτω από την Ευρα­σια­τική. Αυτό δημιουρ­γεί μία άλλου τύπου ηφαι­στειό­τητα. Λόγω της κατα­βύ­θι­σης, της υψηλής θερ­μο­κρα­σίας και της πίεσης, το υλικό της λιώνει. Αυτό το λιωμένο υλικό προ­σπα­θεί να βρει δίοδο προς τα πάνω και δημιουρ­γεί ένα ηφαι­στειακό τόξο. Περίπου 100 χλμ. πίσω από την ενεργή ζώνη κατα­βύ­θι­σης δηλαδή, δημιουρ­γού­νται ηφαί­στεια, λόγω της ανόδου του μαγ­μα­τι­κού υλικού.

Στον ελλη­νικό χώρο, το ενεργό ηφαι­στειακό τόξο είναι στην ουσία ένα ημι­κύ­κλιο από το Σουσάκι της Κοριν­θίας, στα Μέθανα, στην Μήλο, στην Σαντο­ρίνη και κατα­λή­γει στη Νίσυρο. Κάθε ηφαί­στειο από αυτά έχει δια­φο­ρε­τικό χαρα­κτήρα και ταυ­τό­τητα» εξηγεί ο κ. Ευαγ­γε­λί­δης.

Πέντε ενεργά ηφαί­στεια δια­φο­ρε­τι­κής δυνα­μι­κής και επι­κιν­δυ­νό­τη­τας

Τα ηφαι­στειακά κέντρα της Σαντο­ρί­νης και της Νισύρου είναι αυτά που έχουν το μεγα­λύ­τερο δυνα­μικό, επι­ση­μαί­νει ο κ. Ευαγ­γε­λί­δης και δίνει το παρά­δειγμα πως «Στα Μέθανα, το ηφαί­στειο έχει δυνα­μικό αλλά οι ηφαι­στεια­κές εξάρ­σεις είναι πιο ήπιες. Ακόμα και αν υπάρξει ηφαι­στειακή έκρηξη στα Μέθανα θα έχουμε μια ηφαι­στειακή έκρηξη τύπου έκχυσης λάβας και δημιουρ­γίας ηφαι­στεια­κών δόμων αργά-αργά. Κάποια πιθανή έκρηξη στην Σαντο­ρίνη ή στην Νίσυρο, μπορεί να είναι εκρη­κτι­κού χαρα­κτήρα, όπως αυτές που βλέ­πουμε στην Ισλαν­δία».

Αυτό που πρέπει να απο­σα­φη­νι­στεί είναι πως μια ηφαι­στειακή έκρηξη δεν γίνεται από την μία μέρα στην άλλη. «Τα ηφαί­στεια προει­δο­ποιούν πριν κάνουν κάτι. Δεν είναι σαν τους σει­σμούς» εξηγεί ο κ. Ευαγ­γε­λί­δης και προ­σθέ­τει πως «τα ηφαί­στεια δεν σκάνε ξαφνικά. Αρχί­ζουν σιγά σιγά μια δρα­στη­ριό­τητα, η οποία μπορεί να διαρ­κέ­σει από εβδο­μά­δες μέχρι χρόνια»

Για αυτό τονίζει πως πάνω σε όλα τα ηφαί­στεια, η πολι­τεία και οι ερευ­νη­τι­κοί φορείς οφεί­λουν να υπάρ­χουν μετρη­τικά δίκτυα, δίκτυα σει­σμο­γρά­φων και γεο­χη­μικά όργανα που μετράνε την χημική σύσταση των ρευστών και των αερίων, ούτως ώστε με μια διαρκή και συνεχή παρα­κο­λού­θηση όλων αυτών των μετρη­τι­κών δικτύων, θα μπο­ρούμε να γνω­ρί­ζουμε ποια είναι η κατά­σταση καθώς και αν επί­κει­ται κάποια ηφαι­στειακή έξαρση.

Υπάρ­χουν συστή­ματα παρα­κο­λού­θη­σης για κάθε ενεργό ηφαί­στειο στην χώρα μας;

Στον ελλη­νικό χώρο, ο κ. Ευαγ­γε­λί­δης ανα­φέ­ρει πως όλα τα ηφαί­στεια έχουν εξο­πλι­σμό. Ωστόσο προει­δο­ποιεί ότι «το πρό­βλημα που υπάρχει πάντα στην Ελλάδα, όχι μόνο για την παρα­κο­λού­θηση των ηφαι­στείων αλλά και στην σει­σμο­λο­γική παρα­κο­λού­θηση, δεν είναι το αν βάζουμε πάνω στα ηφαί­στεια τα απα­ραί­τητα συστή­ματα αλλά το πώς τα συντη­ρούμε. Δυστυ­χώς, δεν είναι πάντα αυτο­νό­ητο αυτό και δεν είναι συνε­χό­μενη η χρη­μα­το­δό­τηση για την λει­τουρ­γία αυτών των δικτύων. Πολλές φορές σημειώ­νο­νται βλάβες και αστο­χίες. Πρέπει να υπάρχει μια σταθερή χρη­μα­το­δό­τηση των σει­σμο­λο­γι­κών δικτύων σε όλη την χώρα και των μετρη­τι­κών δικτύων.

«Κάνουμε κινή­σεις για να απο­κτή­σουμε μια σταθερή χρη­μα­το­δό­τηση. Σε εθνικό επίπεδο, και για εμάς ως Εθνικό Αστε­ρο­σκο­πείο Αθηνών, που έχουμε την μεγα­λύ­τερη υποδομή αλλά και για τους υπό­λοι­πους πανε­πι­στη­μια­κούς φορείς που έχουν κάποια υποδομή σε ορι­σμένα ηφαί­στεια του ελλη­νι­κού χώρου, η χρη­μα­το­δό­τηση πάντα προ­έρ­χε­ται από τα λεγό­μενα soft money, δηλαδή από αντα­γω­νι­στικά προ­γράμ­ματα έρευνας.Δεν υπάρχει κάτι σταθερό.

Σε άλλα μέρη της Ευρώπης και του κόσμου, δεν γίνεται έτσι. Υπάρχει μια σταθερή χρη­μα­το­δό­τηση για την συντή­ρηση του εξο­πλι­σμού και της υπο­δο­μής. Οι ερευ­νη­τές και οι πανε­πι­στη­μια­κοί μπορούν να κάνουν ελεύ­θερα οποια­δή­ποτε έρευνα επι­θυ­μούν, και στη συνέ­χεια να την χρη­μα­το­δο­τούν μέσω αντα­γω­νι­στι­κών ερευ­νη­τι­κών προ­γραμ­μά­των. Αλλά η υποδομή αυτή καθ αυτή, χρη­μα­το­δο­τεί­ται από το κράτος».

Η σχέση του γεω­λο­γι­κού χρόνου με τον ανθρώ­πινο

Ο ερευ­νη­τής μάλιστα απο­σα­φη­νί­ζει την έννοια του χρόνου, μια και ο γεω­λο­γι­κός χρόνος με αυτόν που αντι­λαμ­βα­νό­μα­στε στην καθη­με­ρι­νό­τητά μας, δια­φέ­ρει. «Ο γεω­λο­γι­κός χρόνος, είναι δια­φο­ρε­τι­κός από τον ανθρώ­πινο. Όταν λέμε σύντομα στον γεω­λο­γικό χρόνο, μπορεί να εννο­ούμε πάνω από 100 χρόνια και να έχουν περάσει τρεις γενιές. Λέμε για παρά­δειγμα ότι τα Μέθανα είναι ένα ενεργό ηφαί­στειο, γιατί η τελευ­ταία έκρηξη είχε γίνει προ Χριστού. Αλλά ο χρόνος μετράει δια­φο­ρε­τικά από ότι στην πραγ­μα­τική ζωή».

Ποια είναι τα πορί­σματα από την παρα­κο­λού­θηση των ενεργών ηφαι­στείων στην Ελλάδα;

Στο πλαίσιο του Οργα­νι­σμού Αντι­σει­σμι­κού Σχε­δια­σμού και Προ­στα­σίας (ΟΑΣΠ), που είναι ο αρμό­διος φορέας για τον σχε­δια­σμό και την απο­τε­λε­σμα­τική εφαρ­μογή της αντι­σει­σμι­κής πολι­τι­κής της χώρας, θεσμο­θε­τή­θηκε πριν από ένα χρόνο η επι­τροπή εκτί­μη­σης του Ηφαι­στεια­κού Κιν­δύ­νου. Σε περί­πτωση κάποιας ενδε­χό­με­νης ηφαι­στεια­κής έκρηξης, αυτή η επι­τροπή συνε­δριά­ζει, βγάζει τα συμπε­ρά­σματά της και συμ­βου­λεύει την πολι­τική ηγεσία και τους κρα­τι­κούς φορείς.

«Αυτή τη στιγμή, δεν θα έλεγα ότι υπάρχει κάτι ανη­συ­χη­τικό. Δεν βρι­σκό­μα­στε σε κάποια ηφαι­στειακή έξαρση. Η τελευ­ταία ήταν το 2011-2012 στη Σαντο­ρίνη. Έκτοτε δεν έχουμε κάτι. Εμείς παρα­κο­λου­θούμε συνε­χό­μενα όλα τα ηφαι­στειακά κέντρα και την μικρο­σει­σμική δρα­στη­ριό­τητα που μπορεί να παρά­γε­ται από αυτά, ώστε να είμαστε έτοιμοι αν κάτι ξεκι­νή­σει, να το δια­κρί­νουμε πολύ γρήγορα και να βγά­λουμε τα συμπε­ρά­σματά μας και να δώσουμε τις ανά­λο­γες κατευ­θύν­σεις στην πολι­τεία».

Πώς θα υπάρχει καλύ­τερη παρα­κο­λού­θηση των ηφαι­στείων;

Από την επι­στη­μο­νική κοι­νό­τητα, πάντα υπάρ­χουν προ­τά­σεις για την βελ­τι­στο­ποί­ηση των συν­θη­κών. «Αυτό που προ­τεί­νουμε είναι να πυκνώ­σει η υποδομή και τα μετρη­τικά δίκτυα. Την ίδια ώρα, τα συστή­ματα αυτά είναι απα­ραί­τητο να συντη­ρού­νται επαρκώς. Αυτό που επι­διώ­κουμε να έχουμε σε κάθε ηφαί­στειο είναι ένα ξεχω­ρι­στό ηφαι­στειακό παρα­τη­ρη­τή­ριο, το οποίο θα μπορεί να αναλύει και να συν­δυά­ζει όλα τα δεδο­μένα, προ­σπα­θώ­ντας να βγάλει συμπε­ρά­σματα για το υπό­βα­θρο του κάθε ηφαι­στείου.

Η πολι­τεία οφείλει να χρη­μα­το­δο­τεί σταθερά τα μετρη­τικά δίκτυα επάνω στα ηφαί­στεια, γιατί είναι ενεργά. Δεν χρειά­ζε­ται για να πάρουμε τα κατάλ­ληλα μέτρα να γίνει μια τραγική έκρηξη, που θα φέρει μια τερά­στια κατα­στροφή. Μια έκρηξη, ακόμα και μικρής κλί­μα­κας μπορεί να έχει σοβαρές οικο­νο­μι­κές επι­πτώ­σεις. Δεν χρειά­ζε­ται να σκε­φτό­μα­στε με ένα σενάριο από­λυ­της κατα­στρο­φής. Ακόμα και κάτι μικρό, μπορεί να επη­ρε­ά­σει την τοπική κοι­νω­νία, την οικο­νο­μία και τον του­ρι­σμό. Η ηφαι­στειακή δρα­στη­ριό­τητα, δεν είναι κάτι που μπο­ρούμε εμείς οι άνθρω­ποι ούτε να αλλά­ξουμε, ούτε να παρέμ­βουμε. Αλλά εάν την παρα­κο­λου­θούμε επαρκώς, μπο­ρούμε να ξέρουμε τι έρχεται και να προ­ε­τοι­μά­ζουμε αντί­στοιχα σχέδια αντι­με­τώ­πι­σης».

Πηγή news247.gr