Η Ρόδος στα έξι νησιά του Αιγαίου με την πιο «καθαρή» ατμόσφαιρα – Τι αλλάζει το χειμώνα

Σε χαμηλά επίπεδα κυμαί­νε­ται η ατμο­σφαι­ρική ρύπανση σε έξι νησιά του Αιγαίου, σύμφωνα με έρευνα που διε­νερ­γή­θηκε από την Εθνική Ερευ­νη­τική Υποδομή «Enirisst», με την καθη­γή­τρια του Πανε­πι­στη­μίου Αιγαίου, Άννα Κοτρί­κλα να εξηγεί στο CNN Greece, τους λόγους για τους οποίους μπορεί να παρα­τη­ρεί­ται αύξηση των αιω­ρού­με­νων σωμα­τι­δίων το χειμώνα και δίνει ορι­σμέ­νες οδηγίες προ­στα­σίας της δημό­σιας υγείας.

Ειδι­κό­τερα, η κα Κοτρί­κλα μιλώ­ντας για την έρευνα που διε­ξά­γε­ται από τον Ιανουά­ριο του 2022 στα νησιά του Ανα­το­λι­κού Αιγαίου (Μύρινα Λήμνου, Μυτι­λήνη, Χίο, Καρ­λό­βασι Σάμου και Ρόδο) και στο κεντρικό Αιγαίο (Ερμού­πολη Σύρου) επι­ση­μαί­νει πως χάρη στην τοπο­θέ­τηση αισθη­τή­ρων που βρί­σκο­νται τοπο­θε­τη­μέ­νοι στις περιο­χές αυτές «επι­τυγ­χά­νε­ται η συνεχής παρα­κο­λού­θηση της ποιό­τη­τας της ατμό­σφαι­ρας».

«Είναι πρώτη φορά που μια τέτοια έρευνα διε­νερ­γεί­ται σε τόσο μεγάλη γεω­γρα­φική και χρονική κλίμακα στην περιοχή» συμπλη­ρώ­νει.

Τα λεπτό­κοκκα αιω­ρού­μενα σωμα­τί­δια, από τους πιο επι­κίν­δυ­νους ρύπους

Η ίδια, εξη­γώ­ντας τους λόγους για τους οποίους κρίθηκε ανα­γκαία μία τέτοια έρευνα σημειώ­νει:

«Τα λεπτό­κοκκα αιω­ρού­μενα σωμα­τί­δια (PM2.5) απο­τε­λούν έναν από τους πιο επι­κίν­δυ­νούς ατμο­σφαι­ρι­κούς ρύπους διότι εισχω­ρούν βαθιά στους πνεύ­μο­νες ενώ τα μικρό­τερα από αυτά περνούν ακόμη και στην κυκλο­φο­ρία του αίματος».

Υπο­γραμ­μί­ζει δε, πως η κακή ποιό­τητα του αέρα έχει επι­πτώ­σεις στη δημόσια υγεία και ιδιαί­τερα στους ευά­λω­τους πλη­θυ­σμούς όπως οι ηλι­κιω­μέ­νοι, οι έχοντες προ­βλή­ματα υγείας, τα παιδιά και οι γυναί­κες σε εγκυ­μο­σύνη.

Η επί­κουρη καθη­γή­τρια του Τμή­μα­τος Ναυ­τι­λίας και Επι­χει­ρη­μα­τι­κών Υπη­ρε­σιών του Πανε­πι­στη­μίου Αιγαίου, Άννα ΚοτρίκλαΠανεπιστήμιο Αιγαίου

Ανα­λυ­τικά η συνέ­ντευξη

Οι μέσες ετήσιες συγκε­ντρώ­σεις PM2.5 κυμάν­θη­καν μεταξύ 7.40 μg/m3 (Σύρος) και 15.0 μg/m3 (Μυτι­λήνη). Οι συγκε­ντρώ­σεις αυτές βρί­σκο­νται κάτω από την οριακή τιμή που έχει θεσπι­στεί από τις Οδηγίες της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης για την ποιό­τητα του αέρα η οποία είναι 25 μg/m3.

Εξε­τά­ζο­ντας την δια­κύ­μανση των ωριαίων συγκε­ντρώ­σεων στην διάρ­κεια του εικο­σι­τε­τρά­ω­ρου δια­πι­στώ­θηκε επο­χιακό μοτίβο στις θέσεις παρα­κο­λού­θη­σης που βρί­σκο­νται στο Βόρειο Αιγαίο (Λέσβος, Σάμος, Χίος) με τις υψη­λό­τε­ρες τιμές να κατα­γρά­φο­νται τη χει­με­ρινή περίοδο και ιδιαί­τερα τις βρα­δι­νές ώρες.

Μέσω ημι­δο­μη­μέ­νων συνε­ντεύ­ξεων σε όλα τα νησιά, προ­έ­κυψε ότι στα νησιά του Βορείου Αιγαίου χρη­σι­μο­ποιού­νται σε αρκετό βαθμό τα καυ­σό­ξυλα ως μέσω οικια­κής θέρ­μαν­σης σε σόμπες ή τζάκια.

Αυτό δεν συμ­βαί­νει στην Ρόδο (που είναι το μεγα­λύ­τερο αστικό κέντρο από αυτά που εξε­τά­στη­καν) όπου οι θερ­μο­κρα­σίες είναι υψη­λό­τε­ρες, ο χει­μώ­νας διαρκεί λιγό­τερο και το μέσο θέρ­μαν­σης είναι το πετρέ­λαιο, τα κλι­μα­τι­στικά ή και οι αντλίες θερ­μό­τη­τας. Εκτι­μά­ται λοιπόν ότι οι κορυφές κατά τους χει­με­ρι­νούς μήνες στα νησιά του Βορείου Αιγαίου οφεί­λο­νται στην οικιακή θέρ­μανση.

Εκτι­μάτε πως η έρευνα αυτή θα μπο­ρούσε να επε­κτα­θεί και σε άλλες περιο­χές, όπου οι τιμές μπορεί να υπερ­βαί­νουν κατά πολύ τις προ­βλε­πό­με­νες;

Καταρ­χάς η έρευνα μας συνε­χί­ζε­ται, ώστε να επι­βε­βαιω­θούν τα ευρή­ματα και την φετινή χει­με­ρινή περίοδο (2023-24). Θα επι­διώ­ξουμε χρη­μα­το­δό­τηση για να διε­νερ­γή­σουμε έρευνα σε εσω­τε­ρι­κούς χώρους ώστε να δούμε τα επίπεδα της ρύπαν­σης και την επί­δραση πρα­κτι­κών όπως ο τρόπος θέρ­μαν­σης και ο αερι­σμός των χώρων.

Επι­πλέον, έχουν υλο­ποι­η­θεί έρευνες από άλλα ιδρύ­ματα και φορείς στην Αθήνα και άλλες μεγάλες πόλεις με ανάλογα ευρή­ματα τους χει­με­ρι­νούς μήνες.

Ποια στοι­χεία της έρευνας πρέπει να λάβει υπόψιν η Πολι­τεία, προ­κει­μέ­νου να χαράξει πολι­τι­κές που θα κρα­τή­σουν τις τιμές των ρύπων σε χαμηλά επίπεδα;

Λόγω της οικο­νο­μι­κής κρίσης και της πρό­σφα­της ενερ­γεια­κής κρίσης το κόστος των ξύλων είναι χαμη­λό­τερο από το κόστος του πετρε­λαίου, του φυσικού αερίου ή του ηλε­κτρι­σμού. Επι­πλέον το κοινό δεν είναι ενήμερο για τους κιν­δύ­νους από τη χρήση τους. Όλοι αυτοί οι παρά­γο­ντες κάνουν τα καυ­σό­ξυλα ιδιαί­τερα ελκυ­στικό μέσο θέρ­μαν­σης στην εποχή μας.

Η πολι­τεία θα πρέπει να ενι­σχύ­σει τις καμπά­νιες ενη­μέ­ρω­σης του κοινού, που ξεκί­νη­σαν τα τελευ­ταία χρόνια, για τους κιν­δύ­νους από τη ρύπανση και για την ορθή χρήση των τζακιών και σομπών.

Σε χώρες της βόρειας Ευρώπης που αντι­με­τω­πί­ζε­ται το ίδιο πρό­βλημα (πχ Δανία), εκτός από τις καμπά­νιες ενη­μέ­ρω­σης, υλο­ποιούν και προ­γράμ­ματα από­συρ­σης των παλιών σομπών και επι­δό­τη­σης για αγορά και­νού­ριων και ενερ­γειακά απο­δο­τι­κό­τε­ρων. Αυτό θα μπο­ρούσε να γίνει και στην Ελλάδα.

Σε ένα σημείο ανα­φέ­ρε­στε στο είδος καυ­σί­μου, που αξιο­ποιούν οι κάτοι­κοι των διε­ρευ­νώ­με­νων περιο­χών, το οποίο συμ­βάλ­λει στην αύξηση των τιμών των λεπτό­κοκ­κων αιω­ρού­με­νων σωμα­τι­δίων. Θα προ­τεί­νατε κάποιο εναλ­λα­κτικό καύσιμο ή υπάρ­χουν κάποια φίλτρα ενδε­χο­μέ­νως που θα μπο­ρού­σαν να περιο­ρί­σουν τα σωμα­τί­δια που τελικά φτάνουν στην ατμό­σφαιρα;

Οι εναλ­λα­κτι­κές – πλην ακριβές – λύσεις θεω­ρούμε ότι είναι πρα­κτικά ανέ­φι­κτο να υιο­θε­τη­θούν.

Στις περι­πτώ­σεις που είναι ανα­γκαία η χρήση σόμπας ή τζακιού, προ­τεί­νο­νται ορι­σμέ­νοι βασικοί κανόνες από διε­θνείς και ελλη­νι­κούς οργα­νι­σμούς. Οι κανόνες αφορούν αφενός την καύσιμη ύλη και αφε­τέ­ρου την μονάδα καύσης έτσι ώστε να προ­σεγ­γί­ζε­ται κατά το δυνατόν η τέλεια καύση, να αυξά­νε­ται η ενερ­γειακή απο­δο­τι­κό­τητα και να περιο­ρί­ζε­ται η ρύπανση.

Για την καύσιμη ύλη:

Τα ξύλα θα πρέπει να είναι καθαρά. Απα­γο­ρεύ­ε­ται αυστηρά να χρη­σι­μο­ποιούμε ξύλα βαμμένα, εμπο­τι­σμένα με χημικά ή με κόλλες. Στην περί­πτωση αυτή εκπέ­μπο­νται εξαι­ρε­τικά επι­κίν­δυ­νες ουσίες για την υγεία.

Η υγρασία των ξύλων θα πρέπει να είναι <20%. Όταν τα ξύλα έχουν υψηλή υγρασία σημαί­νει ότι έχουμε ατελή καύση, εκπέ­μπε­ται καπνιά και η απόδοση καύσης είναι χαμη­λό­τερη (άρα και λιγό­τερο οικο­νο­μική). Προ­τεί­νε­ται να αγο­ρά­ζουμε ξύλα το καλο­καίρι, να τα κόβουμε σε μικρό­τερα κομ­μά­τια γιατί έτσι ξηραί­νο­νται ευκο­λό­τερα και να τα απο­θη­κεύ­ουμε σε προ­στα­τευ­μένο από την υγρασία χώρο. Στην αγορά πωλού­νται μετρη­τές υγρα­σίας ξύλου με κόστος 20 ευρώ.

Για τη μονάδα καύσης:

Η σόμπα ή το τζάκι θα πρέπει να είναι πιστο­ποι­η­μένα. Θα πρέπει να εγκα­θί­στα­νται σωστά από πιστο­ποι­η­μένο τεχνίτη.

Θα πρέπει να συντη­ρού­νται και να καθα­ρί­ζο­νται (μαζί με τα μπουριά ή την καμι­νάδα) του­λά­χι­στον μια φορά τον χρόνο.

Θα πρέπει να είναι κατάλ­λη­λης ισχύος για τον χώρο που θέλουμε να θερ­μά­νουν – ούτε μεγα­λύ­τε­ρης ούτε μικρό­τε­ρης.

Επι­ση­μαί­νε­ται πως στην ομάδα εργα­σίας που διε­νερ­γεί την έρευνα, εκτός από την κα Κοτρί­κλα συμ­με­τέ­χουν και οι:

Δρ Κυριακή Μαρία Φαμέλη, ερευ­νή­τρια,

Θεό­δω­ρος Λίλας, Επί­κου­ρος καθη­γη­τής,

Βασίλης Παπα­βα­σι­λείου, Πλη­ρο­φο­ρι­κός,

Αμαλία Πολυ­δω­ρο­πού­λου, καθη­γή­τρια, επι­στη­μο­νικά υπεύ­θυνη ENIRISST.

Πηγή cnn.gr